Thời gian và địa điểm tiếp xúc cử tri vận động bầu cử hợp pháp của người ứng cử HĐND

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 được xác định là sự kiện chính trị trọng đại, nơi ý chí và nguyện vọng của nhân dân được cụ thể hóa thông qua từng lá phiếu. Trong quy trình bầu cử, vận động bầu cử là giai đoạn có tính tương tác cao nhất, quy định trực tiếp đến chất lượng nhân sự của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Theo Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, cùng với những sửa đổi bổ sung quan trọng từ Luật số 83/2025/QH15, việc tiếp xúc cử tri không chỉ đơn thuần là hoạt động gặp gỡ mà là một định chế dân chủ có tính bắt buộc, được bảo đảm bởi các quy định nghiêm ngặt về thời gian, địa điểm và trình tự tổ chức. Bài viết này của Luật Minh Khuê đi sâu phân tích các khía cạnh pháp lý, những điểm mới trong công tác chuyển đổi số và các rào cản hành vi nhằm cung cấp một cái nhìn chuyên sâu cho các nhà quản lý, người ứng cử và cử tri.

1. Vận động bầu cử thông qua tiếp xúc cử tri: Khái niệm, bản chất và tầm quan trọng chiến lược

Vận động bầu cử được định nghĩa là hoạt động gặp gỡ, tiếp xúc cử tri hoặc thông qua phương tiện thông tin đại chúng của người ứng cử để trình bày chương trình hành động và vận động cử tri bầu cho mình. Trong đó, hình thức hội nghị tiếp xúc cử tri đóng vai trò trung tâm, là diễn đàn đối thoại trực tiếp giúp thu hẹp khoảng cách giữa người ứng cử và nhân dân tại đơn vị bầu cử.

Bản chất của việc tiếp xúc cử tri trong vận động bầu cử không chỉ dừng lại ở việc quảng bá cá nhân. Đây là quy trình "sàng lọc dân chủ", nơi cử tri thực hiện quyền giám sát ngay từ khi ứng cử viên chưa đắc cử. Thông qua chương trình hành động, người ứng cử phải thể hiện được sự hiểu biết về địa phương, năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn và cam kết trách nhiệm trước những vấn đề dân sinh bức xúc. Đối với người ứng cử HĐND, điều này càng trở nên quan trọng khi nhiệm vụ của họ gắn liền với các chính sách cụ thể tại xã, huyện hoặc tỉnh.

Tầm quan trọng của tiếp xúc cử tri còn thể hiện ở việc bảo đảm tính bình đẳng giữa các ứng cử viên. Mọi người ứng cử, dù giữ chức vụ cao hay là người tự ứng cử, đều được cung cấp những điều kiện như nhau về thời gian phát biểu, số lượng cuộc tiếp xúc và không gian hội trường dưới sự điều phối của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam. Sự bình đẳng này là cốt lõi để duy trì niềm tin của cử tri vào tính công bằng của hệ thống chính trị.

2. Khung thời gian vận động bầu cử: Từ thời điểm "vàng" đến khoảng lặng pháp lý

Thời gian vận động bầu cử được quy định chặt chẽ nhằm tránh tình trạng vận động quá sớm gây nhiễu loạn thông tin hoặc vận động quá sát giờ bỏ phiếu gây áp lực tâm lý không cần thiết lên cử tri.

Mốc thời gian bắt đầu và kết thúc theo luật định

Theo quy định tại Điều 65 của Luật Bầu cử, thời gian vận động bầu cử bắt đầu từ ngày công bố danh sách chính thức những người ứng cử và kết thúc trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ. Đối với cuộc bầu cử nhiệm kỳ 2026-2031, khi ngày bỏ phiếu toàn quốc được ấn định vào Chủ nhật, ngày 15/3/2026, các mốc thời gian cụ thể được xác lập như sau:

• Thời điểm bắt đầu: Ngay sau khi Ủy ban bầu cử công bố danh sách chính thức những người ứng cử (thường là cuối tháng 2 hoặc đầu tháng 3 năm 2026).
• Thời điểm kết thúc: 7 giờ sáng ngày Thứ Bảy, ngày 14/3/2026 (tức 24 giờ trước khi bỏ phiếu).

Việc quy định "24 giờ trước thời điểm bỏ phiếu" được coi là "khoảng lặng pháp lý" cần thiết. Đây là thời gian để cử tri tự mình suy ngẫm, phân tích các chương trình hành động đã nghe và đưa ra lựa chọn độc lập mà không bị tác động bởi các hoạt động tuyên truyền trực tiếp.

Lịch trình chi tiết các mốc thời gian vận động bầu cử 2026

Sự điều chỉnh của Luật sửa đổi năm 2025 đã rút ngắn một số thời hạn hành chính để tăng tính tập trung cho công tác vận động. Ví dụ, thời điểm hiệp thương lần thứ ba và công bố danh sách chính thức được tính toán sát hơn để người ứng cử có khoảng 15 đến 20 ngày "vàng" để tiếp cận cử tri một cách hiệu quả nhất.

3. Địa điểm tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri: Ranh giới pháp lý và sự mở rộng không gian

Địa điểm tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri không chỉ là nơi gặp gỡ vật lý mà còn là ranh giới pháp lý xác định phạm vi ảnh hưởng của người ứng cử.

Nguyên tắc địa giới trong vận động bầu cử

Nguyên tắc cơ bản nhất là người ứng cử ở đơn vị bầu cử nào thì thực hiện vận động bầu cử tại đơn vị bầu cử đó. Đối với đại biểu HĐND, địa điểm tiếp xúc cử tri hợp pháp thường bao gồm:

• Hội trường của chính quyền địa phương: Trụ sở UBND xã, phường, thị trấn nơi đơn vị bầu cử đặt căn cứ.
• Nhà văn hóa cộng đồng: Thôn, làng, tổ dân phố, khu dân cư – đây là nơi người ứng cử có thể tiếp xúc với cử tri nơi cư trú một cách gần gũi nhất.
• Cơ quan, tổ chức, đơn vị: Đối với các đơn vị bầu cử đặc thù hoặc khi người ứng cử tiếp xúc với cử tri nơi công tác.

Sự thay đổi về quy mô đơn vị bầu cử theo Luật 2025 cũng ảnh hưởng đến việc lựa chọn địa điểm. Mỗi khu vực bỏ phiếu hiện có từ 300 đến 4000 cử tri. Điều này đặt ra bài toán cho Ban Thường trực Ủy ban MTTQ cấp xã trong việc lựa chọn những hội trường có sức chứa đủ lớn hoặc chia nhỏ các cuộc tiếp xúc để đảm bảo quyền lợi được nghe vận động của cử tri.

Chuyển đổi số: Hội nghị tiếp xúc cử tri trực tuyến và trực tiếp kết hợp trực tuyến

Một điểm sáng mang tính đột phá trong kỳ bầu cử nhiệm kỳ 2026-2031 là việc luật hóa hình thức tiếp xúc cử tri qua không gian mạng. Theo Điều 66 của Luật Bầu cử (sửa đổi năm 2025), việc tiếp xúc cử tri có thể thực hiện theo hình thức trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp trực tuyến, đặc biệt phù hợp cho các địa phương có diện tích rộng, địa hình chia cắt hoặc trong các tình huống cần giãn cách.

Địa điểm "số" được quy định bao gồm các điểm cầu đặt tại nhà văn hóa hoặc trụ sở các đơn vị hành chính trong cùng một đơn vị bầu cử. Điều kiện bắt buộc là phải đảm bảo hạ tầng kỹ thuật, đường truyền ổn định và tuyệt đối an toàn về an ninh mạng. Hình thức này không làm thay đổi bản chất của cuộc tiếp xúc mà chỉ mở rộng "cánh cửa" dân chủ, giúp người ứng cử có thể kết nối với hàng nghìn cử tri cùng lúc từ một điểm cầu chính.

4. Trình tự và kịch bản phối hợp tổ chức giữa người ứng cử và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc

Ủy ban MTTQ Việt Nam đóng vai trò chủ trì và là "người điều phối" trung lập, đảm bảo mọi hoạt động vận động diễn ra trong trật tự và đúng pháp luật.

Quy trình phối hợp tổ chức hội nghị

Trình tự tổ chức một hội nghị tiếp xúc cử tri thường được thực hiện qua các bước phối hợp chặt chẽ giữa Ban Thường trực Ủy ban MTTQ, UBND cùng cấp và người ứng cử :

• Lập kế hoạch và thông báo: Ban Thường trực Ủy ban MTTQ cấp tổ chức bầu cử xây dựng kế hoạch về thời gian, địa điểm và số lượng cuộc tiếp xúc. Kế hoạch này phải được thông báo công khai để cử tri biết và sắp xếp tham dự.
• Chuẩn bị cơ sở vật chất: UBND cấp xã có trách nhiệm chuẩn bị hội trường, trang trí khánh tiết, hệ thống âm thanh và các điều kiện kỹ thuật khác (đối với hình thức trực tuyến).
• Triệu tập cử tri: MTTQ phối hợp với chính quyền và các tổ chức đoàn thể vận động cử tri đại diện hoặc cử tri tại khu dân cư tham gia. Tại mỗi điểm tiếp xúc, số lượng cử tri cần đảm bảo tính đại diện, ví dụ từ 50 đến 100 người tùy theo hình thức trực tiếp hay trực tuyến.
• Hỗ trợ người ứng cử: Ban Thường trực Ủy ban MTTQ cung cấp thông tin tóm tắt về tình hình kinh tế - xã hội của địa phương để người ứng cử hoàn thiện chương trình hành động cho sát với thực tế yêu cầu của nhân dân.

Quy định về số lượng cuộc tiếp xúc cử tri tối thiểu

Việc quy định số lượng tối thiểu nhằm đảm bảo người ứng cử có đủ cơ hội xuất hiện trước các nhóm cử tri khác nhau trong cùng một đơn vị bầu cử, tránh tình trạng chỉ tập trung vào một địa bàn thuận lợi mà bỏ qua các khu vực xa xôi hoặc khó khăn hơn.

5. Những hành vi bị nghiêm cấm trong vận động bầu cử: Ranh giới giữa quyền lợi và vi phạm

Luật Bầu cử quy định danh mục các hành vi bị cấm tại Điều 68 nhằm bảo vệ tính liêm chính của cuộc bầu cử. Những hành vi vi phạm về thời gian và địa điểm thường là những lỗi dễ mắc phải nếu người ứng cử không nắm vững quy định.

Các vi phạm về thời gian và thẩm quyền

• Vận động ngoài thời gian quy định: Thực hiện các hành vi vận động trước khi có danh sách chính thức hoặc tiếp tục vận động sau 7 giờ sáng ngày 14/3/2026. Điều này bao gồm cả việc đăng tải hoặc chạy quảng cáo các nội dung vận động trên mạng xã hội vào "ngày lặng".
• Vận động sai địa điểm: Tổ chức gặp gỡ cử tri ngoài đơn vị bầu cử nơi mình ứng cử hoặc tại những địa điểm nhạy cảm, không được MTTQ phê duyệt.
• Lạm dụng chức vụ: Sử dụng phương tiện thông tin đại chúng của cơ quan, đơn vị nơi công tác để tuyên truyền riêng cho cá nhân mình, tạo sự bất bình đẳng với các ứng cử viên khác.

Các lỗi vi phạm về hành vi và lợi ích

Pháp luật nghiêm cấm tuyệt đối việc sử dụng lợi ích vật chất để tác động đến ý chí của cử tri. Các hành vi điển hình bị cấm bao gồm:

• Mua chuộc cử tri: Sử dụng tiền, tài sản hoặc hứa hẹn những lợi ích vật chất cụ thể (như ủng hộ xây dựng công trình, tặng quà) để lôi kéo phiếu bầu.
• Lợi dụng tôn giáo, dân tộc: Sử dụng các cơ sở tín ngưỡng hoặc vấn đề dân tộc để vận động trái pháp luật, gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân.
• Xâm phạm danh dự đối thủ: Lợi dụng diễn đàn tiếp xúc cử tri để bôi nhọ, đưa thông tin sai sự thật về những người ứng cử khác nhằm hạ thấp uy tín của họ.

Người có hành vi vi phạm, tùy theo tính chất và mức độ, có thể bị xóa tên khỏi danh sách người ứng cử, bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự với mức án từ 1 đến 3 năm tù nếu gây hậu quả nghiêm trọng làm sai lệch kết quả bầu cử.

Cuộc bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 không chỉ là việc chọn ra những người đại diện, mà còn là một bước tiến quan trọng trong việc hiện đại hóa nền dân chủ xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Sự chuẩn bị chu đáo về thời gian, địa điểm và nội dung tiếp xúc cử tri chính là chìa khóa để khơi dậy niềm tin và trách nhiệm của mỗi công dân đối với tương lai của đất nước