Mục lục bài viết

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển kinh tế nhanh chóng, việc sử dụng đất đai một cách hiệu quả và bền vững ngày càng trở nên quan trọng. Đặc biệt, ở Việt Nam, đất đai không chỉ là tài sản giá trị mà còn là nguồn lực thiết yếu cho quốc phòng và an ninh. Luật Đất đai 2024, với nhiều quy định mới, đã mở ra hướng đi mới cho việc sử dụng đất quốc phòng và an ninh kết hợp với lao động sản xuất và xây dựng kinh tế. Điều 201 của luật này không chỉ khẳng định vai trò của đất đai trong việc đảm bảo an ninh quốc gia mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động kinh tế, nhằm tối ưu hóa nguồn lực đất đai. Bài viết này sẽ phân tích sâu sắc các quy định của Điều 201, từ quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan đến lợi ích và thách thức trong quá trình thực hiện, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và thúc đẩy phát triển bền vững.

1. Đối tượng nào được sử dụng đất quốc phòng, an ninh kết hợp với hoạt động sản xuất, xây dựng kinh tế theo Luật đất đai 2024?

Theo khoản 1 điều 201 Luật đất đai 2024, Việc sử dụng đất quốc phòng, an ninh kết hợp với hoạt động lao động sản xuất, xây dựng kinh tế được áp dụng cho các đối tượng sau đây:

- Đơn vị quân đội, đơn vị công an, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Quân đội nhân dân, Công an nhân dân;

 Quy định này xác định nhóm chủ thể trực tiếp sử dụng đất quốc phòng, an ninh là các đơn vị nằm trong cơ cấu tổ chức của Quân đội nhân dân và Công an nhân dân.
Các đơn vị này được Nhà nước giao đất để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh là chức năng chính, đồng thời được phép kết hợp sử dụng đất vào hoạt động lao động sản xuất, xây dựng kinh tế khi đáp ứng điều kiện pháp luật.

Việc kết hợp này mang tính bổ trợ, nhằm:

  • Khai thác hiệu quả quỹ đất được giao;
  • Góp phần cải thiện đời sống cán bộ, chiến sĩ;
  • Phục vụ phát triển kinh tế – xã hội nhưng không làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ quốc phòng, an ninh là ưu tiên hàng đầu.

- Doanh nghiệp nhà nước do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an được giao quản lý

Quy định này mở rộng đối tượng áp dụng sang doanh nghiệp nhà nước thuộc quyền quản lý của Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an.
Các doanh nghiệp này tuy hoạt động theo cơ chế doanh nghiệp, nhưng vẫn gắn với mục tiêu phục vụ quốc phòng, an ninh, nên được sử dụng đất quốc phòng, an ninh kết hợp với hoạt động sản xuất, kinh doanh theo quy định.

Việc sử dụng đất trong trường hợp này phải:

  • Phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao;
  • Được cơ quan có thẩm quyền cho phép;
  • Đảm bảo không làm sai mục đích sử dụng đất quốc phòng, an ninh và không ảnh hưởng đến yêu cầu bảo vệ Nhà nước.

2. Quản lý và nghĩa vụ tài chính trong việc sử dụng đất quốc phòng, an ninh gắn với hoạt động sản xuất, kinh tế

Theo khoản 2 điều 201 Luật đất đai 2024, Đối với đất quốc phòng, an ninh hiện đang do các đối tượng là Đơn vị quân đội, đơn vị công an, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và Doanh nghiệp nhà nước do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an được giao quản lý thì  quản lý và sử dụng, pháp luật cho phép kết hợp sử dụng đất vào các hoạt động lao động sản xuất, xây dựng kinh tế trong những trường hợp nhất định.

Tuy nhiên, việc kết hợp này không mang tính tự do hay tùy tiện, mà phải gắn chặt với nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, an ninh – là mục tiêu cốt lõi và ưu tiên hàng đầu. Vì vậy, trước khi triển khai, đơn vị quản lý, sử dụng đất phải xây dựng phương án sử dụng đất cụ thể, trong đó làm rõ nội dung hoạt động sản xuất, kinh tế dự kiến thực hiện, phạm vi sử dụng đất, thời gian sử dụng cũng như hiệu quả mang lại, đồng thời bảo đảm không ảnh hưởng đến nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Phương án sử dụng đất sau khi được lập phải trình Bộ trưởng Bộ Quốc phòng hoặc Bộ trưởng Bộ Công an xem xét, phê duyệt theo đúng thẩm quyền. Chỉ khi được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận, việc sử dụng đất kết hợp với hoạt động sản xuất, kinh tế mới được phép triển khai trên thực tế. Bên cạnh đó, đối với các hoạt động mang tính sản xuất, kinh doanh có tạo ra lợi ích kinh tế, đơn vị sử dụng đất phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước, cụ thể là nộp tiền sử dụng đất hằng năm, qua đó bảo đảm nguyên tắc sử dụng đất có hiệu quả và có trách nhiệm.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp nhất định, pháp luật có cơ chế miễn nghĩa vụ tài chính nhằm khuyến khích và tạo điều kiện cho các hoạt động phục vụ trực tiếp nhiệm vụ của lực lượng vũ trang và lợi ích xã hội. Theo đó, nếu đất quốc phòng, an ninh được sử dụng kết hợp với các hoạt động như tổ chức giáo dục; lao động, cải tạo, hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân; rèn luyện, tăng gia sản xuất để cải thiện đời sống cho cán bộ, chiến sĩ; hoặc cung cấp các dịch vụ hỗ trợ hậu cần – kỹ thuật, thì không phải nộp tiền sử dụng đất. Việc miễn nghĩa vụ tài chính trong các trường hợp này thể hiện sự phân biệt rõ ràng giữa hoạt động mang tính kinh doanh thuần túy với các hoạt động phục vụ nhiệm vụ công, đồng thời góp phần bảo đảm sự cân bằng giữa yêu cầu quản lý chặt chẽ đất quốc phòng, an ninh và nhu cầu tổ chức các hoạt động thiết yếu trong thực tiễn.

3. Quyền và nghĩa vụ của chủ thể sử dụng đất quốc phòng, an ninh kết hợp kinh tế 

Theo khoản 3 điều 201 Luật đất đai 2024, Quyền và nghĩa vụ của đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này khi sử dụng đất quốc phòng, an ninh kết hợp với hoạt động lao động sản xuất, xây dựng kinh tế được quy định như sau:

- Được tổ chức sản xuất, kinh doanh theo phương án đã được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an phê duyệt;

- Được hưởng thành quả lao động, kết quả đầu tư trên đất và các lợi ích khác theo quy định của pháp luật;

- Không được bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất khi chấm dứt phương án sử dụng đất quốc phòng, an ninh kết hợp với hoạt động lao động sản xuất, xây dựng kinh tế để phục vụ nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, an ninh;

- Không được chuyển nhượng, tặng cho, cho thuê quyền sử dụng đất;

- Không được thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất;

- Không được tự ý chuyển mục đích sử dụng đất;

- Đối tượng quy định tại điểm a khoản 1 Điều này không được chuyển nhượng, cho thuê, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng tài sản gắn liền với đất;

- Đối tượng quy định tại điểm b khoản 1 Điều này được cho thuê, thế chấp, góp vốn bằng tài sản gắn liền với đất theo phương án được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an phê duyệt; trường hợp mua, bán tài sản gắn liền với đất, xử lý tài sản thế chấp, tài sản góp vốn thì chỉ được thực hiện trong nội bộ giữa các đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này theo phương án được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an phê duyệt;

- Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo quy định.

Như vậy, các quy định này thiết lập một khuôn khổ quản lý chặt chẽ đối với việc sử dụng đất quốc phòng, an ninh kết hợp với hoạt động lao động sản xuất, xây dựng kinh tế, trong đó vừa bảo đảm cho các đối tượng sử dụng đất được tổ chức sản xuất, kinh doanh và hưởng thành quả lao động, kết quả đầu tư hợp pháp, vừa đặt ra những giới hạn nghiêm ngặt về quyền định đoạt đối với đất và tài sản gắn liền với đất, bao gồm việc không được chuyển nhượng, cho thuê, tặng cho, thế chấp, góp vốn hoặc tự ý chuyển mục đích sử dụng đất, đồng thời phân biệt rõ ràng phạm vi quyền đối với tài sản gắn liền với đất giữa các loại đối tượng, nhằm vừa khai thác hiệu quả giá trị kinh tế của đất, vừa đảm bảo ưu tiên tuyệt đối cho nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, an ninh và ngăn ngừa nguy cơ thương mại hóa hoặc thất thoát đất quốc phòng, an ninh trong thực tiễn.

Kết luận 

Việc sử dụng đất quốc phòng, an ninh kết hợp với lao động sản xuất, xây dựng kinh tế theo quy định của Luật Đất đai 2024 không chỉ đảm bảo an ninh quốc gia mà còn tạo ra những giá trị kinh tế thiết thực. Tuy nhiên, các bên liên quan cần thực hiện nghiêm túc các quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời cần có những giải pháp thích hợp để khắc phục những thách thức trong quá trình thực hiện. Chỉ có như vậy, chúng ta mới có thể tận dụng tối đa tài nguyên đất đai, nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo đảm an ninh quốc gia trong bối cảnh hiện nay.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.