Hướng dẫn thực hiện tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo quy định mới nhất năm 2025

Theo khoản 1 Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố là những hành vi, hoạt động của cá nhân, cơ quan, tổ chức nhằm thông báo cho cơ quan có thẩm quyền biết về hành vi có dấu hiệu phạm tội hoặc đề nghị xem xét việc khởi tố vụ án hình sự. Đây vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của công dân và các tổ chức trong việc tham gia bảo vệ an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Việc tố giác, báo tin hoặc kiến nghị khởi tố phải được thực hiện trung thực, chính xác và đúng quy định của pháp luật, giúp các cơ quan chức năng kịp thời phát hiện, điều tra, ngăn chặn và xử lý tội phạm.

Để bảo đảm quyền thực hiện và tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân, pháp luật hiện hành cùng hướng dẫn của Bộ Công an cho phép việc tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố được thực hiện thông qua nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với điều kiện của từng người.

1. Quyền và nghĩa vụ của người tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức khi tố giác, báo tin về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố được pháp luật bảo đảm các quyền hợp pháp. Cụ thể, theo hướng dẫn của Bộ Công an (ngày 27/02/2025), người tố giác có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giữ bí mật danh tính, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, cũng như các quyền và lợi ích hợp pháp khác của mình và người thân thích khi bị đe dọa. Ngoài ra, họ còn được thông báo kết quả giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố, và có quyền khiếu nại đối với các quyết định hoặc hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền trong quá trình tiếp nhận, xử lý nguồn tin về tội phạm.

Bên cạnh đó, cá nhân, cơ quan, tổ chức đã tố giác, báo tin hoặc kiến nghị khởi tố có nghĩa vụ hợp tác với cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu, bao gồm việc có mặt để làm việc và trình bày trung thực những tình tiết mà mình biết về vụ việc nhằm hỗ trợ quá trình xác minh, điều tra được nhanh chóng và chính xác.

2. Tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố và các hành vi

Các hình thức này được chia làm ba loại chính, tương ứng với phạm vi và đối tượng áp dụng khác nhau, cụ thể như sau:

Tố giác tội phạm:  Là việc cá nhân phát hiện hành vi có dấu hiệu phạm tội và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền. Hình thức này thường áp dụng đối với các hành vi xâm phạm trực tiếp đến trật tự, an toàn xã hội như:

• Tội phạm về an ninh quốc gia (gián điệp, khủng bố...);
• Tội phạm về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm (giết người, hiếp dâm, cố ý gây thương tích...);
• Tội phạm về sở hữu (trộm cắp, cướp, lừa đảo...);
• Tội phạm về ma túy, tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, công nghệ cao;
• Các hành vi gây rối trật tự công cộng, đánh bạc, tổ chức đánh bạc, hoặc hành vi phạm tội khác mà người dân chứng kiến hoặc phát hiện.

Báo tin về tội phạm: Là việc cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân thông báo cho cơ quan có thẩm quyền về thông tin, dấu hiệu hoặc vụ việc có khả năng là tội phạm. Nhóm tội thường được báo tin gồm:

• Tội phạm kinh tế, môi trường, tham nhũng, buôn lậu mà người báo tin phát hiện trong quá trình công tác hoặc quản lý;
• Tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến, xâm phạm dữ liệu cá nhân;
• Tội phạm về giao thông, trật tự xã hội mà người dân hoặc phương tiện truyền thông phát hiện.

Kiến nghị khởi tố: Là việc cơ quan, tổ chức trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình phát hiện có dấu hiệu tội phạm và kiến nghị cơ quan điều tra xem xét khởi tố vụ án hình sự. Thường áp dụng cho các nhóm hành vi:

• Hành vi vi phạm trong hoạt động công vụ, tư pháp, thi hành án;
• Tham nhũng, lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
• Sai phạm nghiêm trọng trong quản lý kinh tế, tài chính, đất đai, đầu tư công;
• Vi phạm pháp luật tố tụng, xét xử, điều tra của cán bộ trong các cơ quan tiến hành tố tụng.

3. Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Theo hướng dẫn của Bộ Công an (ngày 27/02/2025), Cơ quan điều tra của Công an nhân dân có trách nhiệm tổ chức trực ban hình sự 24/24 giờ để tiếp nhận đầy đủ mọi tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, cũng như các trường hợp người phạm tội tự thú, đầu thú, người bị bắt theo quyết định truy nã hoặc phạm tội quả tang. Các cơ quan này đồng thời tiếp nhận hồ sơ giải quyết tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố và hồ sơ vụ án hình sự do các đơn vị khác chuyển đến.

Các đơn vị, cơ quan có thẩm quyền trực tiếp tiếp nhận gồm:

• Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an;
• Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội;
• Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu;
• Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy;
• Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh;
• Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công an cấp tỉnh;
• Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu Công an cấp tỉnh;
• Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an cấp tỉnh;
• Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an;
• Cơ quan An ninh điều tra Công an cấp tỉnh;
• Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra của Công an nhân dân;
• Công an xã, phường, thị trấn, Đồn Công an.

Ngoài ra, các cơ quan khác của Công an nhân dân khi phát hiện tố giác hoặc tin báo về tội phạm được phản ánh trên các phương tiện thông tin đại chúng có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý kịp thời theo quy định của pháp luật, hoặc chuyển cho cơ quan có thẩm quyền để xem xét, giải quyết.

4. Hướng dẫn tố giác, báo tin về tội phạm và kiến nghị khởi tố và các hình thức

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và hướng dẫn của Bộ Công an (ngày 27/02/2025), công dân, cơ quan, tổ chức có thể tố giác, báo tin về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố bằng hai nhóm hình thức chính: trực tiếp và trực tuyến. Mỗi hình thức đều có giá trị pháp lý như nhau và được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, xử lý theo đúng quy định pháp luật.

Hình thức trực tiếp

Đây là cách thức truyền thống, được áp dụng phổ biến và phù hợp trong trường hợp người tố giác có thể trực tiếp trình bày sự việc. Cán bộ tiếp nhận phải lập biên bản, ghi rõ nội dung tố giác, thời gian, địa điểm và chữ ký của người tố giác, đồng thời cấp giấy xác nhận tiếp nhận nếu người tố giác yêu cầu.

Ngoài ra, người dân có thể nộp đơn tố giác bằng văn bản, trong đó trình bày rõ:

• Thông tin cá nhân (nếu muốn cung cấp);
• Hành vi, thời gian, địa điểm xảy ra vụ việc;
• Người bị tố giác (nếu biết);
• Tài liệu, chứng cứ, dữ liệu điện tử kèm theo.
• Đơn tố giác có thể nộp trực tiếp hoặc gửi qua đường bưu điện đến cơ quan có thẩm quyền nói trên.

Hình thức trực tuyến

Với sự phát triển của công nghệ thông tin, người dân hiện nay có thể tố giác tội phạm online (trực tuyến) một phương thức hiện đại, thuận tiện và bảo mật, giúp tiết kiệm thời gian mà vẫn đảm bảo tính pháp lý.

Tố giác tội phạm online qua Cổng dịch vụ công Bộ Công An

Đầu tiên bạn cần truy cập cổng thông tin chính thức của Cổng dịch vụ công Bộ Công An tại địa chỉ: https://coquandieutravkstc.gov.vn/to-giac-toi-pham/ sau đó điền những nội dung được yêu cầu theo hướng dẫn.

Cơ quan điều tra VKSND tối cao có thẩm quyền điều tra các tội phạm liên quan đến hoạt động tư pháp, tham nhũng, chức vụ trong lĩnh vực này, khi người phạm tội là cán bộ, công chức thuộc các cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án, cơ quan thi hành án, hoặc liên quan đến hoạt động tư pháp và thuộc thẩm quyền xét xử của tòa án nhân dân.

Để cung cấp thông tin về tội phạm, VKSND tối cao mong muốn nhận được thông tin đầy đủ và kịp thời. Vì vậy, khi thông báo hoặc tố giác, người báo tin cần cung cấp thông tin về thời gian (ngày, giờ), địa điểm, nội dung tin báo hoặc tố giác; mô tả chi tiết đối tượng (nếu có thể); thông tin về những người chứng kiến (nếu có thể). Những thông tin không phù hợp sẽ bị hủy bỏ.

Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao có thẩm quyền tiếp nhận và xử lý các tố giác, tin báo về tội phạm liên quan đến hoạt động tư pháp, tham nhũng, chức vụ trong ngành Kiểm sát, Tòa án, Cơ quan điều tra, Thi hành án.

Tố giác tội phạm online trên ứng dụng định danh điện tử VNeID

Theo khoản 5 Điều 2 của Quyết định số 34/2021/QĐ-TTg, ứng dụng điện tử định danh (VNEID) là một phần mềm được tạo ra bởi Bộ Công an để hỗ trợ việc đăng ký, quản lý và xác thực các thông tin định danh điện tử. Ứng dụng cho phép:

• Gửi tố giác kèm chứng cứ (hình ảnh, video, file dữ liệu);
• Theo dõi quá trình xử lý thông tin;
• Sử dụng chế độ ẩn danh khi cần bảo mật danh tính.

Để sử dụng chức năng tố giác tội phạm trên ứng dụng định danh điện tử (VNEID), bạn có thể làm theo các bước sau:

Bước 1: Đăng nhập vào tài khoản định danh điện tử mức 2 trên ứng dụng VNEID.

Bước 2: Từ trang chủ, bạn chọn nhóm chức năng "Dịch vụ khác" để hiển thị danh sách tính năng thuộc nhóm này.

Bước 3: Tiếp theo, bạn chọn chức năng "Tố giác tội phạm" để truy cập vào trang tố giác tội phạm.

Bước 4: Sau khi truy cập vào chức năng Tố giác tội phạm, bạn nhấn vào ô "Tạo mới yêu cầu" để tiếp tục quá trình tố giác. Hệ thống sẽ hiển thị giao diện để bạn nhập thông tin liên quan đến vụ việc, bao gồm:

• Thông tin tên, địa chỉ, số điện thoại của người tố giác
• Thông tin về đối tượng bị tố giác, bao gồm tên, địa chỉ, số điện thoại (nếu có), hành vi vi phạm pháp luật mà đối tượng đã thực hiện
• Các tài liệu, chứng cứ có liên quan đến vụ việc (nếu có)

Bước 5: Người tố giác tiến hành nhập thông tin, trong đó các thông tin có (*) là thông tin bắt buộc.

Để bảo vệ quyền riêng tư, người tố giác có thể chọn tùy chọn "Ẩn danh" nếu muốn giữ thông tin của mình kín đáo. Khi chọn tùy chọn này, hệ thống sẽ đánh dấu và thông báo cho người dùng biết rằng thông tin của họ sẽ không được tiết lộ.

Nếu người tố giác đại diện cho một cơ quan tổ chức để tạo hồ sơ, vui lòng chọn ô “Là đại diện cơ quan tổ chức”. Hệ thống sẽ hiển thị các trường thông tin để người dùng nhập bổ sung. Các thông tin bổ sung bao gồm: tên cơ quan tổ chức, địa chỉ, số điện thoại và email liên hệ của cơ quan đó.

- Đối với thông tin về Địa điểm xảy ra vụ việc:

• TH1: Nếu người tố giác biết rõ về Địa điểm xảy ra, hệ thống sẽ tự động gửi hồ sơ tố giác và tin báo tới cơ quan công quan phụ trách địa bàn đó để tiếp nhận và xử lý hồ sơ.
• TH2: Nếu người tố giác không biết rõ về địa điểm xảy ra vụ việc, vui lòng tích chọn ô “Không rõ địa điểm xảy ra vụ việc”. Hệ thống sẽ mặc định gửi hồ sơ tố giác và tin báo tới cơ quan công an nơi công dân đang thường trú.
• Trường hợp người tố giác muốn đổi cơ quan công an tiếp nhận để phù hợp với tình huống thực tế, ấn nút “Đổi cơ quan công an tiếp nhận”. Hệ thống sẽ hiển thị trường để người tố giác chọn cơ quan công an sẽ tiếp nhận hồ sơ.

- Đối với mục “Hành vi”, người tố giác có thể chọn tối đa 3 hành vi vi phạm.

- Đối với trường “Tóm tắt nội dung”, yêu cầu người dùng nhập ít nhất các nội dung sau:

• Tóm tắt về diễn biến sự việc;
• Đặc điểm nhận dạng người bị tố giác;
• Thông tin tóm tắt về người bị hại;
• Hậu quả.

Bước 6: Sau khi đã nhập đủ và chính xác các thông tin, người dùng cần ấn nút “Tiếp tục” để chuyển đến màn hình Xác nhận nội dung hồ sơ tố giác, tin báo đã nhập. Trên màn hình này, người dùng cần kiểm tra kỹ lại các thông tin đã nhập để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của hồ sơ. Nếu không có gì thay đổi, người dùng sẽ tiếp tục ấn nút “Gửi tố giác” để hoàn tất quá trình tố giác. Nếu có thông tin cần sửa đổi, người dùng có thể ấn nút “Sửa đổi thông tin” để quay lại màn hình trước và chỉnh sửa thông tin.

Trước khi xác nhận hồ sơ tin báo, tố giác, người tố giác cần tích chọn ô “Tôi xin chịu trách nhiệm trước pháp luật về lời khai ở trên”. Việc này sẽ xác nhận rằng tất cả các thông tin trong hồ sơ tố giác là đúng sự thật và người tố giác sẽ chịu trách nhiệm trước pháp luật về lời khai của mình. Sau khi tích chọn, người dùng có thể ấn “Xác nhận” để hoàn tất quá trình tố giác.

Bước 7: Sau khi xác nhận, hệ thống sẽ tự động tạo hồ sơ tin báo tố giác và gửi đến cơ quan công an đã được chọn để tiếp nhận và xử lý hồ sơ. Người tố giác sẽ nhận được thông báo xác nhận và mã số hồ sơ tin báo tố giác để tra cứu tình trạng xử lý hồ sơ.

Người tố giác có thể tạo hồ sơ tố giác, tin báo khác hoặc Quay lại trang chủ ứng dụng định danh điện tử.

Cách xem lịch sử hồ sơ tố giác tội phạm trên ứng dụng VNEID

• Sau khi tạo thành công, các hồ sơ tố giác và tin báo sẽ được hiển thị trong trang quản lý hồ sơ tố giác và tin báo (tối đa 10 hồ sơ gần nhất).
• Để xem nhiều hồ sơ hơn và tìm kiếm hồ sơ, người dùng có thể ấn nút có hình đồng hồ ở góc phải trên cùng để chuyển sang giao diện xem lịch sử hồ sơ tố giác và tin báo.
• Hệ thống sẽ mặc định hiển thị các hồ sơ trong tháng hiện tại, tuy nhiên người dùng có thể nhập các điều kiện tìm kiếm về trạng thái của hồ sơ và ngày tạo hồ sơ sau đó ấn nút “Tìm kiếm” để lọc các hồ sơ thỏa mãn điều kiện.
• Khi người dùng chọn một hồ sơ tố giác hoặc tin báo, hệ thống sẽ hiển thị giao diện xem chi tiết nội dung của hồ sơ đó.
• Để xem chi tiết quá trình xử lý hồ sơ, người dùng có thể ấn nút “Chi tiết”. Hệ thống sẽ hiển thị thông tin về quá trình xử lý của hồ sơ tố giác hoặc tin báo đó.

4. Khiếu nại trong việc tiếp nhận và giải quyết tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Trong quá trình tiếp nhận và giải quyết tố giác, báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố, nếu cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức cho rằng có hành vi, quyết định tố tụng trái pháp luật từ phía cơ quan hoặc người có thẩm quyền tiến hành tố tụng thì có quyền khiếu nại theo quy định. Việc giải quyết khiếu nại được thực hiện bởi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Công an nhân dân, tùy theo từng cấp cơ quan. Cụ thể:

Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của Điều tra viên thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh bố trí tại Công an cấp xã trong việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố: Gửi Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh hoặc Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.

Khiếu nại quyết định của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện ban hành trước ngày giải thể Công an cấp huyện: Gửi Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh hoặc Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.

Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh: Gửi Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh hoặc Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.

Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an: Gửi Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an hoặc Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an.

Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cấp phó hoặc cán bộ điều tra của cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra (trừ các trường hợp giữ người trong tình huống khẩn cấp, bắt hoặc tạm giữ): Gửi cấp trưởng cơ quan đó để xem xét, giải quyết theo thẩm quyền.

5. Kết luận

Trong trường hợp quý bạn đọc còn vướng mắc hoặc cần hỗ trợ về mặt pháp lý liên quan đến việc tố giác tội phạm hoặc cần hỗ trợ về những vấn đề khác, quý bạn đọc có thể liên hệ đến tổng đài tư vấn pháp luật miễn phí 19006162 để được đội ngũ chuyên viên, luật sư của Luật Minh Khuê hỗ trợ kịp thời. Trân trọng cảm ơn!