Mục lục bài viết

Vàng luôn được xem là một loại tài sản đặc biệt – vừa có giá trị tích trữ, vừa mang tính thanh khoản cao. Không phải mọi giao dịch mua bán vàng đều đi kèm hóa đơn, chứng từ rõ ràng, nhất là đối với vàng tích lũy từ lâu, được tặng cho hoặc thừa kế. Điều này đặt ra một câu hỏi pháp lý quan trọng: mua bán vàng không có hóa đơn có bị xử phạt không, và liệu vàng không có giấy tờ có bị tịch thu hay không? Để trả lời, cần nhìn nhận vấn đề dưới góc độ quyền sở hữu tài sản, quy định về quản lý thị trường vàng và các chế tài xử lý vi phạm hiện hành.

1. Mua bán vàng không có hóa đơn có bị phạt không? 

 Đối với hoạt động mua bán vàng, đặc biệt là vàng miếng do các tổ chức được cấp phép thực hiện, việc lập và sử dụng hóa đơn là nghĩa vụ bắt buộc theo quy định của pháp luật. Nếu bán vàng nhưng không xuất hóa đơn trong trường hợp phải lập hóa đơn thì tổ chức, cá nhân kinh doanh có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về hóa đơn.

Căn cứ khoản 3 Điều 6 Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, tổ chức được phép sản xuất, kinh doanh mua, bán vàng miếng có trách nhiệm:

"Chấp hành các quy định của pháp luật về chế độ kế toán, lập và sử dụng hóa đơn chứng từ."

Quy định này cho thấy các giao dịch mua bán vàng thuộc đối tượng phải thực hiện chế độ hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, theo Điều 24 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi  Điểm b Khoản 14 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP, hành vi không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ sẽ bị xử phạt hành chính. Mức xử phạt được xác định dựa trên số lượng hóa đơn vi phạm, cụ thể:

  • Phạt cảnh cáo đối với một số trường hợp vi phạm lần đầu hoặc vi phạm với số lượng rất ít theo quy định.
  • Phạt từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với trường hợp không lập 01 hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ theo quy định.
  • Phạt từ 2.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với trường hợp không lập từ 02 đến dưới 10 hóa đơn.
  • Phạt từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với trường hợp không lập từ 10 đến dưới 20 hóa đơn.
  • Phạt từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với trường hợp vi phạm với số lượng lớn hơn theo quy định.
  • Phạt từ 60.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng đối với trường hợp không lập từ 50 hóa đơn trở lên khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ.

Ngoài hình thức xử phạt tiền, cơ sở kinh doanh còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc lập hóa đơn theo quy định đối với các giao dịch phát sinh nếu thuộc trường hợp pháp luật yêu cầu.

Như vậy, căn cứ khoản 2 Điều 15 Nghị định 24/2012/NĐ-CP và Điều 24 Nghị định 125/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP), việc mua bán vàng mà không lập hóa đơn trong trường hợp pháp luật quy định phải xuất hóa đơn là hành vi vi phạm và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tương ứng theo số lượng hóa đơn không được lập.

2. Vàng không có hóa đơn có bị tịch thu không?

Thời gian gần đây, nhiều người lo ngại rằng vàng không có hóa đơn, chứng từ sẽ bị cơ quan chức năng tịch thu. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật hiện hành, việc không có hóa đơn không đồng nghĩa với việc vàng sẽ bị tịch thu ngay lập tức trong mọi trường hợp.

Căn cứ điểm a khoản 9 Điều 28 Nghị định 340/2025/NĐ-CP, hình thức xử phạt bổ sung tịch thu số vàng chỉ được áp dụng đối với các hành vi vi phạm quy định về hoạt động kinh doanh vàng thuộc trường hợp quy định tại khoản 8 Điều 28 của Nghị định này. Đây là các hành vi vi phạm liên quan đến việc thực hiện hoạt động kinh doanh vàng khi chưa đáp ứng điều kiện pháp lý bắt buộc theo quy định của pháp luật.

Cụ thể, việc tịch thu số vàng được áp dụng đối với các trường hợp:

  • Sản xuất, kinh doanh mua, bán vàng miếng nhưng không có giấy phép sản xuất, kinh doanh mua, bán vàng miếng;
  • Xuất khẩu hoặc nhập khẩu vàng nguyên liệu, vàng miếng khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép;
  • Thực hiện các hoạt động kinh doanh vàng thuộc trường hợp phải có giấy phép nhưng chưa được cấp phép theo quy định.

Có thể thấy, căn cứ để áp dụng biện pháp tịch thu vàng là hành vi vi phạm về điều kiện kinh doanh hoặc giấy phép hoạt động trong lĩnh vực vàng, chứ không phải chỉ vì người sở hữu không xuất trình được hóa đơn, chứng từ mua bán vàng.

Trên thực tế, hóa đơn và chứng từ là tài liệu quan trọng giúp chứng minh nguồn gốc hợp pháp của vàng, đặc biệt trong trường hợp cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra, xác minh. Việc không có hóa đơn có thể khiến cá nhân, tổ chức gặp khó khăn trong quá trình giải trình nguồn gốc tài sản hoặc chứng minh tính hợp pháp của giao dịch. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành không có quy định nào cho phép tự động tịch thu vàng chỉ vì không có hóa đơn.

Do đó, cần phân biệt rõ giữa hành vi vi phạm quy định về hóa đơn, chứng từ và hành vi vi phạm quy định về điều kiện kinh doanh vàng. Trường hợp không lập hóa đơn khi bán vàng có thể bị xử phạt theo quy định về hóa đơn. Trong khi đó, biện pháp tịch thu vàng chỉ được áp dụng khi có căn cứ xác định cá nhân hoặc tổ chức đã thực hiện các hoạt động kinh doanh vàng trái phép hoặc không có giấy phép theo quy định của pháp luật.

Như vậy, có thể khẳng định rằng vàng không có hóa đơn không mặc nhiên bị tịch thu. Việc tịch thu vàng chỉ được thực hiện đối với những trường hợp vi phạm cụ thể mà pháp luật quy định, đặc biệt là các hành vi kinh doanh vàng không có giấy phép hoặc hoạt động kinh doanh vàng trái pháp luật. Vì vậy, thông tin cho rằng mọi loại vàng không có hóa đơn đều sẽ bị tịch thu là không chính xác và dễ gây hiểu nhầm về phạm vi áp dụng của quy định pháp luật hiện hành.

3. Điều kiện để doanh nghiệp được cấp Giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng là gì?

Kinh doanh mua, bán vàng miếng là ngành nghề kinh doanh có điều kiện và chịu sự quản lý chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước. Do đó, không phải mọi doanh nghiệp đều được phép thực hiện hoạt động này. Để được Ngân hàng Nhà nước xem xét cấp Giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời các điều kiện theo quy định của pháp luật sau:

- Được thành lập và hoạt động hợp pháp theo quy định của pháp luật: Doanh nghiệp phải được thành lập theo đúng quy định của pháp luật Việt Nam và đang hoạt động hợp pháp tại thời điểm đề nghị cấp phép. Đây là điều kiện cơ bản nhằm bảo đảm chủ thể tham gia kinh doanh có đầy đủ tư cách pháp lý.

- Có vốn điều lệ từ 100 tỷ đồng trở lên: Điều kiện về vốn điều lệ nhằm bảo đảm doanh nghiệp có năng lực tài chính phù hợp với lĩnh vực kinh doanh vàng miếng, một lĩnh vực có giá trị giao dịch lớn và ảnh hưởng đến thị trường tiền tệ, tài chính.

- Có ít nhất 2 năm kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh mua, bán vàng: Quy định này nhằm bảo đảm doanh nghiệp đã có quá trình hoạt động thực tế, có kinh nghiệm quản lý, vận hành và am hiểu thị trường vàng trước khi được phép tham gia kinh doanh vàng miếng.

- Có số thuế đã nộp từ hoạt động kinh doanh vàng đạt từ 500 triệu đồng/năm trở lên trong 2 năm liên tiếp gần nhất: Khoản thuế này phải được cơ quan thuế xác nhận. Đây là căn cứ để đánh giá quy mô hoạt động, hiệu quả kinh doanh cũng như mức độ tuân thủ nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp đối với Nhà nước.

- Có mạng lưới chi nhánh hoặc địa điểm bán hàng tại từ 3 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trở lên: Điều kiện này nhằm bảo đảm doanh nghiệp có hệ thống kinh doanh ổn định, phạm vi hoạt động tương đối rộng và khả năng tham gia thị trường vàng miếng một cách chuyên nghiệp.

Như vậy, doanh nghiệp chỉ được Ngân hàng Nhà nước xem xét cấp Giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về tư cách pháp lý, năng lực tài chính, kinh nghiệm hoạt động, nghĩa vụ thuế và quy mô mạng lưới kinh doanh. Việc đặt ra các điều kiện này nhằm bảo đảm hoạt động kinh doanh vàng miếng được thực hiện bởi các doanh nghiệp có năng lực, góp phần ổn định và minh bạch thị trường vàng.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Không có hóa đơn có bán vàng được không?

Về nguyên tắc, vẫn được bán nếu đó là tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của bạn. Theo Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu có quyền định đoạt tài sản, bao gồm việc mua bán vàng. Pháp luật không bắt buộc cá nhân khi bán vàng phải có hóa đơn, đặc biệt với các trường hợp vàng tích trữ lâu năm, được tặng cho hoặc thừa kế. Tuy nhiên, trên thực tế, việc không có hóa đơn có thể khiến giao dịch khó khăn hơn (bị ép giá, bị từ chối mua…).

4.2. Tiệm vàng có quyền từ chối mua vàng khi không có hóa đơn?

Có. Các doanh nghiệp kinh doanh vàng phải đảm bảo nguồn gốc, chất lượng và tính hợp pháp của giao dịch. Vì vậy, tiệm vàng hoàn toàn có quyền:

  • Từ chối mua nếu không xác định được nguồn gốc vàng
  • Từ chối nếu nghi ngờ vàng giả, vàng không đạt chuẩn
  • Từ chối để tránh rủi ro liên quan đến pháp lý (rửa tiền, tài sản bất hợp pháp…)

Đây là quyền tự bảo vệ hợp pháp của doanh nghiệp, không phải hành vi vi phạm.

4.3. Bị công an kiểm tra phải làm gì?

Khi bị kiểm tra liên quan đến vàng không có hóa đơn, bạn cần:

  • Hợp tác và giải trình rõ ràng về nguồn gốc (mua từ đâu, thời điểm nào, tài sản tích lũy ra sao…)
  • Cung cấp các chứng cứ thay thế nếu có: giấy tờ mua bán cũ, lời khai hợp lý, nhân chứng…
  • Tránh che giấu hoặc cung cấp thông tin sai lệch

Theo nguyên tắc của Luật Phòng, chống rửa tiền 2022, cơ quan chức năng có quyền xác minh các giao dịch có dấu hiệu bất thường. Nếu không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp, vàng có thể bị tạm giữ để xác minh, và trong trường hợp liên quan đến vi phạm thì có thể bị xử lý theo quy định.

4.4. Giữ vàng lâu năm không giấy tờ có sao không?

Không sao nếu vàng có nguồn gốc hợp pháp. Pháp luật không yêu cầu người dân phải lưu giữ hóa đơn vàng vô thời hạn. Các trường hợp phổ biến như:

  • Vàng tích trữ từ nhiều năm trước
  • Vàng được tặng cho trong gia đình
  • Vàng thừa kế

đều được pháp luật bảo vệ quyền sở hữu. Tuy nhiên, rủi ro nằm ở chỗ:

  • Khó chứng minh nguồn gốc khi có tranh chấp
  • Dễ bị nghi ngờ khi giao dịch số lượng lớn
  • Có thể bị kiểm tra nếu có dấu hiệu bất thường

 

Kết luận 

Hóa đơn đối với mặt hàng vàng không chỉ đóng vai trò là chứng từ kế toán đơn thuần mà còn là bằng chứng pháp lý quan trọng nhất để xác định quyền sở hữu và nguồn gốc xuất xứ của tài sản. Trong khi pháp luật tôn trọng quyền sở hữu cá nhân và không áp đặt việc phải luôn mang theo hóa đơn bên mình, thì việc lưu giữ đầy đủ chứng từ khi mua bán là hành động phòng vệ cần thiết để bảo vệ tài sản trước mọi sự kiểm tra từ cơ quan chức năng. Việc giao dịch vàng thiếu hóa đơn không chỉ làm suy giảm giá trị kinh tế của tài sản do khó khăn trong việc thanh khoản tại các đơn vị uy tín, mà còn tiềm ẩn nguy cơ bị truy xuất nguồn gốc nếu hàng hóa đó có dấu hiệu nhập lậu hoặc vi phạm quy định kinh doanh. Vì vậy, xây dựng thói quen giao dịch minh bạch, yêu cầu đầy đủ hóa đơn là cách thức tối ưu để chủ sở hữu duy trì sự an toàn cho khối tài sản của mình, đảm bảo sự phù hợp với các chuẩn mực pháp lý đang ngày càng khắt khe trong kỷ nguyên kinh tế số.

Nếu quý khách hàng đang gặp phải bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có câu hỏi cần được giải đáp, xin vui lòng không ngần ngại liên hệ với chúng tôi thông qua Tổng đài tư vấn pháp luật thuế trực tuyến qua số hotline 1900.6162. Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi sẵn sàng lắng nghe và cung cấp sự tư vấn chuyên nghiệp để giúp quý khách giải quyết mọi vấn đề một cách hiệu quả và đúng luật.

Ngoài ra, quý khách hàng cũng có thể gửi yêu cầu chi tiết qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc một cách nhanh chóng. Chúng tôi cam kết đáp ứng mọi yêu cầu của quý khách hàng một cách chu đáo và chất lượng.