1. Khái quát về cạnh tranh và một số quy định về cạnh tranh

Khái niệm "cạnh tranh" là một khái niệm vô cùng phức tạp và đa chiều, có thể được hiểu và giải thích từ nhiều góc độ khác nhau.

Trong lĩnh vực kinh tế, cạnh tranh thể hiện sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trên thị trường, trong cuộc đua để chiếm lấy tài nguyên sản xuất, tiêu thụ, và thị phần. Mục tiêu chính là để đạt lợi ích riêng cho mình.

Về pháp lý, khái niệm cạnh tranh không có một định nghĩa cụ thể và thống nhất. Tuy nhiên, thông qua các quy định của pháp luật về cạnh tranh, chúng ta có thể hiểu cạnh tranh là những hành vi nhằm mục đích đạt được ưu thế cho bản thân giữa các đối thủ.

Với sự phát triển của xã hội, các khía cạnh tiêu cực của cạnh tranh cũng trở nên rõ rệt, đòi hỏi sự can thiệp của Nhà nước. Hiện nay, cạnh tranh là một lĩnh vực thuộc sự điều chỉnh của pháp luật, tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, diễn ra theo trật tự và giới hạn, hạn chế những hậu quả tiêu cực đối với xã hội.

Ví dụ, một công ty muốn tăng lợi nhuận và thu hút khách hàng có thể quyết định giảm giá sản phẩm của mình. Tuy nhiên, nếu giá giảm quá thấp, Nhà nước có thể can thiệp thông qua các quy định pháp luật về cạnh tranh, có thể áp đặt phạt hoặc thu hồi lợi nhuận thu được từ việc giảm giá.

Trong lĩnh vực kinh tế, cạnh tranh là một quy luật cơ bản của nền kinh tế thị trường, liên quan mật thiết đến các quy luật khác như quy luật cung cầu, quy luật lưu thông tiền tệ và nhiều quy luật khác. Khi hiểu rõ khái niệm cạnh tranh, chúng ta có thể nghiên cứu về nguyên nhân dẫn đến sự cạnh tranh.

Các nguyên nhân dẫn đến cạnh tranh có thể được liệt kê như sau:

Sự tồn tại của nhiều chủ thể trên thị trường. Sự đa dạng này dẫn đến tăng cung cấp, khiến cho các chủ thể phải cạnh tranh để tạo lợi thế cho bản thân.
Sự khác biệt về tư liệu sản xuất và mục tiêu lợi ích. Mỗi chủ thể có tư liệu sản xuất và điều kiện thuận lợi khác nhau, điều này tạo điều kiện cho một số chủ thể có lợi thế cạnh tranh hơn.
Tránh rủi ro và hậu quả tiêu cực trong quá trình lưu thông hàng hóa và dịch vụ.

Trong giai đoạn từ 1986 đến 2000, nền kinh tế của nước ta đã trải qua sự chuyển đổi từ nền kinh tế cơ địa sang nền kinh tế thị trường hoạt động theo cơ chế thị trường. Đây là thời điểm cạnh tranh và quy luật cạnh tranh đã được thừa nhận và vai trò của cạnh tranh thể hiện rõ rệt ở các chủ thể như doanh nghiệp, người tiêu dùng và nền kinh tế.

Vai trò của cạnh tranh đối với doanh nghiệp:

Cạnh tranh là điều không thể tránh khỏi. Tham gia vào thị trường, các doanh nghiệp phải chấp nhận cạnh tranh lẫn nhau. Cạnh tranh giúp các doanh nghiệp thể hiện khả năng của họ để nâng cao vị thế và lợi thế của mình.

Sự tồn tại khách quan và tác động của quy luật cạnh tranh càng lớn hơn từng ngày, buộc doanh nghiệp phải nâng cao khả năng cạnh tranh của mình. Cạnh tranh thúc đẩy nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới, hiện đại, tạo ra sản phẩm mới để cạnh tranh một cách hiệu quả.

Vai trò của cạnh tranh đối với người tiêu dùng:

Trong một thị trường có cạnh tranh quyết liệt, người hưởng lợi chính là khách hàng hoặc người tiêu dùng. Khách hàng được hưởng những kết quả mà cạnh tranh đem lại, như giá thấp hơn, chất lượng dịch vụ cao hơn, sản phẩm tiện ích hơn và nhiều tiện ích khác.

Đồng thời, người tiêu dùng cũng là yếu tố tác động ngược lại cạnh tranh thông qua các yêu cầu như giá cả, chất lượng sản phẩm, và nhiều yêu cầu khác. Chỉ khi doanh nghiệp nắm rõ yêu cầu của khách hàng thì mới có thể cạnh tranh một cách hiệu quả.

Vai trò của cạnh tranh đối với nền kinh tế:

Cạnh tranh có tác động tích cực và tiêu cực đối với nền kinh tế.

Cạnh tranh giúp phát triển kinh tế, nâng cao năng suất lao động, đồng thời đảm bảo phân phối thu nhập và các nguồn lực kinh tế vào các doanh nghiệp mạnh, có khả năng cạnh tranh cao. Trong trường hợp cạnh tranh lành mạnh, nó giúp điều tiết nền kinh tế, đối phó với sự độc quyền và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Đây là mặt tích cực.

Tuy nhiên, một nền kinh tế có cạnh tranh không lành mạnh hoặc cạnh tranh độc quyền sẽ gây tác động tiêu cực. Điều này tạo ra một môi trường kinh doanh không bình đẳng, xung đột về quyền lợi và lợi ích kinh tế giữa các chủ thể trong xã hội. Cạnh tranh cũng thay đổi cấu trúc xã hội và tạo ra sự phân hoá giàu nghèo mạnh mẽ.

2. Một số quy định pháp luật về cạnh tranh

Sau giai đoạn đổi mới năm 1986, khi nền kinh tế thị trường trỗi dậy, việc hiểu rõ và áp dụng quy tắc cạnh tranh để điều tiết thị trường trở nên vô cùng quan trọng. Nhà nước đã ban hành các văn bản pháp luật để quy định quy trình tự thực hiện, thủ tục giải quyết các vụ việc liên quan đến hành vi cạnh tranh không lành mạnh và các biện pháp ngăn chặn, xử lý với các chủ thể đó.

Hiện nay, Luật Cạnh tranh 2018 vẫn có hiệu lực và tiếp tục áp dụng cho đến khi có văn bản thay thế. Luật Cạnh tranh đã được Quốc hội thông qua vào ngày 12/06/2018 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2019.

Luật Cạnh tranh 2018 quy định một loạt các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến cạnh tranh, bao gồm:

Cơ quan Nhà nước không được yêu cầu, ép buộc, khuyến nghị hoặc quảng cáo cho doanh nghiệp thực hiện hoặc không thực hiện sản xuất, mua bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ với một doanh nghiệp cụ thể, trừ trường hợp hàng hóa hoặc dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền của Nhà nước hoặc trong trường hợp khẩn cấp theo quy định của Nhà nước.
Cơ quan Nhà nước không được phân biệt đối xử giữa các doanh nghiệp.
Cơ quan Nhà nước không được yêu cầu, khuyến nghị hoặc yêu cầu các tổ chức xã hội - nghề nghiệp hoặc doanh nghiệp khác hợp tác với nhau để hạn chế cạnh tranh trên thị trường.
Cơ quan Nhà nước không được lợi dụng quyền hạn, vị trí để can thiệp trái pháp luật vào hoạt động cạnh tranh.

Ngoài ra, hành vi lạm dụng vị trí độc quyền cũng bị cấm. Luật Cạnh tranh 2018 điều 27 quy định rằng:

Doanh nghiệp không được bán hàng hoá hoặc cung cấp dịch vụ dưới giá thành toàn bộ gây ra loại bỏ đối thủ cạnh tranh, thường được gọi là phá giá thị trường.
Doanh nghiệp không được đưa ra giá mua hoặc giá bán hàng hoá, dịch vụ không hợp lý có khả năng gây thiệt hại cho khách hàng.
Doanh nghiệp không được cản trở sự phát triển công nghệ, áp đặt giá mua bán hàng hoá, dịch vụ không hợp lý gây thiệt hại cho khách hàng.
Doanh nghiệp không được áp dụng các điều kiện thương mại khác nhau gây ra hoặc có khả năng cản trở doanh nghiệp khác tham gia, mở rộng thị trường hoặc loại bỏ doanh nghiệp khác.
Doanh nghiệp không được lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường khác.

3. Thủ tục xử phạt vi phạm hành chính về cạnh tranh như thế nào?

Theo Điều 29 của Nghị định 75/2019/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/12/2019, quy định về thủ tục xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh là một quy tắc quan trọng để đảm bảo tính công bằng và đúng luật trong hoạt động kinh doanh. Điều này bao gồm các điểm sau:

Điểm 1 nêu rõ việc xử phạt các hành vi vi phạm quy định về thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, lạm dụng vị trí độc quyền, tập trung kinh tế, và cạnh tranh không lành mạnh phải tuân theo quy định của pháp luật về cạnh tranh. Điều này đặt ra quyền và nghĩa vụ rõ ràng cho các doanh nghiệp để đảm bảo rằng họ không thực hiện các hành vi vi phạm quy tắc cạnh tranh.
Điểm 2 chỉ ra rằng thủ tục xử phạt vi phạm các quy định khác liên quan đến cạnh tranh sẽ tuân theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Điều này đảm bảo tính liên quan và chặt chẽ giữa các quy định liên quan đến cạnh tranh và việc xử lý vi phạm hành chính.
Điểm 3 xác định rằng trình tự và thủ tục áp dụng các biện pháp xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả, và các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm việc xử lý vi phạm hành chính liên quan đến cạnh tranh sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật về cạnh tranh và pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong quá trình xử lý vi phạm hành chính liên quan đến cạnh tranh.

Công ty Luật Minh Khuê luôn sẵn sàng chia sẻ thông tin và kiến thức pháp lý hữu ích với quý khách hàng. Nếu quý khách đang đối diện với bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc cần sự giải đáp cho những câu hỏi pháp lý, xin hãy đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi thông qua Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến tại số hotline, gọi ngay tới số: 1900.6162. Ngoài ra, quý khách hàng cũng có thể gửi yêu cầu chi tiết qua địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được sự hỗ trợ và giải đáp một cách nhanh chóng và chuyên nghiệp từ đội ngũ chuyên gia của chúng tôi. Chúng tôi luôn đánh giá cao sự hợp tác và tin tưởng của quý khách hàng, và sẵn sàng hỗ trợ mọi nhu cầu về vấn đề pháp lý một cách tận tâm và chuyên nghiệp. Xin trân trọng cảm ơn quý khách hàng đã lựa chọn Công ty Luật Minh Khuê.