Bảng ỷ lệ hao mòn tài sản hạ tầng giao thông đường bộ năm 2025

Tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, bao gồm hệ thống đường, cầu, hầm và các công trình phụ trợ, là tài sản công có giá trị khổng lồ và đóng vai trò huyết mạch trong phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Việc quản lý, bảo trì và khai thác nguồn tài sản này một cách hiệu quả và minh bạch là yêu cầu tiên quyết để đảm bảo tính bền vững của nền kinh tế công.

Nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết về chuẩn hóa công tác kế toán công, đặc biệt trong bối cảnh thúc đẩy khai thác thương mại tài sản công, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 74/2024/TT-BTC (ngày 31/10/2024), có hiệu lực thi hành từ ngày 15/12/2024 và được áp dụng ngay từ năm tài chính 2024. Thông tư này thiết lập một chế độ quản lý và tính hao mòn tài sản cố định chuẩn hóa trên toàn quốc, thay thế cho các quy định trước đây.  

1. Cơ sở pháp lý và quy định chung về hao mòn tài sản hạ tầng giao thông đường bộ

1.1. Khung pháp lý và tính cấp nhật quy chế quản lý

Thông tư số 74/2024/TT-BTC, được Bộ Tài chính ban hành vào ngày 31/10/2024, thiết lập chế độ quản lý, tính hao mòn tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ và hướng dẫn chi tiết việc kê khai, báo cáo về loại tài sản này. Văn bản này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/12/2024 và được áp dụng ngay từ năm tài chính 2024. Thông tư 74/2024/TT-BTC đóng vai trò là văn bản hướng dẫn chi tiết cho các đạo luật cao hơn, cụ thể là Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017 và Nghị định số 44/2024/NĐ-CP của Chính phủ, quy định việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ.  

Việc ban hành Thông tư 74/2024/TT-BTC là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về tài sản công. Văn bản này chính thức thay thế Thông tư số 35/2022/TT-BTC ngày 16/06/2022. Sự điều chỉnh và thay thế một văn bản hướng dẫn chỉ trong vòng hai năm cho thấy tốc độ điều chỉnh chính sách cao trong lĩnh vực quản lý tài sản công tại Việt Nam. Điều này phản ánh yêu cầu cấp thiết phải chuẩn hóa và minh bạch hóa việc xác định giá trị tài sản nhằm đáp ứng các cơ chế quản lý và khai thác tài sản theo hướng thị trường hơn, đặc biệt là các quy định về đối tác công tư (PPP) và chuyển nhượng quyền khai thác được đề ra trong Nghị định 44/2024/NĐ-CP. Việc có một khung tính hao mòn chi tiết và ổn định là điều kiện tiên quyết để định giá chính xác tài sản, vốn hóa các hoạt động khai thác, và đảm bảo tính công khai, minh bạch trong các giao dịch sử dụng tài sản công. 

1.2. Nguyên tắc quản lý và yêu cầu ké toán công 

Thông tư 74/2024/TT-BTC đặt ra các nguyên tắc nghiêm ngặt về quản lý tài sản hạ tầng đường bộ, yêu cầu các cơ quan chức năng phải quản lý tài sản một cách chặt chẽ cả về hiện vật và giá trị.  

Thứ nhất, tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ phải được lập hồ sơ tài sản để quản lý hiện vật và giá trị theo đúng quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công. Thứ hai, về mặt kế toán, mỗi một tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ được xác định là một đối tượng ghi sổ kế toán độc lập. Cơ quan kế toán có trách nhiệm phản ánh và ghi chép đầy đủ các chỉ tiêu quan trọng: nguyên giá, hao mòn lũy kế, và giá trị còn lại của tài sản.  

Một quy định đặc biệt quan trọng liên quan đến tài sản đất đai. Đối với phần đất hành lang an toàn đường bộ đã được bồi thường, giải phóng mặt bằng, cơ quan quản lý chỉ thực hiện theo dõi về hiện vật. Phần đất này được loại trừ khỏi phạm vi hạch toán hao mòn: không phải hạch toán nguyên giá, hao mòn, hay giá trị còn lại theo quy định của Thông tư này. Sự phân tách này là then chốt, tuân thủ nguyên tắc kế toán rằng đất đai là tài sản không hao mòn. Việc loại bỏ giá trị đất (vốn hóa thông qua chi phí bồi thường) khỏi Nguyên giá tài sản làm cơ sở tính hao mòn giúp đảm bảo rằng tỷ lệ hao mòn áp dụng (từ 2.5% đến 5.0%) chỉ tập trung vào sự tiêu hao vốn và tuổi thọ kinh tế của các công trình vật chất (đường, cầu, hầm), từ đó phản ánh chính xác mức tiêu hao của hạ tầng xây dựng.  

2.  Bảng tỷ lệ hao mòn tài sản hạ tầng giao thông đường bộ

Thông tư 74/2024/TT-BTC quy định danh mục chi tiết các loại tài sản hạ tầng giao thông đường bộ, cùng với thời gian tính hao mòn và tỷ lệ hao mòn áp dụng. Phương pháp tính hao mòn được sử dụng là phương pháp đường thẳng (phương pháp tuyến tính), đảm bảo tính nhất quán và dễ dàng áp dụng trên toàn quốc. Theo phương pháp này, mức hao mòn hàng năm được xác định cố định dựa trên Nguyên giá và tỷ lệ hao mòn được xác định theo tuổi thọ kinh tế của tài sản.

Các quy định chi tiết về thời gian và tỷ lệ hao mòn được tổng hợp trong Bảng sau, áp dụng từ năm tài chính 2025:

Phân tích dữ liệu từ Bảng cho thấy sự phân loại rõ ràng về tuổi thọ kinh tế giữa các nhóm tài sản.

Tài sản có tuổi thọ 40 năm (Đường, Cầu, Hầm): Các tài sản cốt lõi của mạng lưới giao thông đường bộ (đường, cầu, hầm) được quy định thời gian tính hao mòn là 40 năm, tương ứng với tỷ lệ hao mòn 2.5% mỗi năm. Mức hao mòn thấp này xác nhận tính chất vốn lớn, quy mô đầu tư khổng lồ, và độ bền vững kỹ thuật cao của các công trình xây dựng dân dụng này. Về mặt tài chính công, tuổi thọ 40 năm thiết lập một chu kỳ lập kế hoạch vốn (capital budgeting) dài hạn, buộc các cơ quan quản lý phải tính toán nhu cầu tích lũy vốn dự phòng hoặc ngân sách tái đầu tư trong một khoảng thời gian dài, đảm bảo tính bền vững của cơ sở hạ tầng.  

Tài sản có tuổi thọ ngắn hơn (Bến Phà, Bến Xe): Các tài sản phụ trợ và cơ sở vật chất dịch vụ như kết cấu hạ tầng bến phà, cầu phao có tỷ lệ hao mòn 5.0% (tuổi thọ 20 năm), và bến xe, bãi đỗ xe, trạm dừng nghỉ có tỷ lệ 4.0% (tuổi thọ 25 năm). Tỷ lệ cao hơn này phản ánh hai yếu tố chính: thứ nhất, chúng thường là các cấu trúc dễ bị hao mòn hơn do điều kiện vận hành (ví dụ: bến phà tiếp xúc với môi trường nước, cầu phao có cấu trúc cơ khí) hoặc có thể dễ bị lạc hậu công nghệ và yêu cầu thay thế vật chất sớm hơn so với các công trình bê tông cốt thép kiên cố.  

3. Cách thức tính hao mòn và các yếu tố cần lưu ý 

Việc tính toán mức hao mòn hàng năm của từng tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ được thực hiện theo công thức đường thẳng:

Mức hao mòn hàng năm=Nguyên giá tài sản×Tỷ lệ hao mòn (%/năm)

Một trong những yêu cầu kỹ thuật độc đáo và quan trọng nhất của Thông tư 74/2024/TT-BTC là quy tắc làm tròn giá trị. Theo quy định, các chỉ tiêu về giá trị tài sản (bao gồm nguyên giá, hao mòn, và giá trị còn lại) phải là số nguyên.  

Đặc biệt, nếu kết quả xác định các chỉ tiêu này là số thập phân, quy tắc làm tròn được áp dụng là cộng thêm 01 vào phần số nguyên. Đây là một quy tắc làm tròn luôn luôn làm tròn lên đối với các giá trị có phần thập phân (ví dụ: 100,000.01 sẽ được làm tròn thành 100,001).  

Yêu cầu này đặt ra một thách thức kỹ thuật lớn đối với các cơ quan quản lý. Các đơn vị phải tùy chỉnh và cấu hình lại hệ thống phần mềm kế toán (thường là GFMIS) để thực hiện chính xác quy trình tính toán này, vốn khác biệt so với các nguyên tắc làm tròn kế toán thông thường (ví dụ: làm tròn lên nếu phần thập phân ≥0.5). Việc không tuân thủ chính xác quy tắc làm tròn đặc thù này có thể dẫn đến sai lệch lũy kế đáng kể trong việc xác định giá trị còn lại của toàn bộ mạng lưới hạ tầng quốc gia.

Thông tư 74/2024/TT-BTC cung cấp hướng dẫn rõ ràng về việc quản lý tài sản khi kết thúc chu kỳ sử dụng hoặc khi thay đổi mục đích sử dụng.

Đối với tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ không còn nhu cầu sử dụng nhưng chưa tính đủ hao mòn theo quy định, cơ quan quản lý tài sản vẫn phải tiếp tục thực hiện quản lý, theo dõi, bảo quản tài sản, và tiếp tục tính hao mòn cho đến khi tài sản được xử lý theo quy định. Quy định này nhằm đảm bảo tính trách nhiệm giải trình và ngăn chặn việc thất thoát vốn đầu tư công khỏi sổ sách kế toán trước khi chu kỳ tài chính của nó kết thúc.  

Ngược lại, đối với tài sản đã tính đủ hao mòn (hết tuổi thọ kỹ thuật kế toán) nhưng vẫn tiếp tục sử dụng được, cơ quan quản lý tài sản có trách nhiệm tiếp tục quản lý, sử dụng, theo dõi, bảo quản nhưng không tính thêm hao mòn. Quy định này ghi nhận thực tế rằng tuổi thọ vật lý của nhiều công trình hạ tầng có thể kéo dài vượt quá tuổi thọ kế toán được ấn định.  

Nguyên giá tài sản là cơ sở để tính mức hao mòn. Thông tư quy định năm trường hợp mà Nguyên giá có thể thay đổi (điều chỉnh), yêu cầu cơ quan quản lý tài sản lập Biên bản ghi rõ lý do và thực hiện xác định lại chỉ tiêu Nguyên giá làm căn cứ điều chỉnh sổ kế toán.  

Thông tư 74/2024/TT-BTC cũng hướng dẫn chi tiết về việc kê khai và báo cáo nhằm đảm bảo công tác quản lý được thực hiện đồng bộ. Các tổ chức, đơn vị trực tiếp thực hiện kế toán có trách nhiệm lập, quản lý, và lưu trữ hồ sơ tài sản.  

Đặc biệt, các đơn vị được yêu cầu đăng nhập thông tin vào Cơ sở dữ liệu về tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ. Yêu cầu này cho thấy xu hướng số hóa và tập trung hóa công tác quản lý tài sản công. Việc tập trung dữ liệu giúp Bộ Tài chính và các cơ quan cấp trên dễ dàng giám sát toàn bộ tài sản, mức độ hao mòn, và tình hình khai thác trên cả nước, nâng cao hiệu quả quản lý vĩ mô.  

Các biểu mẫu báo cáo cụ thể cũng được quy định, ví dụ như Mẫu số 01D tại Phụ lục, dùng để báo cáo tình hình khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ. Báo cáo này là công cụ quan trọng để theo dõi hiệu quả sử dụng tài sản công, liên quan đến các hoạt động như chuyển nhượng quyền thu phí, cho thuê khai thác.  

4. Bối cảnh và tác động của tỷ lệ hao mòn đối với ngành giao thông

4.1. Tác động chiến lược

Việc chuẩn hóa chế độ tính hao mòn không chỉ là vấn đề kỹ thuật kế toán mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với việc khai thác tài sản công theo các phương thức thương mại hiện đại. Giá trị còn lại của tài sản (Nguyên giá trừ Hao mòn lũy kế) là cơ sở tài chính then chốt để phục vụ các mục đích sau:

Thứ nhất, nó dùng để làm giá chuyển nhượng quyền thu phí sử dụng tài sản hoặc cho thuê quyền khai thác tài sản. Thứ hai, nó xác định giá trị tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ khi sử dụng tài sản hiện có để tham gia dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).  

Bằng cách chuẩn hóa tỷ lệ hao mòn (2.5% cho đường, cầu), Thông tư 74/2024/TT-BTC đảm bảo rằng giá trị vốn hóa được chuyển giao trong các giao dịch PPP hoặc nhượng quyền được tính toán minh bạch và nhất quán trên toàn quốc. Điều này làm tăng tính công bằng, giảm thiểu rủi ro pháp lý và tranh chấp về định giá tài sản công giữa Nhà nước và các nhà đầu tư tư nhân, qua đó thúc đẩy hiệu quả các dự án PPP.

4.2. Tác động ngân sách

Dữ liệu hao mòn tài sản cung cấp chỉ số quan trọng về mức độ tiêu hao vốn đầu tư, là căn cứ để xác định tuổi thọ tài sản và lập kế hoạch cho các dự án đầu tư xây dựng, nâng cấp, cải tạo, mở rộng, và đặc biệt là bảo trì tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ.  

Mặc dù hao mòn là một khoản chi phí kế toán phi tiền mặt, nó có mối liên hệ mật thiết với chi phí bảo trì thực tế. Tỷ lệ hao mòn cố định 2.5% hàng năm cho các công trình đường bộ đặt ra một mục tiêu tài chính rõ ràng. Nếu chi phí bảo trì hàng năm được phân bổ thấp hơn đáng kể so với mức hao mòn kế toán, điều đó có thể là dấu hiệu cho thấy công trình đang bị xuống cấp nhanh hơn mức dự kiến hoặc vốn bảo trì không đủ để duy trì tuổi thọ kinh tế 40 năm. Ngược lại, dữ liệu hao mòn chính xác giúp nhà quản lý tối ưu hóa nguồn vốn bảo trì, đảm bảo rằng việc duy tu được thực hiện kịp thời để kéo dài tuổi thọ vật lý, tránh việc phải tái đầu tư sớm hơn chu kỳ 40 năm đã định.

4.3. Xử lý thách thức chuyển tiếp 

Việc chuyển đổi sang chế độ kế toán mới luôn gặp thách thức với các tài sản lịch sử (legacy assets). Thông tư 74/2024/TT-BTC đã đưa ra các điều khoản chuyển tiếp nhằm xử lý các tài sản hiện có trước ngày Nghị định 44/2024/NĐ-CP có hiệu lực.  

Quy trình xử lý tài sản tồn đọng:

• Tài sản đã xác định giá trị: Đối với các tài sản đã được xác định giá trị và ghi sổ kế toán theo các Nghị định trước đây (Nghị định 10/2013/NĐ-CP và Nghị định 33/2019/NĐ-CP), giá trị đã xác định đó sẽ được giữ nguyên để tiếp tục ghi sổ kế toán.  
• Tài sản chưa xác định giá trị: Đối với các tài sản hiện có nhưng chưa được xác định giá trị để ghi sổ kế toán, việc xác định giá trị phải được thực hiện theo các quy định mới nhất.  

Quy trình chuyển tiếp này đặt ra một nhiệm vụ kế toán gấp rút cho các cơ quan quản lý tài sản công cấp địa phương, đặc biệt là Sở Giao thông vận tải và Sở Tài chính. Các cơ quan này phải chủ động nghiên cứu, rà soát, kiểm kê và chuẩn hóa Nguyên giá của toàn bộ tài sản hạ tầng hiện có, đảm bảo rằng tất cả đều được hạch toán đúng và sẵn sàng áp dụng chế độ tính hao mòn mới từ năm tài chính 2024.  

 Kết luận

Thông tư 74/2024/TT-BTC là một văn bản quy phạm pháp luật mang tính đột phá, thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc chuẩn hóa công tác kế toán công và chuyển đổi mô hình quản lý tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ. Thông tư này không chỉ cung cấp một phương pháp tính hao mòn đơn giản, nhất quán (phương pháp đường thẳng) mà còn thiết lập một cơ chế quản lý dựa trên giá trị và hiệu quả kinh tế. Các quy định về tuổi thọ cố định (40 năm cho đường, cầu) và các nguyên tắc kế toán chi tiết, bao gồm cả quy tắc làm tròn số nguyên đặc thù, đảm bảo rằng giá trị tài sản công được xác định một cách minh bạch, tạo cơ sở vững chắc cho các hoạt động khai thác thương mại và hợp tác PPP trong tương lai.

Để đảm bảo tuân thủ hiệu quả và tận dụng tối đa lợi ích của chế độ quản lý mới, các cơ quan quản lý tài sản cần tập trung vào các kiến nghị kỹ thuật sau:​​

• Cấu hình lại hệ thống công nghệ thông tin (IT): Việc ưu tiên số một là điều chỉnh và tùy chỉnh phần mềm kế toán, đặc biệt là các module quản lý tài sản cố định, để áp dụng chính xác quy tắc làm tròn số nguyên đặc thù của Bộ Tài chính (cộng thêm 01 vào phần số nguyên khi có số thập phân). Đây là yêu cầu kỹ thuật bắt buộc để tránh sai sót hệ thống trong quá trình tính toán giá trị tài sản.  
• Rà soát hồ sơ tài sản lịch sử: Lập kế hoạch kiểm kê chi tiết và triển khai công tác rà soát, đánh giá lại Nguyên giá của các tài sản tồn đọng theo Điều khoản Chuyển tiếp. Đảm bảo tất cả tài sản hạ tầng đang sử dụng đều có hồ sơ đầy đủ về hiện vật và giá trị trước khi áp dụng chế độ hao mòn mới.  
• Thực hiện báo cáo và số hóa dữ liệu: Đảm bảo rằng các quy trình lập hồ sơ, kê khai, và báo cáo được tuân thủ nghiêm ngặt, sử dụng đúng các biểu mẫu quy định (ví dụ Mẫu 01D) và đăng nhập đầy đủ thông tin vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ.  

Dữ liệu về hao mòn chính xác theo Thông tư 74/2024/TT-BTC sẽ là công cụ dự báo chiến lược, giúp nhà nước có thể lập kế hoạch tài chính dài hạn. Bằng cách hiểu rõ tốc độ tiêu hao vốn kế toán, các cơ quan chức năng có thể dự báo chính xác hơn về các chu kỳ tái đầu tư, tối ưu hóa phân bổ nguồn vốn bảo trì, và củng cố niềm tin cho nhà đầu tư khi định giá các giao dịch khai thác thương mại và hợp tác công tư. Thông tư này là nền tảng để chuyển đổi tài sản hạ tầng đường bộ từ một gánh nặng chi tiêu sang một nguồn vốn có thể khai thác hiệu quả.

Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết.Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!