Trong bối cảnh giáo dục đang đứng trước những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và hiệu quả đào tạo, vang lên mạnh mẽ tiếng nói "tôn sư trọng đạo" trong các chính sách lương thưởng và đãi ngộ dành cho đội ngũ nhà giáo. Qua nhiều năm đổi mới, chính sách tiền lương cho giáo viên đã dần tiến tới mức phù hợp hơn với vị thế “người gieo mầm tri thức”, nhưng vẫn cần sự điều chỉnh mạnh mẽ để tiếp cận với kỳ vọng công bằng, công khai và hiện đại trong khu vực công.
Luật Nhà giáo năm 2025, với hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đã đánh dấu một bước ngoặt trong chính sách lương dành cho giáo viên: Theo đó, tiền lương của nhà giáo sẽ được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp. Điều này không chỉ khẳng định vị thế quan trọng của nghề giáo trong xã hội, mà còn là nền tảng pháp lý cho những điều chỉnh cụ thể tiếp theo về hệ số lương, hệ số đặc thù và các khoản phụ cấp ưu đãi khác.
Dự thảo Nghị định về chính sách tiền lương và chế độ phụ cấp, chính sách hỗ trợ, thu hút với nhà giáo nếu được thông qua, căn cứ vào Nghị định 73/2024/NĐ-CP với mức lương cơ sở là 2.340.000 đồng thì bảng lương của Giáo viên mầm non, tiểu học, THCS và THPT sẽ như sau:
Bảng lương giáo viên Trung học phổ thông (dự kiến) áp dụng năm 2026:
Bảng lương giáo viên Trung học cơ sở (dự kiến) áp dụng năm 2026:
Bảng lương giáo viên tiểu học (dự kiến) áp dụng năm 2026:
Bảng lương giáo viên mầm non (dự kiến) áp dụng năm 2026:
1. Cải cách Tiền lương theo Nghị quyết 27-NQ/TW
Cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước Việt Nam, được khởi xướng bằng Nghị quyết số 27-NQ/TW ban hành ngày 21 tháng 5 năm 2018. Mục tiêu cốt lõi của nghị quyết này là xây dựng một hệ thống chính sách tiền lương mới, công bằng, minh bạch, phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế thị trường, đảm bảo tiền lương là thu nhập chính, đáp ứng nhu cầu sống của người lao động và có thể thu hút được người tài vào khu vực công.
Trước đây, tiền lương của giáo viên được tính toán dựa trên một công thức phức tạp: Tiền lương = Hệ số lương x Mức lương cơ sở + Phụ cấp. Hệ thống này đã bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt là việc trả lương chủ yếu dựa vào bằng cấp và thâm niên, không khuyến khích sự đổi mới và nâng cao chất lượng công việc. Hơn nữa, việc chuyển xếp lương giữa các hạng chức danh nghề nghiệp cũng gây ra sự phức tạp và tốn kém cho giáo viên.
Theo tinh thần của Nghị quyết 27, bảng lương mới sẽ được xây dựng dựa trên vị trí việc làm, chức danh và chức vụ lãnh đạo, thay vì áp dụng hệ số và mức lương cơ sở như hiện nay. Thay đổi này nhằm mục đích thiết lập mức lương cụ thể bằng tiền, phản ánh đúng giá trị lao động và mức độ phức tạp của từng công việc.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này không hoàn toàn là một bước đi đột phá mà mang tính chất của một sự chuyển tiếp có sự kết nối với mô hình cũ. Mặc dù Nghị quyết 27-NQ/TW đã đặt ra mục tiêu xóa bỏ hệ số và mức lương cơ sở, các dự thảo Nghị định cụ thể về tiền lương nhà giáo lại đề xuất một công thức tính lương mới vẫn bao gồm "hệ số lương được hưởng" và một "hệ số lương đặc thù". Điều này cho thấy sự phức tạp trong việc định lượng hóa giá trị lao động của từng vị trí việc làm thành một con số tiền tệ cụ thể, đặc biệt trong một hệ thống lớn như giáo dục. Việc duy trì một cơ chế dựa trên hệ số có thể nhằm giữ lại sự linh hoạt để điều chỉnh lương đồng loạt mà không cần ban hành lại toàn bộ bảng lương, nhưng đồng thời cũng làm giảm đi một phần sự đơn giản và minh bạch mà chính sách hướng tới.
Dưới đây là bảng so sánh chi tiết về cấu trúc bảng lương cũ và mới:
| Tiêu chí | Hệ thống lương hiện hành (trước 2026) | Hệ thống lương mới (Dự thảo 2026) |
| Cơ sở tính lương | Bằng cấp và thâm niên công tác | Vị trí việc làm, chức danh, hiệu quả công việc |
| Công thức tính | Lương = Hệ số lương x Mức lương cơ sở + Phụ cấp | Tiền lương = (Hệ số lương được hưởng +...) x Mức lương cơ sở x Hệ số lương đặc thù |
| Đơn vị tiền lương | Phụ thuộc vào Hệ số và Mức lương cơ sở | Số tiền cụ thể, nhưng vẫn dựa trên hệ số trong các dự thảo |
| Loại phụ cấp thâm niên | Có, tính theo % thâm niên công tác | Bãi bỏ hoàn toàn (trừ quân đội, công an, cơ yếu) |
| Mục tiêu | Đảm bảo sự ổn định cho người lao động | Thúc đẩy năng lực, hiệu quả công việc, thu hút người tài |
| Mức lương cơ sở | 1.800.000 đồng/tháng (đến 30/6/2024) | 2.340.000 đồng/tháng (từ 1/7/2024) |
2. Chính sách lương mới và phụ cấp
Cùng với việc chuyển đổi cách tính lương, chính sách phụ cấp cũng trải qua những thay đổi lớn nhằm tạo ra một cơ cấu thu nhập hợp lý và công bằng hơn.
2.1. Bãi bỏ Phụ cấp thâm niên nghề và tác động
Theo Nghị quyết 27-NQ/TW và Kết luận 83-KL/TW, phụ cấp thâm niên nghề sẽ bị bãi bỏ hoàn toàn, ngoại trừ các ngành quân đội, công an và cơ yếu. Đây là một trong những thay đổi gây ra nhiều lo lắng nhất trong cộng đồng giáo viên, đặc biệt là những người có thâm niên công tác lâu năm. Nhiều giáo viên đã gắn bó với nghề hàng chục năm và phụ cấp thâm niên chiếm một phần không nhỏ, có thể lên tới 30-40% thu nhập hàng tháng của họ. Do đó, việc bãi bỏ khoản phụ cấp này khiến họ lo ngại về việc giảm thu nhập và cảm thấy sự cống hiến lâu dài không còn được ghi nhận xứng đáng.
Tuy nhiên, các chuyên gia và một bộ phận giáo viên trẻ lại ủng hộ thay đổi này. Họ cho rằng phụ cấp thâm niên đã tạo ra sự chênh lệch lớn về thu nhập giữa giáo viên mới ra trường và giáo viên lâu năm, ngay cả khi hiệu quả công việc tương đương nhau. Việc bãi bỏ phụ cấp thâm niên sẽ giúp san bằng khoảng cách này và tạo động lực cho giáo viên trẻ phấn đấu, cống hiến. Chính sách mới cam kết rằng tổng thu nhập của giáo viên sau cải cách sẽ "không thấp hơn" lương cũ, thậm chí sẽ tăng lên, giúp giải tỏa một phần lo lắng cho đội ngũ nhà giáo.
2.2. Các loại phụ cấp dự kiến
Dự thảo Nghị định về chính sách tiền lương, phụ cấp cho nhà giáo dự kiến duy trì và điều chỉnh nhiều loại phụ cấp quan trọng khác.
- Phụ cấp Ưu đãi nghề:
Đây là một trong những phụ cấp quan trọng nhất đối với nhà giáo. Dự thảo Nghị định đề xuất tăng mức phụ cấp này cho một số đối tượng nhằm phản ánh tính chất đặc thù của công việc. Cụ thể, phụ cấp ưu đãi nghề của giáo viên mầm non dự kiến tăng từ 35% lên 45%. Đối với giáo viên công tác tại vùng đặc biệt khó khăn, mức phụ cấp tối đa có thể tăng từ 70% lên 80%.
- Phụ cấp trách nhiệm: Một điểm thay đổi đáng chú ý là việc chuyển đổi từ phụ cấp chức vụ sang phụ cấp trách nhiệm đối với một số chức danh như tổ trưởng, tổ phó chuyên môn. Sự thay đổi này được đánh giá là phù hợp với bản chất công việc và Luật Viên chức, ghi nhận vai trò kiêm nhiệm và mức độ phức tạp của nhiệm vụ. Mức phụ cấp trách nhiệm dự kiến dao động từ 0,2 đến 0,3 lần mức lương cơ sở, áp dụng cho các chức danh như tổ trưởng, tổ phó, giáo viên cốt cán, hoặc giáo viên dạy tiếng dân tộc thiểu số.
- Phụ cấp Chức vụ: Phụ cấp chức vụ sẽ chỉ còn áp dụng cho các vị trí lãnh đạo quản lý như hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và chủ tịch hội đồng trường.
- Các Phụ cấp khác: Ngoài ra, các phụ cấp khác như phụ cấp thâm niên vượt khung, phụ cấp khu vực, phụ cấp lưu động, phụ cấp công tác ở vùng đặc biệt khó khăn và phụ cấp độc hại, nguy hiểm vẫn sẽ được duy trì theo quy định hiện hành.
Dưới đây là bảng phân tích chi tiết các loại phụ cấp mới dự kiến:
| Loại phụ cấp | Đối tượng áp dụng | Mức hiện hành | Mức dự kiến 2026 (dựa trên dự thảo) |
| Ưu đãi Nghề | Giáo viên mầm non | 35% | 45% |
| Ưu đãi Nghề | Giáo viên vùng đặc biệt khó khăn | 70% (tối đa) | 80% (tối đa) |
| Trách nhiệm | Tổ trưởng chuyên môn, tổ trưởng bộ môn | Phụ cấp chức vụ (bị bãi bỏ) | 0.3 mức lương cơ sở |
| Trách nhiệm | Tổ phó chuyên môn, tổ phó bộ môn | Phụ cấp chức vụ (bị bãi bỏ) | 0.2 mức lương cơ sở |
| Trách nhiệm | Giáo viên cốt cán (từ 15 ngày/tháng) | Không có | 0.3 mức lương cơ sở |
| Trách nhiệm | Dạy tiếng dân tộc thiểu số | Không có | 0.3 mức lương cơ sở |
| Chức vụ | Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng | Có | Có |
| Thu hút | Giáo viên tại các ngành trọng điểm, người dân tộc thiểu số | Không có | Lên tới 150% lương hiện hưởng |
3. Thực tiễn cải cách tiền lương giáo viên
Cải cách tiền lương năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể về thu nhập, giải quyết tình trạng lương thấp không đủ sống của giáo viên đã tồn tại trong nhiều năm. Dựa trên các dự thảo Nghị định và mức lương cơ sở mới nhất là 2.340.000 đồng/tháng, các mức lương dự kiến cho giáo viên các cấp đều có xu hướng tăng mạnh so với hệ thống cũ.
Dự báo Mức lương theo chức danh nghề nghiệp:
- Giáo viên Mầm non: Dự thảo đưa ra 4 bảng lương mới. Đối với giáo viên mầm non cao cấp (chức danh tương đương viên chức loại A3.2), mức lương cao nhất dự kiến đạt 21.200.400 đồng/tháng.
- Giáo viên Tiểu học: Dự kiến sẽ có 5 bảng lương mới. Mức lương cao nhất cho giáo viên tiểu học cao cấp cũng được đề xuất vượt mốc 21 triệu đồng/tháng.
- Giáo viên THCS: Mức lương cao nhất cho giáo viên THCS cao cấp dự kiến vượt 21 triệu đồng/tháng, trong khi mức lương thấp nhất cũng tăng lên 7.862.400 đồng.
- Giáo viên THPT: Mức lương cao nhất cho giáo viên THPT cao cấp dự kiến vượt 20 triệu đồng/tháng.
Việc tăng lương đáng kể (trung bình hơn 32% so với mức thu nhập bình quân của người lao động hiện tại) được xem là động lực mạnh mẽ, giúp giáo viên yên tâm công tác, giảm tình trạng "chảy máu chất xám" và thu hút người giỏi vào ngành sư phạm.
Dưới đây là bảng dự báo mức lương chi tiết (chưa bao gồm các phụ cấp khác) cho giáo viên công lập năm 2026:
| Cấp học | Chức danh | Mức lương thấp nhất (VNĐ) | Mức lương cao nhất (VNĐ) |
| Mầm non | Giáo viên Mầm non (Chức danh chính) | 12.168.000 | 19.407.960 |
| Giáo viên Mầm non (Chức danh cao cấp) | 16.146.000 | 21.200.400 | |
| Tiểu học | Giáo viên Tiểu học (Chức danh cao cấp) | Không xác định | 21.200.400 |
| THCS | Giáo viên THCS (Chức danh chính) | 12.168.000 | 19.407.960 |
| Giáo viên THCS (Chức danh cao cấp) | 16.146.000 | 21.200.400 | |
| THPT | Giáo viên THPT (Chức danh chính) | 12.723.600 | 19.831.500 |
| Giáo viên THPT (Chức danh cao cấp) | 18.067.200 | 20.592.000 |
4. Thách thức cải cách tiền lương giáo viên
Việc cải cách tiền lương đã nhận được nhiều phản hồi trái chiều từ cộng đồng. Nhiều giáo viên lâu năm, đặc biệt là những người đã gần đến tuổi nghỉ hưu, bày tỏ sự lo lắng và băn khoăn về việc mất đi phụ cấp thâm niên. Tuy nhiên, nhiều giáo viên trẻ và các giáo viên có năng lực cao lại kỳ vọng rằng chính sách mới sẽ là một "bước đột phá," tạo động lực cho họ phấn đấu và đánh giá đúng năng lực cá nhân.
Các chuyên gia cũng đã đưa ra những phân tích sâu sắc. Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Oanh và nhóm nghiên cứu của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân nhấn mạnh rằng cải cách cần đảm bảo hai yếu tố cốt lõi: tính hiệu quả (phù hợp với vị trí, năng suất và khả năng chi trả của ngân sách) và tính hợp lý (đảm bảo mức lương đủ sống và có sức hấp dẫn để thu hút nhân tài).
Quá trình triển khai chính sách tiền lương mới cho giáo viên không tránh khỏi những thách thức lớn.
Thách thức về Ngân sách Nhà nước: Một trong những rào cản lớn nhất là việc đảm bảo nguồn ngân sách bền vững để duy trì mức tăng lương. Các báo cáo cho thấy ngân sách đã bố trí hơn 76.000 tỷ đồng để thực hiện cải cách , nhưng việc duy trì mức tăng lương đáng kể (dự kiến tăng thêm 7% mỗi năm từ 2025) trong bối cảnh kinh tế biến động là một bài toán khó khăn.
Vấn đề Chênh lệch lương: Mặc dù mục tiêu của chính sách là giảm bớt sự bất công từ hệ thống cũ, nhưng việc trả lương theo chức danh mới có thể vô tình tạo ra những sự chênh lệch đáng kể trong nội bộ đội ngũ nhà giáo. Các bảng lương dự kiến cho thấy mức thu nhập giữa chức danh "giáo viên chính" và "giáo viên cao cấp" có sự khác biệt rõ rệt, có thể lên tới hàng triệu đồng mỗi tháng. Sự khác biệt này, nếu không đi kèm với một hệ thống thăng tiến minh bạch và công bằng, có thể thúc đẩy một cuộc "chạy đua" không lành mạnh để đạt được chức danh cao hơn, gây ra sự phân hóa và bất bình sâu sắc trong nội bộ ngành giáo dục.
Thách thức về Hệ thống đánh giá hiệu quả và năng lực: Thành công của chính sách trả lương theo vị trí việc làm phụ thuộc hoàn toàn vào một hệ thống đánh giá hiệu quả công việc khách quan, toàn diện và minh bạch. Tuy nhiên, việc xây dựng bộ tiêu chí để đánh giá hiệu quả lao động của giáo viên là vô cùng phức tạp. Một hệ thống đánh giá không công bằng hoặc không phù hợp có thể dẫn đến việc trả lương không đúng với năng lực thực tế, làm giảm động lực của giáo viên và gây ra những hệ lụy tiêu cực đối với chất lượng giáo dục.
Kết luận
Cải cách tiền lương nhà giáo năm 2026 là một bước tiến quan trọng, mang tính lịch sử và là nỗ lực toàn diện của Chính phủ nhằm nâng cao đời sống vật chất và vị thế của nghề giáo. Chính sách mới hứa hẹn sẽ mang lại sự công bằng hơn, tạo động lực cho đội ngũ nhà giáo, và là nền tảng để thu hút nhân tài, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục quốc dân.
Tuy nhiên, để đảm bảo thành công lâu dài của cuộc cải cách, cần có những giải pháp đồng bộ và cẩn trọng. Báo cáo này đề xuất một số kiến nghị chính sách sau:
- Về nguồn lực tài chính: Cần có lộ trình cụ thể và minh bạch về việc đảm bảo nguồn ngân sách bền vững để thực hiện chính sách tiền lương mới, tránh tình trạng "đầu voi đuôi chuột."
- Về quản lý chuyển tiếp: Xây dựng cơ chế truyền thông và hỗ trợ rõ ràng, đặc biệt cho đội ngũ giáo viên lâu năm, nhằm giải tỏa những lo lắng về thu nhập và đảm bảo họ không bị thiệt thòi trong quá trình chuyển đổi. Cơ chế bảo lưu phụ cấp trong 36 tháng đối với một số trường hợp điều động là một điểm tích cực cần được duy trì.
- Về hệ thống đánh giá: Tập trung đầu tư và xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá năng lực và hiệu quả công việc một cách khách quan, toàn diện và minh bạch. Bộ tiêu chí này cần được xây dựng dựa trên sự tham gia của các bên liên quan, bao gồm giáo viên và các chuyên gia giáo dục, để đảm bảo tính công bằng và thực tế.
- Về khung pháp lý: Xem xét việc ban hành một Luật Nhà giáo riêng biệt để hệ thống hóa toàn bộ các quy định về lương, phụ cấp và các chế độ đãi ngộ khác, tránh sự chồng chéo, phức tạp và đảm bảo tính nhất quán của chính sách.
Việc thực hiện thành công cuộc cải cách này không chỉ là nâng cao thu nhập mà còn là việc củng cố niềm tin, vị thế của nhà giáo, từ đó tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của ngành giáo dục Việt Nam.
Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với Luật sư tư vấn pháp luật lao động trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê. Rất mong nhận được sự hợp tác! Trân trọng./.
