Bệnh ghẻ là gì? Triệu chứng và cách phòng tránh, điều trị

1. Bệnh ghẻ là gì?

Ghẻ (scabies, gale) là một bệnh ngoài da phổ biến, gây ra bởi loài côn trùng ký sinh Sarcoptes scabiei Hominis, còn được gọi là cái ghẻ hay con mạt ngứa (itch mite). Thường xuất hiện vào mùa xuân - hè, bệnh này đã tồn tại hơn 2500 năm và xuất hiện từ thời cổ đại La Mã. Ước tính có khoảng 300 triệu trường hợp mắc ghẻ trên toàn thế giới mỗi năm, thường xảy ra ở những vùng dân cư đông đúc, nhà ở chật hẹp, hoặc những nơi thiếu nước sinh hoạt và kém phát triển về điều kiện dinh dưỡng và vệ sinh.

Ghẻ là một bệnh ngoài da có tính chất lây lan, do ký sinh trùng Sarcoptes scabiei (cái ghẻ) xâm nhập và gây tổn thương cho da. Có ba loại bệnh ghẻ thường gặp là:

- Ghẻ thông thường: Đây là loại ghẻ phổ biến nhất và gây ra các ban ngứa ở các khu vực như trên tay, cổ tay và nhiều bộ phận khác trên cơ thể. Tuy nhiên, ghẻ thông thường không gây hậu quả nghiêm trọng cho da mặt.

- Ghẻ nhiễm khuẩn: Loại ghẻ này thường gây ngứa và khu trú ở nhiều vùng da khác nhau trên cơ thể, nhưng phổ biến nhất là xung quanh bộ phận sinh dục và nách. Ghẻ nhiễm khuẩn có thể xảy ra khi ký sinh trùng Sarcoptes scabiei kết hợp với vi khuẩn gây nhiễm trùng.

- Ghẻ vảy (ghẻ Nauy): Người bị ghẻ Nauy thường bị suy giảm miễn dịch. Tổn thương do ghẻ gây ra là các lớp vảy dày có màu xám, tạo thành những vùng bầm màu đặc trưng trên da. Ghẻ Nauy thường phát triển nhanh chóng và có thể lây lan sang các vùng da khác trên cơ thể.

Đối với bất kỳ loại ghẻ nào, việc phát hiện và điều trị kịp thời rất quan trọng để ngăn ngừa lây lan và giảm các biến chứng. Khi có các triệu chứng liên quan đến ghẻ, như ban ngứa, vảy dày, hoặc tổn thương da khác, nên tìm kiếm sự tư vấn và điều trị từ bác sĩ hoặc chuyên gia y tế có kinh nghiệm trong lĩnh vực này.

Mặc dù ghẻ không gây hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe của người bệnh, nhưng nếu không được phát hiện và chữa trị kịp thời, bệnh này có thể gây ra những ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và những người xung quanh. Các triệu chứng của ghẻ thường bao gồm ngứa nổi mề đay trên da và dấu vết do việc côn trùng ký sinh gắn kết vào da để đẻ trứng. Nếu không được điều trị, nó có thể dẫn đến nhiễm trùng da, gây ra chàm hóa (eczema), và trong một số trường hợp nghiêm trọng hơn, có thể gây viêm cầu thận cấp (acute glomerulonephritis).

Để phòng ngừa và kiểm soát bệnh ghẻ, cần tuân thủ các biện pháp vệ sinh cá nhân, giữ vùng sinh sống sạch sẽ và thoáng mát. Nếu phát hiện có triệu chứng của ghẻ, người bệnh nên tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Việc chữa trị ghẻ bao gồm sử dụng thuốc diệt ký sinh trùng và tuân thủ các biện pháp vệ sinh cần thiết để đảm bảo diệt sạch côn trùng ký sinh và ngăn ngừa tái nhiễm.

2. Nguyên nhân nào gây ra bệnh ghẻ?

Ghẻ là một bệnh do cái ghẻ, ký sinh trùng Sarcoptes scabiei gây ra. Ký sinh trùng này gồm ghẻ đực và ghẻ cái, tuy nhiên chỉ có ghẻ cái mới có khả năng gây bệnh. Sau khi ghẻ đực giao hợp, nó sẽ chết đi và không gây hại. 

Có một số yếu tố nguy cơ dễ khiến cho bệnh ghẻ xuất hiện:

- Sống ở môi trường đông đúc, chật hẹp và thiếu vệ sinh là môi trường thuận lợi cho sự lây lan của ký sinh trùng ghẻ. Những nơi có điều kiện sống kém, quần áo, giường nệm, và vật dụng cá nhân chia sẻ chung là các điểm tiềm ẩn cho lây nhiễm ghẻ.

- Người bị suy giảm sức đề kháng như những người đã ghép tạng, bị nhiễm HIV, hay người già có hệ miễn dịch yếu thường dễ bị nhiễm ghẻ hơn. Sức đề kháng yếu làm cho cơ thể khó khăn hơn trong việc chống lại ký sinh trùng ghẻ.

- Tiếp xúc hoặc sinh hoạt chung với người mắc bệnh ghẻ cũng là một yếu tố nguy cơ lớn. Việc tiếp xúc trực tiếp với da của người bị ghẻ, chia sẻ chăn ga, quần áo, giường nệm cùng nhau, hay thực hiện các hoạt động gần gũi có thể dẫn đến lây nhiễm.

Để tránh lây nhiễm và kiểm soát bệnh ghẻ, cần duy trì vệ sinh cá nhân và môi trường sống sạch sẽ, tránh tiếp xúc với những người mắc bệnh, và nếu có các triệu chứng liên quan đến ghẻ, nên tìm kiếm sự tư vấn và điều trị từ các chuyên gia y tế để ngăn chặn sự lây lan của bệnh.

3. Triệu chứng và cách phòng tránh, điều trị bệnh ghẻ

Triệu chứng

Dấu hiệu chính của bệnh ghẻ ở người là cảm giác ngứa, đặc biệt là vào ban đêm khi cái ghẻ di chuyển và kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác trên da. Ngứa gãi trong bệnh ghẻ gây nhiễm khuẩn và có thể kèm theo sốt trong một số trường hợp.

Khi người tiếp xúc lần đầu tiên với ký sinh trùng ghẻ, trong vòng 2 tuần đầu, hoàn toàn không thấy có biểu hiện ngứa. Điều này có thể do cái ghẻ mới xâm nhập vào da nên chưa có phản ứng từ hệ miễn dịch, khiến cho ngứa không xuất hiện. Điều này giải thích tại sao một số bệnh nhân có tổn thương ghẻ thực sự mà hoàn toàn không thấy ngứa. Những người bị tái nhiễm ghẻ thì ngứa dữ dội xuất hiện ngay khi cái ghẻ xâm nhập vào da.

Sau giai đoạn ngứa, xuất hiện các tổn thương đặc hiệu như luống ghẻ và mụn nước, hay còn gọi là mụn trai và đường hang.

Mụn nước trong bệnh ghẻ thường nhỏ bằng hạt tấm, giống như hạt ngọc nếu chưa bị bội nhiễm, không bao giờ mọc thành chùm, mọc rải rác đặc biệt là ở các vùng da non.

Luống ghẻ xuất hiện do cái ghẻ đào hang trong lớp sừng là một đường cong ngoằn ngoèo hình chữ chi, dài khoảng 2-3 cm, gờ cao hơn mặt da, màu trắng đục hoặc trắng xám, không khớp với hằn da. Ở đầu đường hang, có mụn nước đường kính khoảng 1-2mm, và đó cũng chính là nơi cư trú của cái ghẻ.

Các vị trí tổn thương thường là lòng bàn tay, kẽ ngón tay, ngấn cổ tay, mu tay, bờ trước nách, quanh rốn, mông, 2 chân và ít khi có tổn thương ở đầu mặt. Nam giới thường bị tổn thương ở qui đầu và thân dương vật, phụ nữ có thể bị tổn thương ở núm vú, còn trẻ em bị ở gót chân và lòng bàn chân.

Vì ghẻ gây ngứa dữ dội, bệnh nhân thường gãi mạnh, dẫn đến các tổn thương như vết xước, vết trợt, sẩn, vẩy tiết, mụn nước, mụn mủ, chốc nhọt, gây sẹo thâm màu hoặc bạc màu. Điều này tạo nên hình ảnh được ví như bức tranh "khảm xà cừ" hay "hình hoa gấm" trên da bệnh nhân.

Cách phòng tránh, điều trị bệnh ghẻ

Khi bị ghẻ, thường xuất hiện các dấu hiệu như ngứa, gãi nhiều đặc biệt là vào ban đêm, và có rãnh ghẻ cùng mụn nước xuất hiện ở những vùng da non như cổ tay, lòng bàn tay, kẽ ngón tay, háng, kẽ hậu môn, rốn, vùng dưới bụng, bộ phận sinh dục,...

Tuy nhiên, bệnh ghẻ ngứa thường bị nhầm lẫn với bệnh dị ứng hoặc bệnh gan, khiến nhiều người chủ quan và không đi thăm khám, dẫn đến bệnh chuyển biến từ bệnh nhẹ ngoài da thành chàm hóa, bội nhiễm. Do đó, quan trọng là bạn cần đến bệnh viện để thăm khám, chẩn đoán và điều trị đúng cách, không kéo dài thời gian để tránh tình trạng bệnh nghiêm trọng hơn.

Ngoài các biến chứng đã nêu, bệnh ghẻ nặng còn dẫn đến hậu quả như suy nhược thần kinh, mất ngủ và có thể lan sang các thành viên khác trong gia đình và mọi người xung quanh, thậm chí là có thể bùng phát thành dịch trong vùng.

Các loại thuốc điều trị ghẻ thường được sản xuất dưới dạng dung dịch, kem, thuốc xịt, hay thuốc mỡ để bôi lên da hoặc uống. Để biết mình phù hợp sử dụng loại thuốc điều trị nào, bạn nên lắng nghe khuyến nghị từ bác sĩ chuyên khoa và áp dụng chỉ dẫn điều trị ghẻ chính xác của họ.

Khi sử dụng thuốc bôi hay xoa lên vùng da bị ghẻ, bạn nên tắm và lau khô người trước khi dùng. Thoa thuốc lên tất cả những vùng bị ghẻ, 2-3 lần/ngày, liên tục trong 10-15 ngày, và thời điểm thoa hiệu quả nhất là vào buổi tối trước khi đi ngủ. Quan trọng nhất là phải dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ để bệnh tình tiến triển tốt hơn.

Thuốc điều trị cần phải tiếp xúc với da trong khoảng thời gian nhất định, thường là 24 tiếng đối với người lớn và 12 tiếng đối với trẻ em và phụ nữ có thai. Sau thời gian này, bạn mới tắm rửa lại.

Trong quá trình điều trị, không nên gãi vùng da bị ghẻ và cũng không tự ý dùng các loại thuốc không được bác sĩ chỉ định để trị ghẻ, như thuốc súng, rầy, vì chúng có thể gây hại cho sức khỏe của bạn.

Bệnh ghẻ có thể tái phát sau mỗi đợt điều trị với chu kỳ 3 tuần do trứng sót lại sinh sôi và phát triển thành ghẻ trưởng thành. Vì vậy, bạn cần điều trị theo đúng phác đồ để diệt ghẻ triệt để và ngăn ngừa tái phát.

Vệ sinh cá nhân và nhà cửa là một yếu tố quan trọng trong việc ngăn ngừa bệnh ghẻ. Hãy giặt sạch thường xuyên chăn nệm, quần áo, mùng màn và phơi nắng, trụng nước sôi, ủi nóng để diệt khuẩn và tiêu diệt ký sinh trùng ghẻ.

Hạn chế việc sử dụng chung quần áo và đồ dùng cá nhân với người khác để tránh lây nhiễm bệnh. Nếu trong gia đình có người bị ghẻ, cần phải chăm sóc và xử lý riêng biệt để tránh lây nhiễm trong cộng đồng.

Trong quá trình điều trị, tránh gãi vùng da bị ghẻ để không làm lan rộng dịch mủ và khuẩn tố, đồng thời hạn chế lây nhiễm ra các vùng khác trên cơ thể.

Nếu nghi ngờ bị bệnh ghẻ, hãy tích cực đến bệnh viện để thăm khám và có hướng điều trị phù hợp. Điều trị ghẻ đòi hỏi sự tư vấn và hỗ trợ từ bác sĩ chuyên khoa để tránh biến chứng và đảm bảo hiệu quả trong quá trình điều trị.

Quan trọng là đề cao ý thức vệ sinh cá nhân và tiếp tục tăng cường kiểm soát bệnh ghẻ trong cộng đồng để đảm bảo sức khỏe cho tất cả mọi người.

Xem thêm nội dung bài viết: Mẫu đơn xin nghỉ không lương 2023: Nghỉ tạm thời, chữa bệnh. Khi có thắc mắc về quy định pháp luật, hãy liên hệ hotline 19006162 hoặc gửi thư tư vấn đến email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin cảm ơn!