Thưa luật sư, tôi là cán bộ tỉnh Quảng Nam. Hiện nay tôi đang trong quá trình nghiên cứu các quy định của pháp luật thi hành án hình sự . Vậy Luật sư cho tôi hỏi quy định cụ thể về việc thi hành quyết định thi hành án phạt tù được quy định như thế nào?

Cảm ơn Luật sư!

Người gửi: Đ.T.H

Câu hỏi được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Hình sự của Công ty luật Minh Khuê

Thi hành án phạt tù là gì ? Quy định mới về thủ tục thi hành án phạt tù ?

>> Luật sư tư vấn pháp luật Hình sự, gọi: 1900 6162

1. Khái niệm thi hành án phạt tù.

Thi hành án phạt tù là một bộ phận của thi hành án hình sự, có vị trí quan trọng trong việc trừng trị người phạm tội nói riêng và giáo dục mọi người có ý thức tôn trọng, tuân thủ pháp luật cũng như những quy tắc sống xã hội chủ nghĩa từ đó góp một phần không nhỏ vào công tác phòng, chống tội phạm vì hình phạt tù là hình phạt có vị trí, vai trò rất quan trọng, là hình phạt có vai trò chính trong hệ thống hình phạt của Bộ luật Hình sự; được quy định trong chế tài tuyệt đại đa số các quy phạm pháp luật quy định về tội phạm và được Tòa án quyết định áp dụng nhiều nhất khi giải quyết các vụ án hình sự.

Theo quy định tại Khoản 4 Điêu 3 Luật THAHS 2019, khái niệm thi hành án phạt tù được hiểu như sau:

Thi hành án phạt tù là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc người bị kết án phạt tù có thời hạn, tù chung thân phải chịu sự quản lý giam giữ, giáo dục cải tạo.

Như vậy, có thể hiểu thi hành án phạt tù là hoạt động áp dụng pháp luật mang tính quyền lực nhà nước, tính thủ tục, tính định hướng mục đích, tính sáng tạo và tính khoa học do cơ quan nhà nước và cá nhân có thẩm quyền thực hiện dựa trên những nguyên tắc nhất định nhằm đưa bản án phạt tù đã có hiệu lực của Tòa án ra thi hành trên thực tế nhằm cải tạo giáo dục người bị kết án phạt tù trở thành người lương thiện, có ích cho xã hội .

2. Mục đích, ý nghĩa của việc thi hành quyết định thi hành án phạt tù.

Thi hành án phạt tù về thực chất là tước một số quyền tự do, giam giữ người bị kết án phạt tù tại trại giam, cách ly người đó khỏi môi trường xã hội bình thường một khoảng thời gian nhất định để thực hiện các mục đích của hình phạt là đảm bảo công lý, công bằng xã hội, cải tạo, giáo dục người phạm tội và phòng ngừa tội phạm.

Trong thi hành án hình sự, thi hành án phạt tù đóng một vai trò quan trọng. Nó đảm bảo cho những bản án phạt tù có thời hạn, phạt tù chung thân của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật và được thực hiện trên thực tế, thể hiện sự chuyên chế của Nhà nước xã hội chủ nghĩa trong việc kiên quyết xử lý những phần tử phạm tội mà Nhà nước xét thấy cần cách ly khỏi xã hội có thể giáo dục, cải tạo và trả lại cho cộng đồng.

Do đó, việc thi hành quyết định thi hành án phạt tù không chỉ nhằm trừng trị người phạm tội, mà còn giáo dục họ trở thành người có ích cho xã hội, có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã hội chủ nghĩa, ngăn ngừa họ phạm tội mới. Thi hành quyết định thi hành án phạt tù còn nhằm giáo dục người khác tôn trọng pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, đảm bảo cho các giai đoạn tố tụng trước đó có ý nghĩa. Điều này góp phần tích cực vào việc bảo vệ sự an toàn, vững mạnh của chế độ, bảo vệ tính mạng, tài sản, danh dự, nhân phẩm của công dân.

3. Phân loại thi hành án phạt tù.

Thi hành án hình sự nói chung, thi hành án phạt tù nói riêng là giai đoạn cuối cùng của một vụ án hình sự. Thi hành án phạt tù là thi hành quyết định phạt tù gồm có tù chung thân và tù có thời hạn của các bản án hình sự theo quyết định của Tòa án nhân dân.

3.1. Thi hành án phạt tù có thời hạn.

Tù có thời hạn là việc buộc người bị kết án phải chấp hành hình phạt tại trại giam trong một thời hạn nhất định

Hình phạt tù có thời hạn là một loại hình phạt nghiêm khắc, vì người bị kết án bị tước tự do, bị cách ly với xã hội, họ phải lao động cải tạo trong trại giam dưới sự quản lý và giám sát của lực lượng cảnh sát. Chế độ cải tạo cũng như việc chấp hành hình phạt tù có thời hạn theo Luật thi hành án hình sự và nghị định của Chính phủ quy định.

Hình phạt tù có thời hạn trong luật hình sự Việt Nam tuy là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc, nhưng không mang tính chất trả thù hay hành hạ người bị kết án mà có ý nghĩa cải tạo giáo dục họ trở thành người có ích cho xã hội. Trong thời gian chấp hành hình phạt, nếu họ tiến bộ thì được xét giảm mức hình phạt.

3.2. Thi hành án phạt tù chung thân.

Căn cứ theo Điều 39 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về “Tù chung thân” như sau:

“Tù chung thân là hình phạt tù không thời hạn được áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, nhưng chưa đến mức bị xử phạt tử hình.

Không áp dụng hình phạt tù chung thân đối với người dưới 18 tuổi phạm tội”

Theo quy định này, người phạm tội bị tuyên án tù chung thân đồng nghĩa với việc sẽ phải ngồi tù cho đến cuối đời.

4. Nội dung quyết định thi hành án phạt tù.

Theo quy định tại Điều 22 Luật thi hành án hình sự năm 2019 thì:

Quyết định thi hành án phạt tù phải ghi rõ họ, tên, chức vụ người ra quyết định; bản án, quyết định được thi hành; tên cơ quan có nhiệm vụ thi hành quyết định thi hành án; họ, tên, ngày, tháng, năm sinh, nơi cư trú của người bị kết án; thời hạn chấp hành án phạt tù, thời hạn chấp hành hình phạt bổ sung. Trường hợp người bị kết án đang tại ngoại, quyết định thi hành án phải ghi rõ trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được quyết định, người bị kết án phải có mặt tại cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện nơi người đó cư trú, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu nơi người đó làm việc.

– Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định thi hành án phạt tù, Tòa án phải gửi quyết định đó cho cá nhân, cơ quan sau đây:

+ Người chấp hành án và người đại diện trong trường hợp người chấp hành án là người dưới 18 tuổi;

+ Viện kiểm sát cùng cấp;

+ Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh hoặc cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu;

+ Trại tạm giam nơi người chấp hành án đang bị tạm giam hoặc cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện nơi người chấp hành án đang bị tạm giam tại nhà tạm giữ hoặc đang tại ngoại;

+ Sở Tư pháp nơi Tòa án đã ra quyết định thi hành án có trụ sở;

+ Bộ Ngoại giao trong trường hợp người chấp hành án là người nước ngoài.

5. Quyết định thi hành án phạt tù được thực hiện như thế nào?

Thi hành quyết định thi hành án phạt tù được quy định tại Điều 23 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 trên cơ sỏ kế thừa quy định tại Điều 22 Luật Thi hành án hình sự năm 2010, theo đó quy định cụ thể trình tự, thủ tục thi hành quyết định thi hành án phạt tù trong trường hợp ngưòi bị kết án phạt tù đang bị tạm giam và trường hợp người bị kết án phạt tù đang được tại ngoại; đồng thời xác định cơ quan thi hành án có trách nhiệm tống đạt quyết định thi hành án, hoàn chỉnh hồ sơ thi hành án phạt tù hoặc áp giải thi hành án.

5.1. Trường hợp người bị kết án phạt tù đang bị tạm giam.

Thi hành án phạt tù là gì ? Quy định mới về thủ tục thi hành án phạt tù ?

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 23 Luật thi hành án hình sự 2019, việc thi hành quyết định thi hành án phạt tù đối với người bị kết án đang bị tạm giam được tiến hành như sau:

Bước 1: Tống đạt quyết định thi hành án phạt tù.

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án, trại tạm giam thuộc Công an cấp tỉnh, Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện nơi người bị kết án phạt tù đang bị tạm giam phải tống đạt quyết định thi hành án cho người bị kết án và báo cáo Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh.

Bước 2: Báo cáo về việc thi hành án phạt tù.

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được báo cáo, Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh hoàn chỉnh hồ sơ, lập danh sách người chấp hành án phạt tù để báo cáo Cơ quan quản lý thi hành án hình sự thuộc Bộ Công an.

- Trường hợp người bị kết án phạt tù đang bị tạm giam tại trại tạm giam thuộc Bộ Công an thì trại tạm giam phải tống đạt quyết định thi hành án cho người bị kết án, hoàn chỉnh hồ sơ, lập danh sách để báo cáo Cơ quan quản lý thi hành án hình sự thuộc Bộ Công an. Trường hợp người đang chấp hành án bị kết án về hành vi phạm tội khác thì trại giam tống đạt quyết định thi hành án của bản án mới cho người đó.

Bước 3: Đưa người đi chấp hành án.

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được báo cáo của Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh hoặc trại tạm giam thuộc Bộ Công an, Cơ quan quản lý thi hành án hình sự thuộc Bộ Công an ra quyết định đưa người chấp hành án đi chấp hành án.

- Đối với trường hợp người bị kết án phạt tù đang bị tạm giam tại trại tạm giam cấp quân khu thì trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án, trại tạm giam phải tống đạt quyết định thi hành án cho người bị kết án và báo cáo Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu.

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được báo cáo, Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu hoàn chỉnh hồ sơ, lập danh sách người chấp hành án phạt tù để báo cáo Cơ quan quản lý thi hành án hình sự thuộc Bộ Quốc phòng.

- Đối với trường hợp người bị kết án phạt tù đang bị tạm giam tại trại tạm giam thuộc Bộ Quốc phòng thì trại tạm giam phải tống đạt quyết định thi hành án cho người bị kết án, hoàn chỉnh hồ sơ, lập danh sách để báo cáo Cơ quan quản lý thi hành án hình sự thuộc Bộ Quốc phòng. Trường hợp ngưòi đang chấp hành án bị kết án về hành vi phạm tội khác thì trại giam tống đạt quyết định thi hành án của bản án mối cho người đó.

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được báo cáo của Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu hoặc trại tạm giam thuộc Bộ Quốc phòng, Cơ quan quản lý thi hành án hình sự thuộc Bộ Quốc phòng ra quyết định đưa người chấp hành án đi chấp hành án.

Trong thời gian chờ chuyển đến nơi chấp hành án phạt tù, người chấp hành án được hưởng chế độ như đối với phạm nhân.

5.2. Trường hợp người bị kết án phạt tù đang tại ngoại.

Thi hành án phạt tù là gì ? Quy định mới về thủ tục thi hành án phạt tù ?

Căn cứ theo quy định tại khoản 4 Điều 23 Luật thi hành án hình sự 2019, việc thi hành quyết định thi hành án phạt tù đối với người bị kết án đang bị tạm giam được tiến hành như sau:

Trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án, người chấp hành án phải có mặt tại trụ sở Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện hoặc Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu được chỉ định trong quyết định thi hành án; quá thời hạn này mà người đó không có mặt, cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp hoặc Vệ binh hỗ trợ tư pháp thực hiện áp giải thi hành án.

Trường hợp người bị kết án phạt tù đang tại ngoại bỏ trốn thì Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu ra quyết định truy nã và tổ chức truy bắt;

Trường hợp người đó có dấu hiệu mắc bệnh tâm thần, bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện hoặc Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu thực hiện trưng cầu giám định; trường hợp kết quả giám định xác định người đó mắc bệnh tâm thần, bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì Cơ quan thi hành án hình sự Cồng an cấp huyện, Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu đề nghị Tòa án đã ra quyết định thi hành án quyết định áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh.

Trường hợp người bị kết án phạt tù đang tại ngoại chết thì Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu báo cáo Tòa án đã ra quyết định thi hành án để ra quyết định đình chỉ thi hành án.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900 6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật Hình sự - Công ty luật Minh Khuê