1. Áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh cho người đang chấp hành án phạt tù như thế nào?
Đề nghị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh trong giai đoạn thi hành án theo quy định tại Điều 6 Nghị định 64/2011/NĐ-CP cụ thể như sau:
- Trường hợp người bị kết án phạt tù đang thi hành án tại Trại giam hoặc Trại tạm giam mà có nghi ngờ họ bị bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì Giám thị Trại giam, Giám thị Trại tạm giam đề nghị Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án quân sự cấp quân khu nơi có Trại giam hay Trại tạm giam đang giam giữ người bị kết án tiến hành trưng cầu giám định pháp y tâm thần đối với họ và quyết định việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.
- Trường hợp người bị kết án phạt tù đang thi hành án tại Nhà tạm giữ mà có nghi ngờ họ bị bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện báo cáo cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh để đề nghị Tòa án nhân dân cấp tỉnh tiến hành trưng cầu giám định pháp y tâm thần đối với họ và quyết định việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.
Bên cạnh đó, Điều 452 Bộ luật tố tụng Hình sự 2015 cũng có quy định về áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh đối với người đang chấp hành án phạt tù như sau:
- Nếu có căn cứ về việc người đang chấp hành án phạt tù mắc bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi thì Trại giam, Trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh đề nghị Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án quân sự cấp quân khu nơi người bị kết án chấp hành án phạt tù trưng cầu giám định pháp y tâm thần.
- Căn cứ kết luận giám định pháp y tâm thần, Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh hoặc Chánh án Tòa án quân sự cấp quân khu nơi người bị kết án đang chấp hành án phạt tù ra quyết định tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù và áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.
Sau khi khỏi bệnh, người đó phải tiếp tục chấp hành án phạt tù nếu không có lý do để miễn chấp hành hình phạt tù.
Có thể thấy, trong trường hợp cần thiết, nếu có nghi ngờ người đang chấp hành hình phạt tù bị bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì cá nhân, tổ chức có thẩm quyền được phép đề nghị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh đối với những đối tượng này.
2. Thẩm quyền áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh là cơ quan nào?
Theo quy định tại Điều 447 Bộ luật tố tụng Hình sự năm 2015 có quy định như sau:
Nếu có căn cứ về việc người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội không có năng lực trách nhiệm hình sự cụ thể là không có năng lực trách nhiệm hình sự thì tuỳ từng giai đoạn tố tụng, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án phải trưng cầu giám định pháp y tâm thần. Nếu có căn cứ kết luận giám định pháp y tâm thần, Viện kiểm sát quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh trong giai đoạn điều tra, truy tố; Toà án quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh trong giai đoạn xét xử, thi hành án.
Như vậy, trong giai đoạn thi hành án, Toà án là cơ quan có thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh đối với đối tượng cần thiết.
3. Cách xác định thời gian bắt buộc chữa bệnh.
Căn cứ tại Điều 49 của Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định biện pháp bắt buộc chữa bệnh như sau:
- Đối với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi rơi vào tình trạng không có năng lực chịu trách nhiệm hình sự của Bộ luật này, Viện Kiểm sát hoặc Tòa án căn cứ vào kết luận giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần có thể quyết định đưa họ vào một cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh.
- Đối với người phạm tội trong khi có năng lực trách nhiệm hình sự nhưng trước khi bị kết án đã mắc bệnh tới mức mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì căn cứ vào kết luận giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần, Tòa án có thể quyết định đưa họ vào một cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh. Sau khi khỏi bệnh, người đó có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.
- Đối với người đang chấp hành hình phạt tù mà bị bệnh tới mức mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì căn cứ vào kết luận giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần, Tòa án có thể quyết định đưa họ vào một cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh. Sau khi khỏi bệnh, nếu không có lý do khác để miễn chấp hành hình phạt, thì người đó phải tiếp tục chấp hành hình phạt.
Thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù.
Như vậy, theo Điều 49 của Bộ luật Hình sự năm 2015 thì Thời gian bắt buộc chữa bệnh sẽ được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù. Biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh được áp dụng đối với 03 trường hợp: Đối với người mắc bệnh trong tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự; Đối với người có năng lực trách nhiệm hình sự nhưng trước khi bị kết án mắc bệnh mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình; Đối với người đang chấp hành hình phạt tù mà mắc bệnh mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình. Hay nói cách khác đối với bị can, bị cáo hoặc người bị kết án phạt tù bị mắc bệnh mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì Viện Kiểm sát, Tòa án quyết định đưa họ vào một cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh sau khi khỏi bệnh họ vẫn có thể tiếp tục phải chịu trách nhiệm hình sự hoặc phải tiếp tục chấp hành hình phạt.
Bên cạnh đó, thời gian bắt buộc chữa bệnh không bị hạn chế, người được đưa vào các cơ sở điều trị chuyên khoa sẽ được điều trị cho đến khi khỏi bệnh. Việc xác định người phạm tội đã khỏi bệnh hay chưa phải căn cứ kết luận giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần của hội đồng giám định có thẩm quyền.
4. Khi có sự nghi ngờ người bị buộc tội mắc bệnh tâm thần thì Viện kiểm sát có trách nhiệm gì?
Căn cứ khoản 1 Điều 74 Quyết định 111/QĐ-VKSTC năm 2020 quy định như sau:
Thực hành quyền công tố, kiểm sát việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh
1. Khi có sự nghi ngờ người bị buộc tội mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi, Kiểm sát viên phải kịp thời báo cáo, đề xuất lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo Viện giải quyết như sau:
a) Trong giai đoạn điều tra, nếu Cơ quan điều tra không trưng cầu giám định pháp y tâm thần thì ra văn bản yêu cầu Cơ quan điều tra trưng cầu giám định pháp y tâm thần;
b) Trong giai đoạn truy tố, Viện kiểm sát ra quyết định trưng cầu giám định pháp y tâm thần.
Như vậy, khi có sự nghi ngờ người bị buộc tội trong vụ án hình sự mắc bệnh tâm thần thì:
- Kiểm sát viên có trách nhiệm kịp thời báo cáo, đề xuất lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo Viện giải quyết và tùy thuộc vào từng giai đoạn cũng như tình huống cụ thể mà việc xử lý được giải quyết như sau:
+ Trong giai đoạn điều tra, nếu Cơ quan điều tra không trưng cầu giám định pháp y tâm thần thì ra văn bản yêu cầu Cơ quan điều tra trưng cầu giám định pháp y tâm thần;
+ Trong giai đoạn truy tố, Viện kiểm sát ra quyết định trưng cầu giám định pháp y tâm thần.
Trên đây là bài viết của Luật Minh Khuê về "Thời gian chưa bệnh bắt buộc có được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù". Nếu có vướng mắc liên quan đến bài viết hãy gọi qua tổng đài 19006162 để được hỗ trợ qua tổng đài trực tuyến.
Bài viết liên quan: Thi hành án phạt tù là gì ? Quy định mới về thủ tục thi hành án phạt tù ?
