Nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội, dịch vụ truyền thông trực tuyến có trách nhiệm gì về dữ liệu cá nhân?

Trong không gian sinh tồn số hóa, các nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội và truyền thông trực tuyến không chỉ đóng vai trò là "người trung chuyển" thông tin mà còn là những "đế chế dữ liệu" nắm giữ quyền năng định hình hành vi và lưu trữ những mảnh ghép riêng tư nhất của con người. Từ những tương tác ảo, dữ liệu cá nhân được các nền tảng này khai thác, phân tích và chuyển hóa thành các thuật toán thương mại có giá trị thặng dư khổng lồ. Tuy nhiên, sự phát triển phi mã của công nghệ truyền thông cũng đồng thời làm nảy sinh những rủi ro mang tính hệ thống về rò rỉ dữ liệu, xâm phạm quyền tự quyết thông tin và nguy cơ thao túng dư luận thông qua hồ sơ hành vi.

Với sự thực thi quyết liệt của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (có hiệu lực từ 01/01/2026) cùng các nghị định hướng dẫn thi hành, khung pháp lý Việt Nam đã chính thức thiết lập một cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt đối với các thực thể kinh doanh trên không gian mạng. Trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội và truyền thông trực tuyến hiện nay không chỉ là bảo mật kỹ thuật đơn thuần, mà còn là nghĩa vụ bảo đảm tính minh bạch, sự ưng thuận rõ ràng và quyền kiểm soát tuyệt đối của chủ thể dữ liệu đối với thông tin của chính mình. 

1. Phạm vi áp dụng và đối tượng thực hiện trách nhiệm

Để hiểu rõ trách nhiệm pháp lý, trước hết cần xác định chính xác phạm vi áp dụng và các thực thể chịu sự điều chỉnh của Điều 29. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 định nghĩa rộng về các đối tượng này nhằm bao quát toàn bộ hệ sinh thái dịch vụ số đang vận hành tại Việt Nam.

Đối tượng thực hiện trách nhiệm theo Điều 29 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 bao gồm mọi tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ mạng xã hội và các dịch vụ truyền thông trực tuyến hoạt động tại thị trường Việt Nam. Điều này không chỉ giới hạn ở các pháp nhân có trụ sở tại Việt Nam mà còn mở rộng ra các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên biên giới, bất kể họ có hiện diện vật lý hay không. Các nền tảng phổ biến như Facebook, TikTok, YouTube, Zalo, hay các dịch vụ nội dung OTT đều nằm trong diện điều chỉnh trực tiếp.

Sự mở rộng phạm vi này phản ánh tư duy quản trị rủi ro hiện đại: ở đâu có dữ liệu của công dân Việt Nam được xử lý, ở đó pháp luật Việt Nam có quyền tài phán. Điều này đặc biệt quan trọng khi các nền tảng mạng xã hội lớn thường đặt máy chủ tại nước ngoài, tạo ra những kẽ hở trong việc thực thi quyền của chủ thể dữ liệu nếu chỉ áp dụng các quy định mang tính nội địa hẹp.

Việc xác định đối tượng này còn gắn liền với ngưỡng quy mô xử lý. Theo các quy định bổ trợ tại Nghị định 147/2024/NĐ-CP, các tổ chức có lượt truy cập từ Việt Nam vượt ngưỡng 100.000 lượt mỗi tháng phải thực hiện các nghĩa vụ định danh và bảo vệ dữ liệu một cách nghiêm ngặt hơn. Sự phân cấp này giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực giám sát vào các thực thể có khả năng gây ra rủi ro hệ thống cho dữ liệu quốc gia.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 khẳng định rằng dữ liệu cá nhân của công dân Việt Nam là tài nguyên quốc gia cần được bảo vệ "xuyên biên giới". Các doanh nghiệp không có pháp nhân tại Việt Nam vẫn phải thiết lập kênh liên lạc với cơ quan chức năng, thường thông qua đại diện pháp lý hoặc đại diện thương mại, để xử lý các vi phạm liên quan đến dữ liệu người dùng. Đây là một "thiết chế cứng" buộc các tập đoàn công nghệ đa quốc gia phải thay đổi chính sách bảo mật riêng cho thị trường Việt Nam thay vì áp dụng một bộ tiêu chuẩn chung đôi khi chưa tương thích với pháp luật bản địa.

2. Nghĩa vụ thông báo và giới hạn phạm vi thu thập dữ liệu cá nhân

Khoản 1 Điều 29 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 tập trung vào nguyên tắc cơ bản nhất của bảo vệ dữ liệu: tính minh bạch và sự đồng ý dựa trên thông tin đầy đủ.

Nghĩa vụ thông báo không đơn thuần là việc hiển thị một văn bản chính sách bảo mật dài dằng dặc mà người dùng thường bỏ qua. Luật 2025 yêu cầu các nhà cung cấp phải thông báo một cách rõ ràng, dễ hiểu về nội dung dữ liệu sẽ được thu thập ngay khi chủ thể dữ liệu cài đặt và bắt đầu sử dụng dịch vụ. Điều này buộc các ứng dụng phải thiết kế lại quy trình trải nghiệm người dùng (UX) để đảm bảo thông tin về quyền riêng tư được trình bày trực quan.

Nghĩa vụ minh bạch bao gồm các yếu tố sau:

• Loại dữ liệu thu thập: Nền tảng phải liệt kê cụ thể các trường dữ liệu như họ tên, danh bạ, vị trí GPS, lịch sử trình duyệt.
• Mục đích thu thập: Phải giải thích rõ dữ liệu đó phục vụ tính năng nào của ứng dụng hoặc dùng cho mục đích quảng cáo, nghiên cứu thị trường.
• Thời gian lưu trữ: Dữ liệu sẽ được lưu giữ trong bao lâu và khi nào sẽ bị xóa.

Sự kết hợp giữa Khoản 1 Điều 29 và các nguyên tắc chung của Luật cho thấy một sự chuyển dịch từ cơ chế "thông báo để thực hiện" sang "thông báo để lựa chọn". Người dùng có quyền từ chối cung cấp một số loại dữ liệu nhất định mà vẫn có thể sử dụng các tính năng cơ bản của dịch vụ, trừ khi loại dữ liệu đó là bắt buộc để cung cấp dịch vụ theo thỏa thuận.

Luật nghiêm cấm việc thu thập dữ liệu cá nhân trái phép hoặc nằm ngoài phạm vi đã thỏa thuận với người dùng. Một vấn đề nhức nhối trong quá khứ là các ứng dụng "đọc trộm" dữ liệu trong bộ nhớ đệm hoặc theo dõi vị trí ngay cả khi ứng dụng không hoạt động. Với quy định mới, các hành vi này sẽ bị giám sát chặt chẽ. Nếu một ứng dụng mạng xã hội thu thập dữ liệu vị trí liên tục trong khi tính năng duy nhất mà người dùng sử dụng là đăng ảnh, nhà cung cấp dịch vụ phải chứng minh được sự cần thiết của việc thu thập này, nếu không sẽ bị coi là vi phạm giới hạn phạm vi.

3. Bảo vệ yếu tố định danh nhạy cảm lệnh cấm yêu cầu hình ảnh giấy tờ tùy thân

Khoản 2 Điều 29 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 là một trong những điểm gây chú ý nhất của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, trực tiếp thay đổi cách thức xác thực tài khoản trên không gian mạng tại Việt Nam. Luật quy định rõ: các tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ mạng xã hội, truyền thông trực tuyến không được yêu cầu người dùng cung cấp hình ảnh, video chứa nội dung đầy đủ hoặc một phần giấy tờ tùy thân (Căn cước công dân, Hộ chiếu, Giấy phép lái xe...) làm yếu tố xác thực tài khoản.

Quy định này xuất phát từ những lý do bảo mật sâu sắc:

• Rủi ro lộ lọt dữ liệu nhạy cảm: Giấy tờ tùy thân chứa đựng các thông tin định danh sinh trắc học và pháp lý cốt lõi. Nếu các kho dữ liệu ảnh CCCD của hàng triệu người dùng mạng xã hội bị rò rỉ, hậu quả sẽ là thảm họa đối với an ninh tài chính và cá nhân của công dân.
• Ngăn chặn hành vi giả mạo: Việc lưu trữ hình ảnh giấy tờ tùy thân tại các hệ thống của doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp nước ngoài, tiềm ẩn nguy cơ bị lạm dụng để thực hiện các hành vi lừa đảo, vay vốn trái phép hoặc định danh giả mạo.
• Sự thay đổi về công nghệ xác thực: Với sự ra đời của tài khoản định danh điện tử (VNeID) và các phương thức xác thực qua số điện thoại chính chủ, việc yêu cầu ảnh chụp giấy tờ truyền thống trở nên lạc hậu và rủi ro không cần thiết.

Để đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước về việc "người thật, tài khoản thật", Nghị định 147/2024/NĐ-CP (có hiệu lực từ 25/12/2024) đã đưa ra lộ trình xác thực tài khoản mạng xã hội bằng số điện thoại di động tại Việt Nam.

Sự kết hợp giữa Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Nghị định 147 tạo ra một "gọng kìm" bảo mật: một mặt yêu cầu xác định danh tính để chống tin giả và tội phạm, mặt khác cấm thu thập ảnh giấy tờ tùy thân để bảo vệ quyền riêng tư. Đây là một sự cân bằng tinh tế giữa an ninh quốc gia và quyền cá nhân.

4. Quyền kiểm soát dấu vết kỹ thuật số

Trong thế giới trực tuyến, hành vi của người dùng thường bị theo dõi thầm lặng qua các tệp tin nhỏ lưu trên trình duyệt gọi là Cookies. Khoản 3 và 4 Điều 29 đã trao cho người dùng công cụ pháp lý mạnh mẽ để kiểm soát "dấu vết" này. Mạng xã hội và dịch vụ truyền thông trực tuyến bắt buộc phải:

• Cung cấp lựa chọn từ chối Cookies: Người dùng phải được phép từ chối việc thu thập và chia sẻ các tệp dữ liệu dùng để theo dõi hành vi.
• Chế độ Không theo dõi: Nền tảng phải có tùy chọn cho phép người dùng lướt web mà không bị bám đuôi. Hoạt động theo dõi chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý rõ ràng.

Dưới góc độ kỹ thuật, quy định này chấm dứt kỷ nguyên "mặc định theo dõi". Các doanh nghiệp phải triển khai "Banner đồng ý Cookies" một cách minh bạch. Theo các chuyên gia pháp lý, việc người dùng tiếp tục lướt web mà không nhấn nút "Chấp nhận" không được coi là sự đồng ý. Các loại Cookies không thiết yếu (như Cookies quảng cáo, phân tích hành vi) phải được để ở chế độ tắt mặc định.

Việc vi phạm các quy định về Cookies có thể bị coi là hành vi xử lý dữ liệu cá nhân trái phép, với mức xử phạt hành chính có thể lên tới 3 tỷ đồng. Điều này buộc các nhà quảng cáo và mạng xã hội phải tìm kiếm những phương thức tiếp thị mới bền vững và tôn trọng quyền riêng tư hơn.

5. Bảo vệ bí mật thông tin liên lạc và các trường hợp ngoại lệ

Khoản 5 Điều 29 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 quy định về một trong những quyền nhạy cảm nhất: quyền bí mật thông tin liên lạc. Các nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội tuyệt đối không được nghe lén, nghe trộm hoặc ghi âm cuộc gọi, cũng như không được đọc tin nhắn văn bản của người dùng khi chưa có sự đồng ý. Đây là lời giải cho những nghi ngại lâu nay về việc ứng dụng mạng xã hội "nghe lén" từ microphone để hiển thị quảng cáo liên quan. Luật 2025 tạo ra một rào cản pháp lý cứng: bất kỳ hành vi xâm nhập vào nội dung liên lạc nào mà không có sự đồng ý đều bị coi là vi phạm nghiêm trọng, trừ các trường hợp ngoại lệ do pháp luật quy định.

Dù bảo vệ quyền riêng tư là ưu tiên, luật pháp cũng quy định các kịch bản đặc biệt mà việc xử lý dữ liệu (bao gồm cả dữ liệu liên lạc) có thể thực hiện mà không cần sự đồng ý của chủ thể, nhằm phục vụ lợi ích chung cao hơn. Các trường hợp này bao gồm:

• Tình huống khẩn cấp: Bảo vệ tính mạng, sức khỏe của chủ thể dữ liệu hoặc người khác trong trường hợp cấp bách.
• An ninh quốc gia và trật tự xã hội: Phòng chống tội phạm, khủng bố, bạo loạn hoặc xử lý trong tình trạng khẩn cấp về quốc phòng.
• Thực hiện nghĩa vụ luật định: Các yêu cầu từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quá trình điều tra, xét xử theo luật chuyên ngành.
• Thực hiện hợp đồng: Xử lý dữ liệu cần thiết để thực hiện các thỏa thuận mà chủ thể dữ liệu là một bên tham gia.

Sự phân định này giúp đảm bảo không gian mạng không trở thành nơi trú ẩn của tội phạm, đồng thời đặt ra trách nhiệm chứng minh cho bên xử lý dữ liệu khi họ áp dụng các trường hợp ngoại lệ này.

6. Cơ chế công khai chính sách bảo mật và bảo vệ dữ liệu xuyên biên giới

Khoản 6 Điều 29 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 yêu cầu các tổ chức cung cấp dịch vụ mạng xã hội phải thiết lập một hệ thống quản trị dữ liệu minh bạch và hiệu quả. Các nền tảng không chỉ dừng lại ở việc thông báo ban đầu mà còn phải duy trì một cơ chế tương tác thường xuyên với người dùng về dữ liệu.

Nghĩa vụ của tổ chức bao gồm:

• Công khai chính sách bảo mật: Giải thích rõ cách thức thu thập, sử dụng, chia sẻ và các biện pháp bảo vệ dữ liệu đang được áp dụng.
• Cung cấp công cụ tự phục vụ: Người dùng phải có quyền truy cập để xem, chỉnh sửa, yêu cầu xóa hoặc hạn chế xử lý dữ liệu của chính mình.
• Thiết lập quyền riêng tư: Các nền tảng phải cung cấp bộ cài đặt cho phép người dùng tự điều chỉnh mức độ riêng tư của tài khoản.

Một điểm đáng chú ý là sự ra đời của "Quyền được xóa". Kể từ 01/01/2026, người dân Việt Nam có quyền yêu cầu các nền tảng xóa bỏ dữ liệu của mình khi không còn nhu cầu sử dụng dịch vụ hoặc khi nhận thấy việc xử lý không còn đúng mục đích. Vì phần lớn các mạng xã hội phổ biến là doanh nghiệp xuyên biên giới, việc chuyển dữ liệu ra nước ngoài là hoạt động diễn ra thường xuyên. Luật 2025 đặt ra các quy định nghiêm ngặt để kiểm soát luồng dữ liệu này.

Các doanh nghiệp phải lập Hồ sơ đánh giá tác động chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới (ĐGTĐCDL) và nộp về Bộ Công an trong vòng 60 ngày kể từ khi bắt đầu hoạt động chuyển dữ liệu.

Hồ sơ này chỉ cần thực hiện một lần và cập nhật định kỳ mỗi 6 tháng khi có thay đổi. Việc nộp hồ sơ không chỉ là thủ tục hành chính mà là minh chứng cho trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp đối với dữ liệu người dùng Việt Nam.

Kết luận

Trách nhiệm của các nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội và truyền thông trực tuyến về dữ liệu cá nhân là một hệ thống nghĩa vụ đa tầng, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa hạ tầng kỹ thuật hiện đại và tư duy thượng tôn pháp luật. Việc pháp luật Việt Nam năm 2026 thắt chặt các điều kiện về xử lý dữ liệu cá nhân nhạy cảm, quyền được quên và nghĩa vụ lập hồ sơ đánh giá tác động là một bước đi tất yếu để bảo vệ quyền con người trước sức ép của các thuật toán công nghệ.

Các doanh nghiệp truyền thông cần nhận thức rằng: sự tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu không phải là một rào cản cho sự đổi mới, mà chính là "giấy thông hành" để duy trì uy tín và sự phát triển bền vững trong một thị trường ngày càng khắt khe. Một nền tảng mạng xã hội không thể tồn tại nếu thiếu đi niềm tin của người dùng; và niềm tin đó chỉ có thể được củng cố khi dữ liệu cá nhân được tôn trọng như một giá trị nhân thân không thể tách rời. Trong tương lai, khi ranh giới giữa thế giới thực và ảo ngày càng mờ nhạt, vai trò của cơ quan quản lý Nhà nước trong việc giám sát thực thi pháp luật sẽ là "lá chắn" quan trọng, đảm bảo rằng không gian mạng Việt Nam luôn là một môi trường an toàn, minh bạch và tôn trọng quyền riêng tư của mỗi công dân.

Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết.Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!