Tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quy định như thế nào theo Luật đất đai 2024?

Nếu quy hoạch đất đai được xem là "bản thiết kế tổng thể" cho sự phát triển của một quốc gia, thì tổ chức thực hiện chính là quá trình "thi công" quyết định sự thành bại của bản thiết kế đó. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ, việc tối ưu hóa nguồn lực đất đai đã trở thành yếu tố sống còn để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng bền vững và an sinh xã hội. Luật Đất đai 2024 ra đời không chỉ nhằm hoàn thiện khung khổ pháp lý mà còn mang đến một luồng sinh khí mới trong tư duy tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Thay vì những quy định mang tính hành chính đơn thuần, Luật mới đã thiết lập một cơ chế vận hành đồng bộ, minh bạch và đầy đủ trách nhiệm giải trình. Việc tổ chức thực hiện hiện nay không chỉ dừng lại ở công tác phân bổ diện tích, mà còn bao hàm cả việc kiểm soát tiến độ, giám sát chất lượng và bảo đảm sự hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. 

1. Cơ quan có thẩm quyền và trách nhiệm thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Luật Đất đai 2024 đã mang đến một loạt các quy định mới nhằm nâng cao hiệu quả và tính minh bạch trong việc tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Điều 76 của Luật này đã thiết lập những nguyên tắc và trách nhiệm cụ thể cho Chính phủ, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, và chính quyền địa phương trong quá trình triển khai các quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất trên cả nước. Những quy định này không chỉ góp phần đảm bảo quyền lợi cho người sử dụng đất mà còn giúp điều phối và quản lý đất đai một cách hiệu quả và bền vững. Dưới đây là phân tích chi tiết về những nội dung chính của Điều 76 trong Luật Đất đai 2024.

Vai trò của chính phủ trong tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quốc gia: Chính phủ có trách nhiệm tổ chức thực hiện quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất ở cấp quốc gia. Trách nhiệm này bao gồm phân bổ các chỉ tiêu sử dụng đất cho từng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cũng như cho các Bộ Quốc phòng và Bộ Công an. Trên cơ sở các chỉ tiêu này, các địa phương và các cơ quan liên quan sẽ xây dựng và triển khai kế hoạch sử dụng đất cụ thể, phù hợp với nhu cầu và điều kiện của từng khu vực. Việc phân bổ chỉ tiêu này dựa trên quyết định của Quốc hội, nhằm đảm bảo rằng việc sử dụng đất trên toàn quốc được kiểm soát chặt chẽ và đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của từng vùng miền.

Trách nhiệm của bộ quốc phòng và bộ công an trong sử dụng đất an ninh và quốc phòng: Theo Điều 76, Bộ Quốc phòng và Bộ Công an có trách nhiệm riêng trong việc thực hiện quy hoạch sử dụng đất liên quan đến quốc phòng và an ninh. Cụ thể, Bộ Quốc phòng sẽ tổ chức thực hiện quy hoạch sử dụng đất phục vụ cho các hoạt động quốc phòng, trong khi Bộ Công an chịu trách nhiệm đối với đất đai được sử dụng cho các mục đích an ninh. Việc này nhằm đảm bảo rằng các nhu cầu đặc biệt của quốc gia về quốc phòng và an ninh được đáp ứng và được quản lý một cách hiệu quả. Các quy hoạch này sẽ phải tuân thủ các quy định của pháp luật và phù hợp với chiến lược phát triển của quốc gia trong từng giai đoạn.

Trách nhiệm của ủy ban nhân dân các cấp trong thực hiện quy hoạch sử dụng đất địa phương: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã là các cơ quan chính chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất ở từng địa phương. Họ có nhiệm vụ triển khai các kế hoạch đã được phê duyệt và đảm bảo rằng việc sử dụng đất tại địa phương phù hợp với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, thành phố. Việc này bao gồm thông báo công khai quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất cho cộng đồng, cũng như giám sát và thực hiện các biện pháp cần thiết để đảm bảo rằng các quy hoạch và kế hoạch được tuân thủ.

Quyền sử dụng đất khi chưa có kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp xã: Luật Đất đai 2024 đưa ra quy định cho trường hợp khi quy hoạch sử dụng đất đã được công bố công khai nhưng kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp xã chưa được ban hành. Trong trường hợp này, người sử dụng đất có quyền tiếp tục sử dụng đất của mình và thực hiện các quyền lợi hợp pháp theo quy định của Luật Đất đai. Quy định này giúp đảm bảo tính ổn định và liên tục trong việc sử dụng đất, tránh gây xáo trộn và khó khăn cho người dân trong thời gian chờ đợi kế hoạch sử dụng đất cấp xã.

Trách nhiệm thông báo thu hồi đất theo tiến độ dự án: Đối với các dự án cần phải thu hồi đất theo quy định tại khoản 4 Điều 67 của Luật Đất đai 2024, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có dự án phải công khai phạm vi thu hồi đất theo tiến độ của dự án. Việc này đảm bảo rằng người sử dụng đất có thể nắm bắt thông tin và chuẩn bị cho quá trình thu hồi đất, đồng thời đảm bảo tính minh bạch và rõ ràng trong việc thực hiện các dự án có liên quan đến thu hồi đất.

Quyền sử dụng đất đối với diện tích đất phải thu hồi hoặc chuyển mục đích sử dụng: Đối với những diện tích đất thuộc kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp xã hoặc phải thu hồi, chuyển mục đích sử dụng theo quy định của Luật Đất đai 2024, người sử dụng đất vẫn có quyền tiếp tục sử dụng đất và thực hiện các quyền hợp pháp của mình. Tuy nhiên, họ không được phép xây dựng mới nhà ở, công trình hay trồng cây lâu năm mới. Quy định này giúp ngăn chặn các hoạt động xây dựng hoặc canh tác mới trên những khu vực đã có kế hoạch thu hồi hoặc chuyển mục đích sử dụng đất, đồng thời tạo điều kiện để các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương được thực hiện hiệu quả.

Điều 76 của Luật Đất đai 2024 đã thiết lập các quy định chi tiết nhằm đảm bảo rằng việc thực hiện quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất được tiến hành một cách đồng bộ, minh bạch và hiệu quả. Bằng cách phân công rõ ràng trách nhiệm giữa Chính phủ, các Bộ ngành và chính quyền địa phương, Luật này đã đưa ra một khung pháp lý chặt chẽ, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất, đồng thời đảm bảo quyền lợi cho người sử dụng đất. Những quy định này góp phần quan trọng trong việc quản lý đất đai bền vững và phát triển đất nước trong tương lai.

2. Cơ chế xử lý quy hoạch treo

Một trong những điểm sáng chói lọi nhất của Luật Đất đai 2024 là cơ chế xử lý dự án treo tại Khoản 7 Điều 76. Đây là pháp lý mạnh mẽ nhất bảo vệ người dân theo quy tắc 2 năm liên tục Diện tích đất đã được xác định trong kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện để thu hồi hoặc chuyển mục đích sử dụng đất, mà sau 02 năm liên tục vẫn:

• Chưa có quyết định thu hồi đất; hoặc
• Chưa được phép chuyển mục đích sử dụng đất;

Thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp xã (thường là UBND cấp tỉnh) phải thực hiện quy trình bắt buộc: Xem xét điều chỉnh, hủy bỏ và công bố công khai việc điều chỉnh, hủy bỏ đó.

Điểm đột phá nằm ở hậu quả pháp lý của việc cơ quan nhà nước không hành động. Khoản 7 Điều 76 nêu rõ: Nếu cơ quan có thẩm quyền không điều chỉnh, hủy bỏ, hoặc có điều chỉnh/hủy bỏ nhưng không công bố công khai, thì:

• Người sử dụng đất không bị hạn chế về các quyền sử dụng đất đã được pháp luật quy định.
• Người dân được tiếp tục thực hiện các quyền như: xây dựng mới, chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp... như thể thửa đất đó không nằm trong kế hoạch thu hồi.

Quy định này chuyển gánh nặng "chứng minh" và "thực thi" từ vai người dân sang vai Nhà nước. Trước đây, người dân phải mòn mỏi đi kiến nghị để được xóa quy hoạch treo. Nay, sự chậm trễ của cơ quan hành chính sẽ tự động dẫn đến việc khôi phục quyền lợi cho dân. Điều này tạo áp lực hành chính cực lớn, buộc UBND các cấp phải rà soát thực chất, chỉ đưa vào kế hoạch những dự án có nguồn vốn và khả năng thực thi ngay lập tức. Trường hợp cơ quan có thẩm quyền không thực hiện điều chỉnh, hủy bỏ hoặc có điều chỉnh, hủy bỏ nhưng không công bố công khai, thì người sử dụng đất không bị hạn chế các quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật. Quy định này tạo ra một cơ chế ràng buộc trách nhiệm rất mạnh đối với cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời bảo vệ trực tiếp quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

3. Cơ chế giám sát, tiêu chuẩn hóa và tính minh bạch trong tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Các quy định từ Khoản 8 đến Khoản 10 của Điều 76 Luật Đất đai 2024  đóng vai trò là chốt chặn sau cùng, tạo lập một hệ thống kiểm soát quyền lực và minh bạch hóa dữ liệu tài nguyên đất đai. Đầu tiên, Khoản 8 thiết lập một chế định giám sát định kỳ hết sức nghiêm ngặt, chuyển trọng tâm trách nhiệm về phía Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc thực hiện hậu kiểm. Việc rà soát hằng năm không chỉ đơn thuần là hoạt động thống kê mà là một quá trình sàng lọc thực chất nhằm loại bỏ các dự án không khả thi. Luật quy định rõ UBND cấp tỉnh phải xử lý và công bố công khai việc thu hồi, chuyển mục đích hoặc hủy bỏ các chỉ tiêu đất đai chậm triển khai trên trang thông tin điện tử. Quy định này giải quyết triệt để tình trạng "thông tin bất đối xứng", vốn là kẽ hở cho các hành vi trục lợi thông tin quy hoạch trước đây. Bằng cách yêu cầu gửi thông tin liên thông từ Bộ Tài nguyên và Môi trường xuống tận cấp xã, Luật tạo ra một mạng lưới phản hồi đa chiều, giúp người dân ở cơ sở nắm bắt kịp thời biến động pháp lý của thửa đất, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp và tránh các rủi ro khi thực hiện giao dịch dân sự.

Tiếp đó, Khoản 9 mang tính đột phá khi giao Chính phủ quy định các nguyên tắc, tiêu chí phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất, nhằm xóa bỏ hoàn toàn cơ chế xin - cho trong quản trị tài nguyên. Việc tiêu chuẩn hóa này giúp việc chia sẻ nguồn lực đất đai giữa các địa phương trở nên khoa học và định lượng hơn, dựa trên năng lực hấp thụ vốn đầu tư, hiệu quả sử dụng đất thực tế và mục tiêu bảo tồn hệ sinh thái. Điều này buộc các cấp chính quyền phải tính toán kỹ lưỡng nhu cầu thực, thay vì chạy đua xin chỉ tiêu để rồi không thực hiện được, gây lãng phí nguồn lực quốc gia.

Cuối cùng, Khoản 10 hoàn thiện hành lang pháp lý bằng việc giao Chính phủ quy định chi tiết toàn bộ quy trình từ lập, thẩm định đến lấy ý kiến nhân dân. Sự chuẩn hóa này không chỉ bảo đảm tính đồng bộ từ quy hoạch cấp quốc gia đến cấp huyện mà còn là nền tảng quan trọng để tích hợp dữ liệu vào Hệ thống thông tin đất đai quốc gia. Việc chú trọng vào khâu công bố công khai và lấy ý kiến cho thấy tư duy quản trị hiện đại, coi trọng tính dân chủ và sự giám sát của cộng đồng, từ đó đảm bảo quy hoạch đất đai thực sự trở thành công cụ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

4. Vai trò và trách nhiệm của hệ thống chính trị 

Luật Đất đai 2024 thực hiện mạnh mẽ chủ trương phân cấp, phân quyền, giao quyền tự chủ lớn hơn cho địa phương đi kèm với trách nhiệm giải trình cao hơn.   

Cấp Tỉnh: Một thay đổi chiến lược là việc chuyển thẩm quyền phê duyệt quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh từ Chính phủ sang Thủ tướng Chính phủ (Điều 72). Sự thay đổi này giúp giảm bớt các khâu trung gian, đẩy nhanh tiến độ phê duyệt, giúp địa phương sớm có căn cứ pháp lý để triển khai thu hồi đất.   

Kế hoạch sử dụng đất cấp Tỉnh: Được lập lồng ghép và phê duyệt cùng với quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh, giảm thiểu thủ tục hành chính chồng chéo.

Kế hoạch sử dụng đất cấp xã: Được đơn giản hóa theo hướng linh hoạt hơn. Điểm mới quan trọng là không yêu cầu phải đưa vào kế hoạch sử dụng đất hằng năm nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất gắn liền với thửa đất ở của hộ gia đình, cá nhân. Điều này giúp giải phóng người dân khỏi các thủ tục hành chính rườm rà khi muốn chuyển đổi mục đích sử dụng đất quy mô nhỏ trong khuôn viên đất ở của mình.   

Nghị định 151/2025/NĐ-CP và Luật Đất đai 2024 quy định rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền :   

• UBND cấp Tỉnh: Chịu trách nhiệm tổ chức lập quy hoạch tỉnh, đảm bảo tích hợp dữ liệu vào cơ sở dữ liệu quốc gia. Tổ chức rà soát, xử lý và công bố công khai việc hủy bỏ các dự án treo trên website của tỉnh.   
• UBND cấp xã: Là cấp trực tiếp lập kế hoạch sử dụng đất hằng năm – công cụ quan trọng nhất ảnh hưởng trực tiếp đến quyền của dân. Trách nhiệm công bố công khai quy hoạch tại địa bàn huyện là tối quan trọng. Giữ vai trò "cầu nối" thông tin. Phải niêm yết công khai quy hoạch tại trụ sở xã và điểm dân cư. Đồng thời, Chủ tịch UBND xã được giao thêm thẩm quyền thẩm định, công bố kết quả điều tra, đánh giá đất đai trong một số trường hợp được phân cấp.   

Luật Đất đai 2024 bổ sung quy định mới tại Điều 63: Kinh phí cho hoạt động lập, điều chỉnh, công bố quy hoạch do Ngân sách Nhà nước bảo đảm từ nguồn sự nghiệp kinh tế. Điều này giải quyết bài toán "đầu tiên" (tiền đâu), đảm bảo các địa phương có đủ nguồn lực tài chính để thuê tư vấn chất lượng, tổ chức lấy ý kiến dân cư bài bản và xây dựng hạ tầng dữ liệu số, tránh tình trạng quy hoạch sơ sài do thiếu kinh phí.

Kết luận

Tổng kết lại, các quy định về tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất trong Luật Đất đai 2024 đã thể hiện một bước tiến dài trong công tác quản trị tài nguyên của Việt Nam. Bằng việc cụ thể hóa trách nhiệm của từng cấp chính quyền, thiết lập cơ chế công bố công khai và giám sát nghiêm ngặt, Luật đã tạo ra một "màng lọc" hữu hiệu để loại bỏ những quy hoạch thiếu tính khả thi, đồng thời bảo vệ tối đa quyền lợi chính đáng của người sử dụng đất. Tuy nhiên, một hệ thống pháp luật dù hoàn thiện đến đâu cũng chỉ phát huy tác dụng khi được vận hành bởi những chủ thể có năng lực và tâm huyết. Tổ chức thực hiện quy hoạch không phải là một nhiệm vụ tĩnh, mà là một quá trình tương tác liên tục giữa ý chí của Nhà nước và nhu cầu của thực tiễn. Việc thực hiện nghiêm túc các quy định này không chỉ giúp khơi thông các điểm nghẽn về nguồn lực, giảm thiểu khiếu nại, tố cáo mà còn xây dựng niềm tin vững chắc của xã hội vào hệ thống quản lý đất đai. Nhìn về tương lai, khi các chỉ tiêu quy hoạch được thực thi hiệu quả, đất đai sẽ thực sự trở thành nguồn nội lực quan trọng, đóng góp tích cực vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng một đất nước Việt Nam thịnh vượng, bền vững.

Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết.Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!