1. Khái niệm bảo hiểm nhân thọ

Căn cứ theo khoản 12 Điều 3 Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành. Bảo hiểm nhân thọ là loại hình bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết. Bảo hiểm nhân thọ được thực hiện dưới hình thức thỏa thuận bằng hợp đồng giữa người được bảo hiểm và công ty bảo hiểm. Nội dung chính của thỏa thuận này là việc bên công ty bảo hiểm cam kết sẽ trả cho người thụ hưởng một khoản lợi ích, khi cái chết của người được bảo hiểm xảy ra. Ngoài ra, tùy thuộc vào thỏa thuận giữa các bên trong hợp đồng mà việc chi trả khoản lợi ích này cũng sẽ được thực hiện khi người tham gia bảo hiểm mắc bệnh nan y hoặc bệnh hiểm nghèo.  

Có hai loại hình bảo hiểm nhân thọ phổ biến: 

- Thứ nhất: Bảo hiểm nhân thọ quy địch trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm phát sinh khi người được bảo hiểm chết;

- Thứ hai: Bảo hiểm nhân thọ mà trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm chỉ phát sinh trong khoảng thời gian nhất định.

Như vậy, có thể hiểu hợp đồng bảo hiểm nhân thọ là hợp đồng pháp lý, ghi nhận sự thỏa thuận giữa hai bên, bên được bảo hiểm (mua bảo hiểm) phải đóng phí bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm chi trả cho bên được bảo hiểm hoăc bồi thường cho bên được bảo hiểm khi sự kiện bảo hiểm xảy ra.

Mục đích của việc tham gia bảo hiểm nhân thọ là việc tạo nên một phương án dự phòng về tài chính cho những sự kiện bất trắc xảy ra trong tương lai. Phần lợi ích được bên công ty bảo hiểm chi trả khi xảy ra sự kiện đó sẽ là một nguồi tài chính bù đắp phần tài chính mất đi cho người được bảo hiểm hoặc cho gia đinh của họ. 

 

2. Phân loại bảo hiểm nhân thọ

2.1. Theo phương thức tham gia

Theo phương thức tham gia, bảo hiểm nhân thọ phân thành hai loại:

- Bảo hiểm nhân thọ cá nhân: Người được bảo hiểm trong trường hợp này là cá nhân tự nguyện tham gia hợp đồng bảo hiểm.

- Bảo hiểm nhân thọ nhóm, gia đình: Đối tượng được bảo hiểm ở trường hợp là là một nhóm người, đa phần là gia đình cùng tham gia hợp đồng bảo hiểm.

 

2.2. Phân loại theo phạm vi bảo hiểm

Phân loại bảo hiểm nhân thọ theo phạm vi bảo hiểm sẽ có các loại: bảo hiểm tử kỳ; bảo hiểm trọn đời; bảo hiểm nhân thọ sinh kỳ; bảo hiểm nhân thọ trả tiền định kỳ; bảo hiểm liên kết đầu tư; bảo hiểm nhân thọ hưu trí.

- Bảo hiểm nhân thọ tử kỳ: Được hiểu là loại bảo hiểm trong một thời gian xác định theo hợp đồng. Nếu trong khoảng thười gian này xảy ra sự kiện bảo hiểm thì bên bảo hiểm sẽ phải chi trả phần lợi ích đã cam kết.

- Bảo hiểm trọn đòi: Đây là loại bảo hiểm không xác định thời hạn cụ thể. Phần trách nhiệm về viêc chi trả của bên bảo hiểm sẽ được thực hiện khi người được bảo hiểm chết.

- Bảo hiểm nhân thọ sinh kỳ: Loại bảo hiểm nhân thọ này sẽ bao gồm các nội dung cam kết về việc chi trả những khoản tiền trong khoảng thời gian xác định hoặc trong suốt cuộc đời người được bảo hiểm. Nếu người được bảo hiểm chết trong thười gian chưa đến kỳ chi trả thì sẽ khoongd dược thanh toán khoản tiền bảo hiểm này.

- Bảo hiểm trả tiền định kỳ: Đây là loại hợp đồng bảo hiểm được cam kết trong thời gian nhất định khi người được bảo hiểm sống đến thời điểm đó bên bào hiểm sẽ chi trả khoản tiền bảo hiểm theo thỏa thuận của hai bên.

- Bảo hiểm liên kết đầu tư: Đây là loại bảo hiểm có yếu tố sinh lời. Hai bên sẽ thỏa thuận với nhau về bảo hiểm trong các trường hợp bên được bảo hiểm gặp rủi ro, đồng thời thỏa thuận về số lợi nhuận nhất định khi bên được bảo hiểm nhận về sau khi đầu tư vào quỹ bảo hiểm này.

- Bảo hiểm hưu trí: đây là một loại bảo hiểm được đưa ra nhằm bổ sung thu nhập cho người lao động khi đã hết tuổi lao động.

 

3. Người thụ hưởng trong bảo hiểm nhân thọ là ai?

Theo quy định tại Điều 3 Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành, có các đối tượng sau trong hợp đồng bảo hiểm: Doanh nghiệp bảo hiểm, bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng bảo hiểm.

Bên mua bảo hiểm là tổ chức, cá nhân giao kết hợp đồng bảo hiểm với doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô và đóng phí bảo hiểm. Bên mua bảo hiểm có thể đồng thời là người được bảo hiểm. Đối với hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, người được bảo hiểm là tổ chức, cá nhân có sức khỏe, tính mạng hoặc lợi ích kinh tế được bảo hiểm theo hợp đồng bảo hiểm. Bên mua bảo hiểm và người được bảo hiểm có quan hệ mật thiết với người thụ hưởng bảo hiểm. Vì theo quy định tại Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành, bên mua bảo hiểm có quyền chỉ định người thụ hưởng. Bệnh cạnh đó, khi sự kiện bảo hiểm xảy ra với người được bảo hiểm thì người thụ mới được chi trả những quyền lợi ở trong hợp đồng. 

Như vậy, người thụ hưởng trong hợp đồng bảo hiểm được hiểu là là tổ chức, cá nhân được bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm chỉ định để nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm. Người thụ hưởng này không cần phải là người thân của bên được bảo hiểm. Người thụ hưởng có thể là một người hoặc nhiều người tùy theo nguyện vọng của người được bảo hiểm, người mua bảo hiểm. Trong trường hợp người thụ hưởng bảo hiểm chưa đủ 18 tuổi thì người đại điện theo pháp luật của người đó sẽ thay mặt họ tham gia làm thủ tục và nhận tiền bảo hiểm theo đúng quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành, bên mua bảo hiểm có quyền chỉ định người thụ hưởng, trừ hợp đồng bảo hiểm nhóm. Trường hợp bên mua bảo hiểm không đồng thời là người được bảo hiểm thì việc chỉ định người thụ hưởng cần phải có sự đồng ý bằng văn bản của bên được bảo hiểm.

Trường hợp trong hợp đồng ghi nhận nhiều người thụ hưởng thì người có quyền chỉ định người thụ hưởng sẽ quyết định thứ tự hoặc tỷ lệ thụ hưởng. Trường hợp không đưa ra nội dung về thứ tự hoặc tỷ lệ nêu trên, những người thụ hưởng sẽ được hưởng quyền lợi như nhau. 

 

4. Quy định về thay đổi người thụ hưởng trong bảo hiểm nhân thọ

Theo quy định tại khoản 3 Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành, bên mua bảo hiểm có thể thay đổi người thụ hưởng bảo hiểm. Dưới đây là các bước tiến hành thủ tục thay đổi người thụ hưởng trong hợp đồng bao hiểm nhân thọ.

Bước 1:

Bên mua bảo hiểm thông báo việc thay đổi người thụ hưởng đến người được bảo hiểm. Sau khi có thông báo, bên được bảo hiểm phải có văn bản đồng ý về việc thay đổi người thụ hưởng.

Bưới 2: 

Bên mua bảo hiểm gửi thông báo về việc thay đổi người thụ hưởng đến doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm kèm theo văn bản đồng ý về việc thay đổi người thụ hưởng của người được bảo hiểm.

Bước 3: 

Doanh nghiệp bảo hiểm sau khi nhận được thông báo yêu cầu thay đổi người thụ hưởng trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ phải xác nhận việc thay đổi trên vào hợp đồng bảo hiểm hoặc văn bản khác đính kèm hợp đồng bảo hiểm.

Lưu ý: Tường hợp người được bảo hiểm chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự thì việc thay đổi người thụ hưởng phải được người đại diện theo pháp luật của họ đồng ý.