Tổng hợp nội dung nổi bật dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi

Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi được kỳ vọng sẽ được thông qua trong năm 2024 và đang chứa đựng một số điểm quan trọng có thể được nhấn mạnh. Dưới đây là tổng hợp các điểm nổi bật từ dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi:

1. Giảm số năm đóng BHXH tối thiểu để đủ điều kiện hưởng lương hưu

Dự thảo quy định rằng người lao động chỉ cần đóng BHXH ít nhất trong 15 năm để có thể hưởng lương hưu hàng tháng khi đủ tuổi nghỉ hưu. Lưu ý rằng quy định này chỉ áp dụng cho trường hợp nghỉ hưu theo Điều 64 của dự thảo mà không áp dụng cho trường hợp nghỉ hưu quy định tại Điều 65 (trường hợp nghỉ hưu sớm trước tuổi quy định).

2. Đề xuất bổ sung 5 nhóm lao động đóng BHXH bắt buộc từ năm 2025

Dự thảo đề xuất bổ sung 5 nhóm lao động phải đóng BHXH bắt buộc từ năm 2025 bao gồm:

• Chủ hộ kinh doanh (có đăng ký kinh doanh).
• Người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố tương tự như đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã.
• Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp tại công ty và công ty mẹ, người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương.
• Người lao động làm việc không toàn thời gian (người lao động làm việc theo chế độ linh hoạt).
• Trường hợp không giao kết hợp đồng lao động hoặc thỏa thuận khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên, phù hợp với Bộ luật Lao động 2019.

Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi đang trong quá trình thảo luận và sẽ đóng góp vào việc điều chỉnh và cải thiện hệ thống bảo hiểm xã hội tại Việt Nam.

3. Ràng buộc việc rút BHXH cho người tham gia sau năm 2025

Chính phủ đã tổng hợp và trình báo cáo cho Quốc hội về hai phương án liên quan đến việc hưởng Bảo hiểm xã hội một lần. Một trong những đề xuất đưa ra là nếu người lao động bắt đầu tham gia Bảo hiểm xã hội sau ngày Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi có hiệu lực (dự kiến từ ngày 1/7/2025), họ sẽ không được phép rút Bảo hiểm xã hội một lần.

4. Tiền lương tính đóng BHXH bắt buộc từ năm 2025

Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi đề xuất việc thêm tiền lương làm căn cứ cho việc đóng BHXH bắt buộc, với mức tối thiểu là một nửa mức lương tối thiểu tháng vùng cao nhất do Chính phủ công bố, và mức tối đa là 8 lần mức lương tối thiểu tháng vùng cao nhất do Chính phủ công bố. Đây là căn cứ để quyết định việc đóng BHXH cho những đối tượng không hưởng lương (chủ hộ kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương...) và cũng để xác định trách nhiệm đóng BHXH đối với người lao động làm việc không toàn thời gian.

5. Bổ sung quyền lợi ốm đau và thai sản cho người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã

Dự án Luật Bảo hiểm xã hội mới, được Chính phủ trình lên Quốc hội, đặt ra nhiều điểm quan trọng cần xem xét và thảo luận. Dự án này nhằm điều chỉnh các quy định về Bảo hiểm xã hội (BHXH), bao gồm cả BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện, để đảm bảo rằng người lao động và các đối tượng tham gia BHXH được hưởng đầy đủ các quyền lợi và bảo vệ.

Dự án Luật BHXH sửa đổi dựa trên Nghị quyết 28-NQ/TW, đã quyết định rằng BHXH bắt buộc, bao gồm nhiều chế độ như hưu trí, tử tuất, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, ốm đau, thai sản, và thất nghiệp, sẽ dựa trên đóng góp từ người lao động và người sử dụng lao động.

Hiện tại, theo Luật BHXH năm 2014, người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn chỉ tham gia BHXH bắt buộc cho hai chế độ, đó là hưu trí và tử tuất.

Tuy nhiên, theo số liệu thống kê, cho đến hết năm 2022, chỉ có 86 nghìn người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn tham gia BHXH bắt buộc, nhưng chỉ hai chế độ hưu trí và tử tuất. Điều này đã làm nảy sinh nhiều vấn đề về công bằng và quyền lợi của nhóm người này.

Trong ngữ cảnh đẩy mạnh việc phân cấp quản lý của các địa phương, khối lượng công việc đảm nhiệm của đối tượng người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn ngày càng tăng, và do đó cần khuyến khích đảm bảo quyền lợi về BHXH cho nhóm người này.

Chính phủ đề xuất quy định rằng người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn cần tham gia và được hưởng đầy đủ các chế độ BHXH bắt buộc như các đối tượng khác. Điều này có thể giúp cân đối quyền lợi của họ và đảm bảo rằng họ nhận được bảo vệ xã hội tốt hơn.

Đại biểu Quốc hội Trương Xuân Cừ, đoàn Hà Nội, cũng đã đưa ra quan điểm rằng cần bổ sung các chế độ quyền lợi, như ốm đau và thai sản, đối với đối tượng người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, phường, thị trấn. Điều này có ý nghĩa quan trọng khi công việc của họ gần giống với cán bộ, công chức tại các địa phương, và cần được đảm bảo đầy đủ quyền lợi về BHXH.

Tổng cộng, dự án Luật BHXH sửa đổi có tiềm năng cải thiện hệ thống Bảo hiểm xã hội và cân đối quyền lợi cho tất cả những người tham gia, bao gồm cả những người hoạt động không chuyên trách tại các địa phương cơ sở.

6. Đóng BHXH tự nguyện và chế độ thai sản

Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội đề cập đến việc tạo điều kiện cho người lao động tham gia Bảo hiểm xã hội tự nguyện khi họ trải qua giai đoạn sinh con. Điều này cung cấp cơ hội cho họ được hưởng trợ cấp thai sản mà không yêu cầu đóng thêm tiền so với quy định hiện hành. Ngân sách nhà nước sẽ đảm bảo nguồn kinh phí để thực hiện chính sách này.

Điều này được xem là một giải pháp linh hoạt để mở rộng và đa dạng hóa các chế độ Bảo hiểm xã hội và gia tăng sự hấp dẫn của Bảo hiểm xã hội tự nguyện. Mục tiêu của chính sách này là thu hút người dân, đặc biệt là nhóm lao động trẻ, tham gia Bảo hiểm xã hội tự nguyện. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của họ trong trường hợp có con mà còn tạo sự an tâm và khuyến khích tham gia vào hệ thống Bảo hiểm xã hội.

7. Bổ sung trợ cấp hưu trí xã hội

Chính phủ đã gửi Tờ trình đến Quốc hội về dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, trong đó nêu rõ quyết định bổ sung chế độ trợ cấp hưu trí xã hội và điều chỉnh giảm tuổi hưởng trợ cấp xuống còn 75 tuổi.

Theo dự thảo Luật, công dân Việt Nam từ đủ 75 tuổi trở lên, mà không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, và trợ cấp xã hội hằng tháng khác, sẽ được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ ngân sách Nhà nước, nhằm đạt mục tiêu Trung ương là đến năm 2030 khoảng 60% người trưởng thành được hưởng các khoản trợ cấp.

Dự thảo Luật cũng thêm một quy định mới: nếu người lao động đến tuổi nghỉ hưu mà chưa đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội để hưởng lương hưu (chưa đủ 15 năm đóng), và cũng chưa đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội (chưa đủ 75 tuổi), họ có quyền chọn lựa hưởng trợ cấp hàng tháng cho thời gian trước khi đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Mức trợ cấp phụ thuộc vào thời gian đóng bảo hiểm xã hội, tiền lương, và thu nhập hàng tháng của người lao động. Trong thời gian hưởng trợ cấp hàng tháng, họ sẽ được bảo hiểm y tế từ ngân sách Nhà nước đảm bảo.

Chính phủ nhấn mạnh rằng quy định này giúp tạo cơ hội cho nhiều nhóm người bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội muộn (từ 45-47 tuổi), hoặc tham gia không liên tục, hoặc làm các công việc có thời gian làm nghề ngắn, và dẫn đến khi đến tuổi nghỉ hưu vẫn chưa tích lũy đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội, họ vẫn có cơ hội hưởng trợ cấp hưu trí xã hội và bảo hiểm y tế.

Chính phủ cũng thừa nhận rằng quy định thời gian tối thiểu 20 năm tham gia bảo hiểm xã hội đã gây khó khăn và giảm cơ hội hưởng lương hưu của một số người do họ không đủ điều kiện đóng bảo hiểm xã hội trong vòng 20 năm.

Do đó, dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội đề xuất giảm thời gian tối thiểu đóng bảo hiểm xã hội để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm, nhằm tạo điều kiện cho người lao động cao tuổi, có số năm tham gia bảo hiểm xã hội thấp, tiếp cận và thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm xã hội một cách thuận tiện.

Theo nguyên tắc bảo hiểm xã hội và quy định quốc tế, người lao động phải đáp ứng hai điều kiện đồng thời để được hưởng lương hưu: đủ tuổi nghỉ hưu và đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu.

Riêng về điều kiện về thời gian tối thiểu đóng bảo hiểm xã hội, quy định hiện hành của Luật Bảo hiểm xã hội yêu cầu ít nhất 20 năm đóng bảo hiểm xã hội để đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Chính phủ đánh giá rằng quy định này đã gây khó khăn và giảm cơ hội hưởng lương hưu của một số người vì họ không thể đóng đủ 20 năm bảo hiểm xã hội.

Do đó, Điều 64 của dự thảo Luật đã được sửa đổi theo hướng quy định người lao động đủ tuổi nghỉ hưu, và có ít nhất 15 năm tham gia bảo hiểm xã hội sẽ được hưởng lương hưu hàng tháng.

Điều quy định này nhằm tạo cơ hội cho những người bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội muộn, tham gia không liên tục, hoặc có thời gian làm nghề ngắn. Điều này giúp họ có cơ hội hưởng lương hưu hàng tháng và bảo hiểm y tế.

Chính phủ nêu rõ rằng quy định này cũng giúp giảm số người chỉ hưởng lương hưu một lần do không đủ điều kiện hưởng lương hưu. Đối với những người có thời gian đóng bảo hiểm xã hội lâu hơn, mức lương hưu sẽ không thay đổi so với quy định hiện hành.

Những điểm trên đang được xem xét và thảo luận để đảm bảo rằng dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi sẽ mang lại lợi ích và sự bảo vệ tốt hơn cho người lao động và người tham gia Bảo hiểm xã hội.