Người mắc covid 19 có năng lực pháp luật dân sự và có năng lực hành vi dân sự có quyền để lại thừa kế giống như một người bình thường. Covid 19 không làm mất đi hoặc làm hạn chế năng lực hành vi dân sự của người mắc bệnh. Việc thừa kế của người mất do covid 19 được giải quyết giống với người bình thường, nếu họ có để lại di chúc thì tài sản đó được chia theo di chúc, nếu họ không để lại di chúc thì tài sản đó được chia theo quy định của pháp luật

1. Di chúc bằng miệng của người mắc covid 19 trước khi mất

Di chúc bằng miệng là di chúc được thể hiện qua lời nói của người để lại di chúc, thể hiện ý chí cuối cùng của người lập di chúc và người chứng kiến sẽ ghi chép lại. việc ghi chép lại và chứng thực được thực hiện theo quy định của pháp luật dân sự

Căn cứ theo quy định tại Điều 629. Bộ luật dân sự 2015 về di chúc miệng

" Điều 629. Di chúc miệng

1. Trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng.

2. Sau 03 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ”

Và theo quy định tại khoản 5 Điều 630. Bộ luật dân sự 2015 về di chúc hợp pháp

“ 5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng “

Pháp luật có quy định rất chặt chẽ trong việc lập di chúc miệng. Theo quy định của pháp luật việc lập di chúc miệng phải có sự chứng kiến của ít nhất 2 người trở lên và di chúc đó cần được xác nhận bởi người làm chứng và có công chứng chứng thực. Trong tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp như hiện nay, để đáp ứng được các yêu cầu đó là rất khó khăn nên việc bệnh nhân covid 19 lập di chúc miệng là khó khả thi

Trong trường hợp, bệnh nhân di chúc miệng với một bác sĩ trước khi mất thì di chúc đó cũng không hợp lệ do không đáp ứng được các yêu cầu theo quy định của pháp luật do không đủ từ hai người làm chứng trở lên…

2. Tài sản của người mất do covid 19 mà không có người nhận thừa kế

Với tình hình dịch bệnh covid phức tạp số lượng người mất do dịch bệnh cũng  rất lớn, tình trạng người mất do covid có tài sản mà không có người nhận thừa kế do các hàng thừa kế đều đã mất cũng xảy ra. Vậy tài sản của người mất do covid 19 mà không có người nhận thì sẽ phải giải quyết như thế nào?

Căn cứ theo quy định tại Điều 622. Bộ luật dân sự 2015 quy định về tài sản không có người nhận thừa kế

" Điều 622. Tài sản không có người nhận thừa kế

Trường hợp không có người thừa kế theo di chúc, theo pháp luật hoặc có nhưng không được quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản thì tài sản còn lại sau khi đã thực hiện nghĩa vụ về tài sản mà không có người nhận thừa kế thuộc về Nhà nước. “

Như vậy, tài sản của người mất do covid 19 mà không có người nhận thừa kế sẽ thuộc về Nhà nước.

 

3. Quản lý tài sản của người mất covid 19 khi chưa xác định được người hưởng thừa kế

Khi một người mất do covid 19 thì di sản sẽ được chia theo di chúc hoặc theo pháp luật. Trong trường hợp người mất không để lại di chúc mà chưa xác định được người hưởng thừa kế thì vấn đề được đặt ra là ai sẽ là người quản lý tài sản này.

Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 616. Bộ luật dân sự 2015 quy định về người quản lý di sản

“ 3. Trường hợp chưa xác định được người thừa kế và di sản chưa có người quản lý theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này thì di sản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý.”

Như vậy, khi chưa xác định được người thừa kế, người quản lý di sản thì di sản đó sẽ do cơ quan có thẩm quyền quản lý

Việc quản lý di sản được thực hiện khoản 1 Điều 617 Bộ Luật Dân sự như sau:

- Lập danh mục di sản; thu hồi tài sản thuộc di sản của người chết mà người khác đang chiếm hữu, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;

- Bảo quản di sản; không được bán, trao đổi, tặng cho, cầm cố, thế chấp hoặc định đoạt tài sản bằng hình thức khác, nếu không được những người thừa kế đồng ý bằng văn bản;

- Thông báo về tình trạng di sản cho những người thừa kể;

- Bồi thường thiệt hại nếu vi phạm nghĩa vụ của mình mà gây thiệt hại;

- Giao lại di sản theo yêu cầu của người thừa kế.  

4. Một số vấn đề về thừa kế theo di chúc của người mất do covid 19

Di sản mà người mất do covid 19 để lại sẽ được phân chia theo di chúc mà người đó để lại

Pháp luật dân sự quy định rất chặt chẽ về di chúc, để một di chúc có hiệu lực và có thể thực thi thì di chúc đó phải đáp ứng được tất cả các yêu cầu theo quy định của pháp luật dân sự.

Pháp luật dân sự luôn đặt nguyên tắc tôn trọng ý chí tự định đoạt của chủ thể lên hàng đầu, đặc biệt là trong trường hợp để lại di chúc. Tuy nhiên, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể có quyền, pháp luật đưa ra một số hạn chế nhất định đối với di sản của người để lại di chúc. Điều đó được thể hiện qua: người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc và di sản không được định đoạt theo di chúc

  • người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc

Căn cứ theo quy định tại Điều 644. Bộ luật dân sự 2015 quy định về ngừi thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc

Điều 644. Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc

1. Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:

a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;

b) Con thành niên mà không có khả năng lao động.

2. Quy định tại khoản 1 Điều này không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 hoặc họ là những người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 621 của Bộ luật này.”

 

Như vậy, những người thuộc các trường hợp quy định trên vẫn sẽ được hưởng di sản thừa kế kể cả việc không có tên trong di chúc

  • Di sản không được định đoạt theo di chúc

Về nguyên tắc, di sản trong di chúc sẽ được định đoạt theo đúng nội dung của di chúc. Tuy nhiên, trong trường hợp người để lại di sản còn có nghĩa vụ trả nợ chưa thực hiện được thì di sản sẽ được dung để trả nợ nếu không còn ai thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

Ví dụ: về phần di sản được dùng vào việc thờ cúng. Nếu người mất để lại phần di sản để dung vào việc thờ cúng thì di sản đó sẽ không được chia thừa kế. Tuy nhiên, nếu toàn bộ di sản của người chết không đủ để thực hiện nghĩa vụ trả nợ thì phần di sản dùng vào việc thờ cúng cũng sẽ phải dùng để trả nợ

Theo quy định tại Điều 645. Bộ luật dân sự 2015

Điều 645. Di sản dùng vào việc thờ cúng

1. Trường hợp người lập di chúc để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng thì phần di sản đó không được chia thừa kế và được giao cho người đã được chỉ định trong di chúc quản lý để thực hiện việc thờ cúng; nếu người được chỉ định không thực hiện đúng di chúc hoặc không theo thỏa thuận của những người thừa kế thì những người thừa kế có quyền giao phần di sản dùng vào việc thờ cúng cho người khác quản lý để thờ cúng.

Trường hợp người để lại di sản không chỉ định người quản lý di sản thờ cúng thì những người thừa kế cử người quản lý di sản thờ cúng.

Trường hợp tất cả những người thừa kế theo di chúc đều đã chết thì phần di sản dùng để thờ cúng thuộc về người đang quản lý hợp pháp di sản đó trong số những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật.

2.Trường hợp toàn bộ di sản của người chết không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người đó thì không được dành một phần di sản dùng vào việc thờ cúng.”

5. Một số vấn đề về thừa kế theo pháp luật của người mất do covid 19

Nếu người mất do covid 19 không để lại di chúc hoặc để lại di chúc mà không hợp lệ hoặc người được hưởng di chúc mà từ chối nhận di sản thì tài sản đó được chia theo quy định của pháp luật

việc thừa kế theo pháp luật được quy định từ Điều 649 đến Điều 655 của Bộ Luật dân sự 2015

- Về người được hưởng thừa kế theo pháp luật

Căn cứ theo quy định tại Điều 651. Bộ luật dân sự 2015 thì những người sau đây được hưởng thừa kế theo pháp luật

Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

 

- Về thừa kế kế vị

Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống. ( Điều 652 -BLDS 2015)