Quyết định khởi tố bị can là gì? Cơ quan nào có thẩm quyền ra quyết định khởi tố bị can? Bài viết dưới đây Luật Minh Khuê sẽ giải đáp các câu hỏi trên.
1. Khởi tố bị can là gì?
Hiện nay theo quy định của Bộ luật Hình sự hay Bộ luật Tố tụng Hình sự đều không có quy định về định nghĩa, giải thích như thế nào là khởi tố bị can. Nhưng theo quy định tại Điều 179 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 sửa đổi năm 2021 thì có thể được hiểu là:
- Khởi tố bị can là hoạt động của cơ quan có thẩm quyền khi có các căn cứ, chứng cứ ra quyết định khởi tố để bắt đầu các giai đoạn tiếp theo của quá trình tố tụng, xác định một người hoặc pháp nhân đã có hành vi phạm tội được quy định trong Bộ luật Hình sự là tội phạm.
Khi có đủ căn cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm thì Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can.
- Nội dung của quyết định khởi tố bị can phải ghi rõ những nội dung sau:
+ Thời gian, địa điểm ra quyết định;
+ Họ tên, chức vụ người ra quyết định;
+ Họ tên, ngày, tháng, năm sinh, quốc tịch, dân tộc, tôn giáo, giới tính, chỗ ở, nghề nghiệp của bị can;
+ Bị can bi khởi tố về tội gì, theo điều, khoản nào của Bộ luật hình sự;
+ Thời gian, địa điểm phạm tội và những tình tiết khác của tội phạm.
Trường hợp bị can bị khởi tố về nhiều tội khác nhau thì quyết định khởi tố bị can phải ghi rõ từng tội danh và điều khoản của Bộ luật Hình sự được áp dụng.
- Quyết định khởi tố bị can là cơ sở pháp lý để áp dụng các biện pháp ngăn chặn cần thiết và tiến hành các biện pháp điều tra đối với người đó.
2. Thủ tục ra quyết định khởi tố bị can.
- Ngoài ra, theo quy định tại khoản 3, khoản 4 và khoản 5 Điều 179 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 có quy định như sau:
- Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải gửi quyết định khởi tố và tài liệu liên quan đến việc khởi tố bị can cho Viện Kiểm sát cùng cấp để xét phê chuẩn. Trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày nhận được quyết định khởi tố bị can, Viện kiểm sát phải quyết định phê chuẩn hoặc quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố bị can hoặc yêu cầu bổ sung chứng cứ, tài liệu làm cân cứ để quyết định việc phê chuẩn và gửi ngay cho Cơ quan điều tra.
Trường hợp Viện kiểm sát yêu cầu bổ sung chứng cứ, tài liệu thì trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày nhận được chứng cứ, tài liệu bổ sung, Viện kiểm sát phải ra quyết định phê chuẩn hoặc quyết định hoặc quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố bị can.
- Trường hợp phát hiện có người đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm chưa bị khởi tố thì Viện kiểm sát yêu cầu Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can hoặc trực tiếp ra quyết định khởi tố bị can nếu đã yêu cầu nhưng Cơ quan điều tra không thực hiện. Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố bị can, Viện kiểm sát phải gửi cho Cơ quan điều tra để tiến hành điều tra.
Sau khi nhận hồ sơ và kết luận điều tra nếu Viện kiểm sát phát hiện có người khác đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm trong vụ án chưa bị khởi tố thì Viện kiểm sát ra quyết định khởi tố bị can và trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để điều tra bổ sung.
- Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can hoặc quyết định khởi tố vị can của Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra phải giao ngay quyết định khởi tố bị can, quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can và giải thích quyền, nghĩa vụ cho bị can.
Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải chụp ảnh, lập danh bản, chỉ bản của người bị khởi tố và đưa vào hồ sơ vụ án.
Việc giao, nhận các quyết định nêu trên được lập biên bản theo quy định tại Điều 133 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 sửa đổi năm 2021.
3. Thẩm quyền ra quyết định khởi tố bị can thuộc cơ quan nào?
- Đối với Cơ quan điều tra thì Thủ trưởng, phó thủ trưởng Cơ quan điều tra có nhiệm vụ, quyền hạn ra quyết định khởi tố bi can. Căn cứ theo điểm a khoản 2 và khoản 3 Điều 36 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 có quy định như sau:
"2. Khi tiến hành tố tụng hình sự, Thủ trưởng Cơ quan điều tra có những nhiệm vụ, quyền hạn:
a) Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; quyết định khởi tố, không khởi tố, bổ sung hoặc thay đổi quyết định khởi tố vụ án; quyết định khởi tố, bổ sung hoặc thay đổi quyết định khởi tố bị can; quyết định nhập hoặc tách vụ án; quyết định ủy thác điều tra;
3. Khi được phân công tiến hành việc khởi tố, điều tra vụ án hình sự, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra có những nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này, trừ quy định tại điểm b khoản 1 Điều này. Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra không được giải quyết khiếu nại, tố cáo về hành vi, quyết định của mình."
Như vậy việc quyết định khởi tố bị can sẽ thuộc thẩm quyền của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra.
- Tiếp theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 39 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 thì: Cán bộ của các cơ quan được giao quyền hạn điều tra gồm Cục trưởng, Phó cục trưởng Cục trinh sát biên phòng, Chỉ huy trưởng, Phó chỉ huy trưởng Bộ đội biên phòng cấp tỉnh, Trưởng đồn, Phó trưởng đồn biên phòng; Cục trưởng, Phó cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu và Cục Kiểm tra sau thông quan của Tổng cục Hải quan, Cục trưởng, Phó cục trưởng cục Hải quan cấp tỉnh, Chi cục trưởng chi cục Hải quan được Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan chỉ định; Cục trưởng, Phó cục trưởng Cục kiểm lâm, Chi cục trưởng, Phó chi cục trưởng chi cục Kiểm lâm cấp tỉnh, Hạt trưởng hạt Kiểm lâm. Những người này có quyền khởi tố bị can khi phát hiện những hành vi phạm tội đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực quản lý của đơn vị mình đối với tội ít nghiêm trọng, phạm tội quả tang, chứng cứ và lai lịch người phạm tội rõ ràng.
- Ngoài ra, theo điểm a khoản 2 và khoản 3 Điều 41 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 có quy định như sau:
"2. Khi thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự, Viện trưởng Viện kiểm sát có những nhiệm vụ, quyền hạn:
a) Yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố hoặc thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can; quyết định khởi tố, không khởi tố, thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can theo quy định của Bộ luật này;
3. Khi được phân công thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát có những nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này, trừ quy định tại điểm b khoản 1 Điều này. Phó Viện trưởng Viện kiểm sát không được giải quyết khiếu nại, tố cáo về hành vi, quyết định của mình."
Như vậy: Bộ luật Tố tụng Hình sự đã quy định cơ quan có thẩm quyền ra quyết định khởi tố bị can là Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có quyền ra quyết định khởi tố bị can vì đây là những cơ quan thực hiện chức năng buộc tội đối với người phạm tội và việc khởi tố bị can không chỉ phục vụ cho việc làm rõ hành vi phạm tội mà còn có ý nghĩa ngăn chặn tội phạm không cho họ tiếp tục phạm tội mới gây nguy hại cho xã hội.
Trên đây là bài viết "Thẩm quyền ra quyết định khởi tố bị can thuộc cơ quan nào?". Mọi thắc mắc, quý khách hàng vui lòng liên hệ số Hotline 1900.6162 để được giải đáp kịp thời. Xin chân thành cảm ơn!
