Vai trò của thỏa ước lao động tập thể là gì ?

Song thực tế do nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau mà trong nhiều trường họp họ đặt nhau trước những lựa chọn hết sức quyết liệt, thậm chí đối kháng nhau. Vì vậy, thoả ước lao động tập thể ra đời có vai trò rất lớn trong việc điều tiết và dung hoà quyền và lợi ích giữa các bên, từ đó thúc đẩy đơn vị sử dụng lao động phát triển. Cụ thể:

- Thoả ước lao động tập thể tạo nên cộng đồng quyền lợi và trách nhiệm giữa hai bên

Đối với quan hệ lao động trên cơ sở hợp đồng lao động, Nhà nước không quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ các bên mà chỉ quy định khung pháp luật, các hành lang pháp lí để trên cơ sở đó các bên tự thương lượng, thoả thuận. Vì vậy, các đơn vị sử dụng lao động hợp đồng lao động cần kí kết thoả ước lao động tập thể để cụ thể hoá quyền và nghĩa vụ của các bên cho phù hợp với điều kiện cụ thể của từng đơn vị. Tuy nhiên, thoả ước lao động tập thể được kí kết không chỉ là sự cụ thể hoá các quy định của pháp luật mà nó còn tạo ra cộng đồng quyền lợi cũng như trách nhiệm của các bên trong quan hệ lao động. Lợi ích của các bên sẽ thống nhất với nhau hơn, đồng thời các bên có hách nhiệm hơn trong việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ lao động.

Dưới góc độ về lợi ích kinh tế của quan hệ lao động thì người sử dụng lao động và người lao động đều cần có nhau để đạt được mục đích của mình. người sử dụng lao động cần đến sức lao động của người lao động để tiến hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh, thông qua đó để kiếm lời. Còn người lao động cũng cần cung ứng sức lao động của mình cho chủ sử dụng lao động để mang lại thu nhập nuôi sống bản thân và gia đình. Xuất phát từ nhu cầu đó mà cả người lao động và người sử dụng lao động đều cần thiết hợp tác với nhau trong mối quan hệ lao động. Song, hiệu quả của sản xuất, kinh doanh, lợi nhuận của bên sử dụng lao động cững như thu nhập của người lao động lại phụ thuộc rất nhiều vào ý thức trách nhiệm của các bên và việc các bên thực hiện các cam kết của mình trên thực tế. Biện pháp tốt nhất để nâng cao ý thức trách nhiệm của các bên đồng thời cũng giúp các bên đạt được lợi ích của mình chính là kí kết thoả ước lao động tập thể.

- Thoả ước lao động tập thể góp phần điều hoà lợi ích, ngăn ngừa mâu thuẫn, xung đột trong quan hệ lao động

Khi được kí kết, thoả ước lao động tập thể tạo cơ sở pháp lí để người lao động thoả thuận quyền, lợi ích của mình có lợi hơn so với quy định của pháp luật, đồng thời thoả ước lao động tập thể cũng là cơ sở ràng buộc người lao động trong việc thực hiện các nghĩa vụ lao động đã cam kết. Từ đó, bảo đảm cho đom vị thực hiện được kế hoạch, nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh đặt ra, góp phần tăng cao năng suất lao động. Đối với người sử dụng lao động, thoả ước lao động tập thể được kí kết, sẽ bảo vệ họ khỏi những đòi hỏi hoặc yêu sách cá nhân đòi tăng thêm quyền lợi của người lao động, đồng thời đảm bảo cho người sử dụng lao động quyền chủ động trong sản xuất kinh doanh, cải tiến và nâng cao hiệu quả lao động.

Hom nữa, do thoả ước lao động tập thể được kí kết trên cơ sở sự thương lượng, thoả thuận, thiện chí giữa hai bên nên sẽ giúp các bên hiểu biết, tôn trọng lẫn nhau, cùng xây dựng quan hệ lao động hài hoà, ổn định, cùng nhau hợp tác vì sự phát triển của doanh nghiệp, của ngành, địa phương... Khi lợi ích của các bên đã được bảo đảm, tình hình sản xuất, kinh doanh ổn định, trật tự, nền nếp trong đom vị được duy trì, năng suất và hiệu quả lao động tăng cao... sẽ hạn chế và ngăn ngừa các xung đột, bất đồng có thể xảy ra.

- Thoả ước lao động tập thể giúp tăng cường kỉ luật lao động và góp phần nâng cao năng suất, hiệu quả lao động

Đối với đom vị sử dụng lao động, kỉ luật lao động có ý nghĩa rất quan trọng, giúp hoạt động của doanh nghiệp được duy trì theo một trật tự, nền nếp nhằm nâng cao năng suất, hiệu quả lao động. Trong khi đó, thoả ước lao động tập thể là văn bản quy định về các điều kiện lao động, điều kiện sử dụng lao động và các vấn đề khác liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ, trách nhiệm của các bên. Bởi vậy, khi người lao động thực hiện các quyền và nghĩa vụ lao động trong thoả ước lao động tập thể cũng chính là thực hiện các nội dung, yêu cầu của kỉ luật lao động. Bên cạnh đó, khi thoả ước lao động tập thể được kí kết và thực hiện thì người lao động hài lòng hom với các quyền lợi được hưởng và vì thế họ sẽ làm việc tốt hom, có trách nhiệm và tận tụy hom với công việc. Và khi người lao động tự giác chấp hành kỉ luật lao động, tăng cường trách nhiệm bảo vệ tài sản và các lợi ích chung, hoạt động lao động có nền nếp thì sẽ giúp đơn vị tiết kiệm được chi phí quản lí và các chi phí khác trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Ngoài ra, ở một số quốc gia không bắt buộc phải ban hành nội quy lao động như Thụy Điển, Canada, Hoa Kỳ, Australia, Srilanka... thì các vấn đề về quy tắc xử sự của người lao động được quy định trong thoả ước lao động tập thể. Hay nói cách khác, thoả ước lao động tập thể cũng là một trong những căn cứ quan trọng để ràng buộc người lao động thực hiện nghĩa vụ lao động dưới sự điều hành, quản lí lao động của người sử dụng lao động.

Bởi vậy, ở khia cạnh nào đó, thoả ước lao động tập thể góp phần duy trì trật tự lao động của đơn vị, nhằm hướng đến mục đích cuối cùng của quan hệ lao động là vấn đề hiệu quả trong sản xuất, kinh doanh.

- Thoả ước lao động tập thể là cơ sở pháp lý quan trọng để giải quyết tranh chấp lao động

Mặc dù quan hệ lao động được thiết lập trên cơ sở thương lượng, thoả thuận giữa các bên, song do lợi ích của các bên luôn ngược chiều, người lao động luôn muốn tiền lương cao, thời giờ làm việc rút ngắn, điều kiện lao động tốt; người sử dụng lao động thì ngược lại, luôn muốn trả lương thấp cho người lao động, kéo dài thời giờ làm việc, không muốn chi phí cải tạo điều kiện lao động, vì vậy dẫn đến tranh chấp giữa các bên. Khi xảy ra tranh chấp lao động, các bên có thể tự thoả thuận, thương lượng để giải quyết nhưng cũng có những tranh chấp mà các bên không thể thương lượng được. Theo quy định hiện hành, tranh chấp lao động bao gồm hai loại: tranh chấp lao động cá nhân và tranh chấp lao động tập thể.

Tranh chấp lao động cá nhân thường là những tranh chấp về những vấn đề trong họp đồng lao động, vì vậy hợp đồng lao động là căn cứ quan trọng nhất để cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, bên cạnh hợp đồng lao động thì thoả ước lao động tập thể cũng là căn cứ quan trọng để giải quyết tranh chấp lao động. Khi giải quyết tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền bao giờ cũng xem xét những vấn đề mà hai bên tranh chấp trong hợp đồng lao động có phù hợp với thoả ước lao động tập thể hay không. Nếu thoả thuận trong hợp đồng lao động mà trái với thoả ước lao động tập thể theo hướng bất lợi cho người lao động thì những thoả thuận trong thoả ước lao động tập thể sẽ được coi là căn cứ để giải quyết quyền lợi người lao động.

Khác với tranh chấp lao động cá nhân, tranh chấp lao động tập thể thường là những tranh chấp về các vấn đề phát sinh trong quá trình thương lượng tập thể hoặc các vấn đề quy định trong thoả ước lao động tập thể. Đó có thể là những tranh chấp về việc các bên không thực hiện đúng những cam kết trong thoả ước lao động tập thể hoặc cũng có thể là những tranh chấp về các điều khoản đã không còn phù hợp với điều kiện thực tế tại thời điểm phát sinh tranh chấp. Vì vậy, đương nhiên thoả ước lao động tập thể sẽ là cơ sở pháp lí quan trọng để giải quyết các tranh chấp này.

Luật Minh Khuê (sưu tầm & biên tập)