Thanh tra giao thông là ai?Thanh tra giao thông được bắt những lỗi gì?

Kể từ ngày 01/01/2025, lĩnh vực giao thông đường bộ Việt Nam sẽ chứng kiến một cuộc cải cách pháp lý sâu rộng với sự ra đời của Luật Đường bộ 2024 và Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024. Sự thay đổi này không chỉ điều chỉnh các quy tắc giao thông mà còn định hình lại thẩm quyền và phương thức hoạt động của các lực lượng chức năng. Trọng tâm của cải cách là sự phân định vai trò rõ ràng giữa Thanh tra Giao thông (TTGT) và Cảnh sát Giao thông (CSGT), chuyển TTGT từ vai trò kiểm soát trên đường sang quản lý chuyên ngành tại nguồn, đảm bảo tính chuyên môn hóa và hiệu quả trong quản lý nhà nước về giao thông vận tải.

1. Thanh tra giao thông là gì ?

Thanh tra giao thông là lực lượng chức năng chuyên ngành trực thuộc Bộ Giao thông vận tải (GTVT) và Sở GTVT các tỉnh, thành phố, được giao nhiệm vụ thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành trong phạm vi quản lý của ngành GTVT. Theo khuôn khổ Luật Đường bộ 2024 và các văn bản liên quan, TTGT tiếp tục là cơ quan quản lý nhà nước về chuyên ngành. Cơ cấu tổ chức của TTGT bao gồm Thanh tra Bộ GTVT, Thanh tra Sở GTVT, và Thanh tra của các Cục chuyên ngành trực thuộc Bộ GTVT.

Kể từ ngày 01/01/2025, vai trò cốt lõi của TTGT được Luật Đường bộ 2024 xác định rõ ràng, tập trung vào việc quản lý chuyên ngành và thanh tra tại nguồn, bao gồm:

• Bảo vệ hạ tầng: Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về kết cấu hạ tầng đường bộ.
• Kiểm soát vận tải tại nguồn: Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về vận tải đường bộ tại đơn vị vận tải, bến xe, bãi đỗ xe, trạm dừng nghỉ và đơn vị thực hiện dịch vụ hỗ trợ vận tải.
• Chuyên môn ngành: Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong hoạt động đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe cơ giới đường bộ, và hoạt động kiểm định an toàn kỹ thuật.

Vai trò của TTGT mang tính kỹ thuật và quản lý hệ thống chuyên sâu, khác biệt rõ rệt so với vai trò đảm bảo trật tự xã hội và an toàn giao thông của Cảnh sát Giao thông (CSGT).

2. Thanh tra giao thông được bắt những lỗi gì?

Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của TTGT được quy định chi tiết trong Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ, cụ thể là Nghị định 168/2024/NĐ-CP (có hiệu lực từ 01/01/2025). Các hành vi vi phạm liên quan đến giao thông đường bộ và đường sắt hiện vẫn đang được áp dụng theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP và Nghị định 123/2021/NĐ-CP cho đến khi có văn bản mới thay thế hoàn toàn các quy định về hạ tầng và vận tải.

2.1. Các hành vi vi phạm thuộc thẩm quyền xử lý

Phạm vi xử phạt của TTGT bao trùm các lỗi vi phạm liên quan đến hoạt động vận tải, điều kiện kinh doanh, và bảo vệ kết cấu hạ tầng đường bộ. Lưu ý: Kể từ 01/01/2025, TTGT không được phép dừng phương tiện trên đường để "bắt quả tang" hay xử lý trực tiếp các vi phạm giao thông. Việc xử phạt chủ yếu được thực hiện thông qua công tác thanh tra tại các cơ sở hoặc dựa trên dữ liệu kỹ thuật.

- Vi phạm kết cấu hạ tầng giao thông:

• Hành vi vi phạm: Bao gồm các hành vi chiếm dụng đất của đường bộ hoặc đất hành lang an toàn đường bộ để xây dựng nhà ở; mở đường nhánh đấu nối trái phép vào đường chính; họp chợ, buôn bán, kinh doanh dịch vụ ăn uống trên lòng đường, hè phố, dải phân cách; hoặc xả nước thải xây dựng, đổ phế liệu trái phép lên đường bộ.
• Thẩm quyền xử lý: TTGT có thẩm quyền xử phạt đối với cả cá nhân và tổ chức thực hiện các hành vi này. Ví dụ, hành vi chiếm dụng đất của đường bộ để xây dựng nhà ở có thể bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với tổ chức và từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với cá nhân, đồng thời buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép và khôi phục lại tình trạng ban đầu.

- Vi phạm hoạt động vận tải tại đơn vị:

• Hành vi vi phạm: Xử phạt các lỗi liên quan đến việc không có giấy phép kinh doanh vận tải; không có phù hiệu, biển hiệu xe kinh doanh theo quy định; vi phạm về hợp đồng vận chuyển; hoặc các hành vi vi phạm về quy định lắp đặt và sử dụng thiết bị giám sát hành trình (ví dụ: sử dụng biện pháp kỹ thuật làm sai lệch dữ liệu của thiết bị giám sát hành trình).
• Thẩm quyền xử lý: TTGT thực hiện việc thanh tra, kiểm tra và xử phạt các hành vi này tại đơn vị vận tải, bến xe, bãi đỗ xe, và trạm dừng nghỉ (kiểm soát tại nguồn) theo Luật Đường bộ 2024. 

- Vi phạm tiêu chuẩn kỹ thuật và đào tạo chuyên môn:

• Hành vi vi phạm: Xử lý các vi phạm trong hoạt động đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe cơ giới đường bộ và hoạt động kiểm định an toàn kỹ thuật (đăng kiểm). 
• Thẩm quyền xử lý: TTGT thực hiện việc thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm tại các cơ sở đào tạo, trung tâm sát hạch và các đơn vị đăng kiểm, đảm bảo các đơn vị này tuân thủ quy trình và tiêu chuẩn chuyên môn của ngành GTVT.

2.2. Phân cấp thẩm quyền xử phạt và quyền cưỡng chế

Thẩm quyền xử phạt tiếp tục được phân cấp. Các cấp thẩm quyền cao nhất, cụ thể là Chánh Thanh tra Bộ GTVT và Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam, được đề xuất có thẩm quyền xử phạt cao nhất, bao gồm quyền tịch thu tang vật, phương tiện mà không bị giới hạn về giá trị của tang vật này.

2.3.TTGT và CSGT xử phạt những lỗi gì?

Từ 01/01/2025, sự phân định thẩm quyền giữa TTGT và CSGT trở nên rõ ràng và không chồng chéo. CSGT tập trung vào tuần tra, dừng xe và xử lý vi phạm quy tắc giao thông trên đường, trong khi TTGT chuyên môn hóa vào kiểm soát tính tuân thủ của hệ thống vận tải và hạ tầng.

So sánh chức năng chuyên môn và thẩm quyền kiểm soát cốt lõi (áp dụng từ 01/01/2025)

3. Thanh tra giao thông có được dừng phương tiện để xử phạt không? (áp dụng từ 01/01/2025)

Với việc Luật Đường bộ 2024 có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, câu hỏi này đã có câu trả lời dứt khoát: Thanh tra Luật Đường bộ 2024 đã không còn quy định về nhiệm vụ và quyền hạn được phép dừng phương tiện giao thông đối với Thanh tra đường bộ. Thẩm quyền này được chuyển giao hoàn toàn cho lực lượng Cảnh sát Giao thông, theo quy định của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024.

Hoạt động thanh tra, kiểm tra của TTGT sẽ chuyển dịch tập trung vào kiểm soát tuân thủ hệ thống (System Compliance). TTGT sẽ tập trung vào thanh tra tại các địa điểm cố định và cơ sở kinh doanh, bao gồm đơn vị vận tải, bến xe, bãi đỗ xe, và trạm dừng nghỉ. Điều này nhằm quản lý chất lượng dịch vụ và điều kiện kinh doanh từ gốc, thay vì kiểm soát hành vi giao thông tức thời của cá nhân trên đường.

4. Thẩm quyền phạt hành chính và mức phạt tối đa

Thanh tra Giao thông là lực lượng có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ theo quy định của pháp luật, cụ thể là Nghị định 168/2024/NĐ-CP (có hiệu lực từ 01/01/2025). Mức phạt và thẩm quyền xử phạt của TTGT được phân cấp theo cấp bậc công chức (Thanh tra viên, Chánh Thanh tra Sở, Chánh Thanh tra Bộ, Cục trưởng Cục Đường bộ) và phạm vi chức năng, tập trung vào:

Vi phạm hành lang an toàn và kết cấu hạ tầng: Mức phạt tiền đối với các hành vi vi phạm về chiếm dụng lòng đường, hè phố, lấn chiếm hành lang an toàn đường bộ có thể dao động từ vài trăm nghìn đồng đến hàng chục triệu đồng. Ví dụ, hành vi chiếm dụng đất của đường bộ để xây dựng nhà ở, hoặc mở đường nhánh đấu nối trái phép vào đường chính, có thể bị phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với cá nhân, và từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với tổ chức, cùng với biện pháp khắc phục hậu quả là tháo dỡ công trình và khôi phục hiện trạng ban đầu.  

Vi phạm hoạt động vận tải tại nguồn: Mức phạt đối với các lỗi vi phạm về điều kiện kinh doanh, giấy phép, phù hiệu tại đơn vị vận tải cũng được quy định cụ thể, có thể lên đến hàng chục triệu đồng.

Thẩm quyền tối đa (theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP): Theo quy định mới, Chánh Thanh tra Bộ GTVT và Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam có thẩm quyền phạt tiền tối đa lên tới 75.000.000 đồng đối với cá nhân và 150.000.000 đồng đối với tổ chức vi phạm. Ngoài ra, cấp thẩm quyền này có quyền áp dụng hình thức tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính mà không bị giới hạn về giá trị.

Kết luận

Sự chuyển đổi pháp lý có hiệu lực từ năm 2025 tái định hình TTGT thành một lực lượng tập trung vào Thanh tra dữ liệu và Kiểm soát tại nguồn. Bằng cách bãi bỏ thẩm quyền dừng phương tiện trên đường, Luật Đường bộ 2024 đã giúp TTGT chuyên môn hóa nguồn lực vào việc kiểm soát chất lượng vận tải, điều kiện kinh doanh, và an toàn hạ tầng tại gốc (bến xe, bãi đỗ, doanh nghiệp vận tải). Khả năng truy xuất và phân tích dữ liệu từ các thiết bị giám sát hành trình và hệ thống cân tải trọng tự động sẽ trở thành công cụ chính để phát hiện và xử lý vi phạm. Mục tiêu chính sách là thúc đẩy sự tuân thủ từ hệ thống quản trị của các doanh nghiệp vận tải, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực giao thông vận tải và hướng tới một môi trường giao thông chuyên nghiệp, an toàn hơn.

Mọi vướng mắc pháp lý hãy gọi ngay hotline: 1900.6162 để được tư vấn pháp luật trực tuyến. Email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ khi có yêu cầu. Trân trọng!