Mục lục bài viết

Bài viết dưới đây phân tích chuyên sâu về "Tội vi phạm quy chế về khu vực biên giới" theo Điều 346 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 (sau đây gọi tắt là BLHS 2015).  

Điều 346 BLHS là một trong những điều luật quan trọng nhằm hình sự hóa các hành vi vi phạm trật tự quản lý hành chính trong một khu vực địa lý cụ thể - khu vực biên giới. Điều luật này phản ánh yêu cầu tất yếu trong việc duy trì an ninh, trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ tài nguyên quốc gia tại các vùng giáp với biên giới quốc gia. Sự ra đời của điều luật này nhằm đối phó với những hành vi có thể gây ảnh hưởng xấu đến chủ quyền và an ninh lãnh thổ, dù ban đầu có thể chỉ là vi phạm hành chính.

Khu vực biên giới đất liền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (sau đây viết gọn là khu vực biên giới đất liền) bao gồm xã, phường, thị trấn (sau đây gọi là cấp xã) có một phần địa giới hành chính trùng hợp với đường biên giới quốc gia trên đất liền.

 

1. Cấu thành tội vi phạm quy chế về khu vực biên giới

Khách thể của tội phạm

Khách thể của "Tội vi phạm quy chế về khu vực biên giới" là chế độ quản lý đặc biệt về khu vực biên giới quốc gia. Việc bảo vệ chế độ này nhằm đảm bảo an ninh, trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ tài nguyên tại khu vực này.

Mặt Khách quan

Mặt khách quan của tội phạm này được thể hiện qua hành vi vi phạm các quy định về cư trú, đi lại hoặc các quy định khác tại khu vực biên giới. Các hành vi cụ thể có thể bao gồm:

  • Vi phạm quy định về cư trú: Cư trú ở khu vực biên giới khi không có giấy phép hoặc giấy tờ hợp lệ.
  • Vi phạm quy định về đi lại: Đi lại trong khu vực biên giới khi không có giấy tờ tùy thân hoặc giấy tờ cần thiết khác.
  • Vi phạm các quy định khác: Ví dụ như làm hư hỏng, xê dịch cột mốc biên giới, làm thay đổi dòng chảy sông, suối biên giới, xâm canh, xâm cư qua biên giới, gây nổ, săn bắn thú rừng quý hiếm, thải chất độc hại gây ô nhiễm môi trường, hoặc làm mất trật tự, trị an.

Dấu hiệu bắt buộc để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội danh này là người thực hiện đã "bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm". Điều này cho thấy chính sách pháp luật hình sự chỉ áp dụng đối với những hành vi tái phạm, thể hiện sự coi thường pháp luật.

Khác với một số tội danh khác, Điều 346 BLHS không yêu cầu dấu hiệu "gây hậu quả nghiêm trọng" là dấu hiệu bắt buộc để cấu thành tội phạm. Điều này hoàn toàn khác với nhiều tội danh trong BLHS, ví dụ như Tội vi phạm quy định về quản lý kinh tế (Điều 165 BLHS 1999) đòi hỏi hậu quả nghiêm trọng mới cấu thành tội phạm.

Mặt chủ quan và chủ thể của tội phạm

Mặt chủ quan: Tội phạm được thực hiện với lỗi cố ý (trực tiếp hoặc gián tiếp).

Chủ thể: Bất kỳ người nào có năng lực trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật đều có thể là chủ thể của tội phạm này.

 

2. Khung hình phạt tội vi phạm quy chế về khu vực biên giới

Nội dung điều 346 Bộ luật hình sự năm 2015 quy định cụ thể như sau:

Điều 346. Tội vi phạm quy chế về khu vực biên giới

1. Người nào vi phạm quy định về cư trú, đi lại hoặc các quy định khác về khu vực biên giới, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

2. Tái phạm hoặc phạm tội gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội khu vực biên giới, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm cư trú từ một 01 năm đến 05 năm.

Như vậy, theo Điều 346 BLHS, người phạm tội có thể phải đối mặt với các hình phạt chính sau:

  • Khoản 1: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
  • Khoản 2: Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm nếu phạm tội thuộc trường hợp "tái phạm nguy hiểm" hoặc "gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội ở khu vực biên giới".

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung là phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.

2.1. Tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự và án lệ

Tình tiết tăng nặng chính được quy định trong điều luật là "tái phạm nguy hiểm". Ngoài ra, các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự chung của BLHS cũng có thể được áp dụng.

Về án lệ, các nghiên cứu và tổng hợp cho thấy chưa có án lệ nào được công bố dành riêng cho tội danh này. Các bản án được công bố thường liên quan đến tội danh khác như "Tội vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới" , "Tội vi phạm quy định về xuất cảnh, nhập cảnh; tội ở lại Việt Nam trái phép" , hoặc các tội liên quan đến buôn lậu. Điều này có thể cho thấy các vụ án thuộc Điều 346 BLHS thường không chứa đựng những tình huống pháp lý phức tạp, gây mâu thuẫn cần đến án lệ để hướng dẫn.

2.2. Mức phạt hành chính vi phạm quy chế biên giới

Căn cứ quy định Điều 6 Nghị định 96/2020/NĐ-CP (Được hướng dẫn bởi Khoản 1 Điều 4 Thông tư 173/2020/TT-BQP) quy định về mức phạt như sau:

Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng đối với một trong những hành vi sau:

  1. Công dân Việt Nam vào khu vực biên giới đất liền, vành đai biên giới không mang theo Chứng minh nhân dân hoặc thẻ Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu;
  2. Tạm trú, lưu trú, đi lại trong khu vực biên giới đất liền không đúng quy định;

Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng (Căn cứ Khoản 3 Điều 4 Thông tư 173/2020/TT-BQP) đối với một trong những hành vi sau:

  1. Cư dân biên giới sử dụng giấy tờ xuất, nhập cảnh biên giới hết giá trị để qua lại biên giới;
  2. Cư dân biên giới đi quá phạm vi quy định khi được phép qua lại biên giới;

Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng (Căn cứ Khoản 4 Điều 4 Thông tư 173/2020/TT-BQP) đối với một trong những hành vi sau: Cư dân biên giới cho người khác sử dụng giấy tờ có giá trị xuất, nhập cảnh biên giới để qua lại biên giới;

2.3. Các hành vi bị nghiêm cấm trong khu vực biên giới đất liền

Căn cứ điều 4, Nghị định 34/2014/NĐ-CP về quy chế khu vực biên giới đất liền nước Việt Nam thì có 09 hành vi bị nghiêm cấm trong khu vực biên giới đất liền, gồm:

  1. Làm hư hỏng, hủy hoại, xê dịch hoặc mất mốc quốc giới, dấu hiệu nhận biết đường biên giới, các biển báo “khu vực biên giới”, “vành đai biên giới”, “vùng cấm”, công trình biên giới.
  2. Làm thay đổi dòng chảy tự nhiên, làm cạn kiệt nguồn nước, gây ngập úng, ô nhiễm môi trường của sông, suối biên giới.
  3. Cư trú, khai thác lâm thổ sản, thăm dò, khai thác khoáng sản, thủy sản trái phép.
  4. Vượt biên giới làm ruộng, rẫy, săn bắn, chăn thả gia súc.
  5. Chôn cất, chuyển dịch mồ mả, vận chuyển thi thể, hài cốt, động vật, thực vật và xác động vật qua biên giới không được phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam.
  6. Bắn súng qua biên giới, gây nổ, chặt phá và đốt cây khai hoang trong vành đai biên giới.
  7. Quay phim, chụp ảnh, ghi âm, đo, vẽ cảnh vật ở những nơi có biển cấm trong khu vực biên giới đất liền.
  8. Các hành vi buôn lậu, vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới, gian lận thương mại.
  9. Các hành vi bị nghiêm cấm khác theo quy định của pháp luật Việt Nam và các hiệp định về quy chế biên giới mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký với các nước láng giềng.

 

3. So sánh với tội danh tương tự

3.1. So sánh với tội vi phạm quy định về xuất cảnh, nhập cảnh (Điều 347) 

Khách thể: Điều 346 bảo vệ quy chế quản lý của một khu vực địa lý cụ thể (khu vực biên giới) , trong khi Điều 347 bảo vệ trật tự quản lý hành chính về thủ tục di chuyển của con người qua lại biên giới.

Hành vi: Hành vi của Điều 346 rất đa dạng, bao gồm cả các hành vi vật chất như làm hư hỏng mốc giới, săn bắn trái phép, hoặc các hành vi liên quan đến cư trú, đi lại. Hành vi của Điều 347 tập trung vào ba hành vi chính: xuất cảnh trái phép, nhập cảnh trái phép và ở lại Việt Nam trái phép.

Dấu hiệu định tội: Cả hai điều luật đều có dấu hiệu định tội là tái vi phạm sau khi đã bị xử lý hành chính.

3.1. So sánh với tội vi phạm các quy định về quản lý nhà ở (Điều 343)

Khách thể: Điều 346 bảo vệ trật tự quản lý biên giới và an ninh quốc gia. Điều 343 bảo vệ trật tự quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực nhà ở.

Hành vi: Điều 346 liên quan đến các hành vi trong khu vực biên giới. Điều 343 liên quan đến hành vi chiếm dụng chỗ ở hoặc xây dựng nhà trái phép. Hai tội danh này hoàn toàn khác nhau về bản chất và phạm vi áp dụng

Kết luận

Điều 346 BLHS là một công cụ pháp lý quan trọng để bảo vệ trật tự quản lý hành chính trong các khu vực biên giới, từ đó góp phần bảo vệ an ninh, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia. Cấu thành tội phạm đặc thù, dựa trên tiền đề "đã bị xử phạt hành chính hoặc đã có tiền án," thể hiện chính sách pháp luật ưu tiên biện pháp răn đe đối với những hành vi vi phạm có tính chất tái diễn, coi thường pháp luật.

Để nâng cao hiệu quả áp dụng Điều 346 BLHS, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp:

  • Tăng cường năng lực thực thi: Nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho lực lượng chức năng tại khu vực biên giới như Bộ đội Biên phòng và Công an. Cần tăng cường đầu tư trang thiết bị, công nghệ hiện đại để giám sát và kiểm soát biên giới hiệu quả hơn, bao gồm cả việc giám sát các hành vi vi phạm quy chế biên giới.
  • Hoàn thiện pháp luật và phối hợp: Tiếp tục rà soát, hoàn thiện các văn bản dưới luật để đảm bảo tính đồng bộ với BLHS. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tố tụng để đảm bảo việc nhận thức và áp dụng pháp luật được thống nhất.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài gọi số: 1900.6162 hoặc liên hệ văn phòng để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.