Các chứng chỉ Ngoại ngữ được miễn thi Tốt nghiệp THPT Quốc gia Thông tư 13/2026

Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông (THPT) năm 2026 được xác định là một cột mốc lịch sử đối với nền giáo dục Việt Nam, khi đây là năm thứ hai kỳ thi được vận hành toàn diện theo Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018. Trong bối cảnh sự hội nhập quốc tế về giáo dục ngày càng sâu rộng, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã ban hành Thông tư 13/2026/TT-BGDĐT nhằm sửa đổi, bổ sung Quy chế thi tốt nghiệp THPT, với những điều chỉnh mang tính chiến lược về việc công nhận năng lực ngoại ngữ của thí sinh thông qua các hệ thống chứng chỉ quốc tế. Sự chuyển dịch này không chỉ đơn thuần là một thay đổi về mặt thủ tục hành chính mà còn phản ánh tư duy đổi mới trong đánh giá năng lực, hướng tới việc giảm áp lực thi cử và khuyến khích người học tiếp cận các chuẩn mực ngôn ngữ toàn cầu.

1. Bối cảnh và Tác động của Thông tư 13/2026/TT-BGDĐT trong Lộ trình Đổi mới Giáo dục

Thông tư 13/2026/TT-BGDĐT, được ký ban hành ngày 09/03/2026 và có hiệu lực từ ngày 24/04/2026, là văn bản pháp lý then chốt điều chỉnh trực tiếp quy trình tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Điểm cốt lõi của thông tư này là việc tinh gọn bộ máy quản lý thi, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và mở rộng danh mục các chứng chỉ ngoại ngữ được miễn thi. Điều này diễn ra trong bối cảnh toàn ngành giáo dục đang hoàn tất quá trình chuyển đổi từ mô hình truyền thụ kiến thức (Chương trình 2006) sang mô hình phát triển phẩm chất và năng lực (Chương trình 2018).

Sự ra đời của Thông tư 13/2026/TT-BGDĐT cũng nhằm tương thích với sự thay đổi trong cấu trúc quản lý hành chính địa phương. Việc sắp xếp lại đơn vị quản lý chính quyền cấp tỉnh và cấp huyện đòi hỏi quy chế thi phải điều chỉnh thành phần các ủy viên trong hội đồng thi, tích hợp thêm lãnh đạo UBND cấp xã nơi đặt điểm thi để đảm bảo tính thực thi và an ninh tại cơ sở. Ngoài ra, việc bãi bỏ cụm từ "thanh tra" trong một số quy định nội bộ và chuyển đổi sang cơ chế phối hợp với các đoàn thanh tra, kiểm tra chuyên ngành phản ánh sự thống nhất giữa luật giáo dục và luật thanh tra mới. Những thay đổi này tạo ra một khung pháp lý minh bạch, giảm bớt các bước trung gian và tập trung nguồn lực cho việc đảm bảo chất lượng chấm thi và phục vụ thí sinh.

2. Danh mục 22 Loại Chứng chỉ Ngoại ngữ được Miễn thi năm 2026

Một trong những thay đổi được dư luận quan tâm nhất tại Thông tư 13/2026/TT-BGDĐT chính là việc mở rộng danh sách các chứng chỉ ngoại ngữ được miễn thi tốt nghiệp THPT lên con số 22, tăng thêm 2 chứng chỉ so với các năm trước. Sự bổ sung này không chỉ bó hẹp ở tiếng Anh mà còn mở rộng sang các ngôn ngữ có tầm ảnh hưởng lớn tại khu vực và thế giới như tiếng Hàn, tiếng Trung, tiếng Nhật.

Phân tích Nhóm Chứng chỉ Tiếng Anh

Tiếng Anh tiếp tục chiếm vị thế áp đảo với 12 loại chứng chỉ được công nhận. Đáng chú ý, bên cạnh các chứng chỉ quen thuộc như IELTS, TOEFL, năm 2026 ghi nhận sự xuất hiện lần đầu tiên của chứng chỉ Versant English Placement Test (VEPT) do tập đoàn giáo dục Pearson cấp. Việc bổ sung VEPT được lý giải bởi tính tương đương của chứng chỉ này với Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam, đồng thời tạo thêm kênh đánh giá đa dạng cho học sinh theo học các chương trình quốc tế của Pearson.

Sự đa dạng này cho phép thí sinh lựa chọn bài thi phù hợp nhất với thế mạnh cá nhân. Ví dụ, thí sinh giỏi giao tiếp thực tế có thể chọn Aptis hoặc VEPT, trong khi những em có định hướng học thuật sâu sắc vẫn ưu tiên IELTS hoặc TOEFL iBT.

Phân tích Nhóm các Ngôn ngữ khác: Tiếng Nga, Pháp, Trung, Đức, Nhật và Hàn

Năm 2026 cũng ghi nhận một bước ngoặt khi Bộ GD&ĐT chính thức đưa chứng chỉ tiếng Hàn TOPIK cấp độ 3 vào danh mục miễn thi. Đây là sự công nhận cần thiết đối với cộng đồng người học tiếng Hàn tại Việt Nam vốn đang tăng trưởng mạnh mẽ do nhu cầu lao động và giao lưu văn hóa. Đối với các ngôn ngữ khác, các chuẩn mực đánh giá vẫn duy trì ở mức tương đương Bậc 3 trong Khung năng lực 6 bậc của Việt Nam hoặc trình độ B1 theo chuẩn châu Âu (CEFR).

Sự mở rộng này phản ánh chiến lược đa phương hóa trong giáo dục ngoại ngữ, giúp học sinh có cơ hội phát triển các ngôn ngữ thứ hai ngoài tiếng Anh, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động đa quốc gia.

3. Cơ chế Điểm số và Hệ quả của việc Miễn thi Ngoại ngữ năm 2026

Một sự hiểu lầm phổ biến mà thí sinh cần tránh là việc đồng nhất giữa "Miễn thi" và "Đạt điểm 10". Kể từ năm 2025, quy định về cách tính điểm cho thí sinh miễn thi ngoại ngữ đã có sự thay đổi căn bản nhằm đảm bảo tính phân hóa và công bằng trong xét tuyển đại học.

Quy định về việc không quy đổi điểm 10 mặc định

Theo các quy định mới áp dụng cho kỳ thi năm 2026, những thí sinh được miễn thi môn Ngoại ngữ sẽ được công nhận là đã hoàn thành bài thi này để xét công nhận tốt nghiệp THPT, nhưng điểm của môn này sẽ không được quy đổi thành 10 điểm để tính vào điểm xét tốt nghiệp như giai đoạn trước 2025. Thay vào đó, môn Ngoại ngữ sẽ được loại ra khỏi công thức tính điểm trung bình các bài thi tốt nghiệp, hoặc được ghi nhận trạng thái "Miễn thi" trong hệ thống quản lý thi.

Sự điều chỉnh này nhằm giảm thiểu tình trạng "lạm phát" điểm 10 tại các địa phương có điều kiện tiếp cận chứng chỉ quốc tế thuận lợi, từ đó phản ánh sát thực hơn năng lực học tập của thí sinh ở các môn học bắt buộc khác.

Công thức tính điểm xét tốt nghiệp (ĐXTN) năm 2026

Công thức tính ĐXTN 2026 được thiết kế để tăng trọng số của quá trình học tập (học bạ) lên 50%, thay vì 30% như trước đây, nhằm đánh giá toàn diện sự kiên trì của học sinh.

4. Thủ tục và Quy trình Đăng ký Miễn thi Tốt nghiệp THPT 2026

Thông tư 13/2026/TT-BGDĐT tập trung vào cải cách thủ tục hành chính nhằm giảm bớt thời gian và chi phí cho thí sinh thông qua việc tích hợp các loại giấy tờ và đẩy mạnh kê khai trực tuyến.

Tích hợp giấy tờ và lưu trữ hồ sơ

Kể từ năm 2026, thí sinh không còn phải quản lý nhiều loại thẻ rời rạc. Giấy báo dự thi và thẻ dự thi được gộp chung thành một loại duy nhất là "Giấy báo dự thi". Tương tự, Giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời và Giấy chứng nhận kết quả thi cũng được tích hợp làm một. Toàn bộ hồ sơ đăng ký dự thi của thí sinh sẽ được lưu trữ tại trường phổ thông nơi nộp hồ sơ, thay vì phải chuyển lên nhiều cấp như trước, giúp việc chỉnh sửa sai sót và hậu kiểm diễn ra nhanh chóng.

Quy trình kê khai trên Cổng thông tin thi quốc gia

Việc đăng ký miễn thi ngoại ngữ được thực hiện hoàn toàn trên hệ thống quản lý thi trực tuyến của Bộ GD&ĐT. Thí sinh cần thực hiện các bước sau:

• Chuẩn bị hồ sơ: Bản sao công chứng chứng chỉ ngoại ngữ hợp lệ. Chứng chỉ phải còn thời hạn sử dụng tính đến ngày làm thủ tục dự thi (dự kiến là 10/06/2026).
• Kê khai thông tin: Truy cập tài khoản thi, chọn mục "Miễn thi Ngoại ngữ", nhập chính xác loại chứng chỉ, điểm số và mã số chứng chỉ để hệ thống tự động đối soát.
• Xác nhận tại trường: Thí sinh nộp bản sao công chứng và xuất trình bản gốc chứng chỉ tại trường THPT để cán bộ phụ trách duyệt trên hệ thống.

Thời hạn hoàn thành việc xét duyệt hồ sơ và công khai danh sách thí sinh không đủ điều kiện dự thi phải được thực hiện trước ngày thi ít nhất 5 ngày.

5. Phân biệt Miễn thi Tốt nghiệp và Quy đổi Điểm xét tuyển Đại học

Đây là nội dung quan trọng nhất trong chiến lược tuyển sinh mà mọi sĩ tử cần nắm vững: Miễn thi tốt nghiệp không đồng nghĩa với việc có 10 điểm để xét tuyển đại học.

Sự khác biệt về mục đích và giá trị

• Miễn thi tốt nghiệp: Là chính sách của Bộ GD&ĐT nhằm công nhận thí sinh đã đạt chuẩn năng lượng ngoại ngữ tối thiểu để tốt nghiệp trung học. Giá trị của chứng chỉ lúc này chỉ dùng để "vượt qua" môn Ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp.
• Quy đổi điểm xét tuyển đại học: Là chính sách riêng biệt của từng trường đại học trong đề án tuyển sinh tự chủ. Các trường có thể dùng chứng chỉ để thay thế điểm môn tiếng Anh trong tổ hợp xét tuyển (A01, D01...), dùng để cộng điểm ưu tiên hoặc xét tuyển kết hợp.

Chiến lược cho thí sinh có chứng chỉ quốc tế

Các chuyên gia giáo dục khuyến nghị thí sinh có chứng chỉ IELTS/TOEFL vẫn nên tham gia bài thi Ngoại ngữ tại kỳ thi tốt nghiệp THPT. Lý do là:

• Tối ưu hóa cơ hội: Hệ thống xét tuyển đại học sẽ tự động so sánh giữa điểm thi thực tế và điểm quy đổi từ chứng chỉ để chọn phương án có lợi nhất cho thí sinh.
• Đáp ứng yêu cầu của các trường khác nhau: Một số trường chỉ chấp nhận điểm thi tốt nghiệp, trong khi một số khác lại ưu tiên quy đổi chứng chỉ. Việc dự thi giúp thí sinh không bị bó hẹp lựa chọn nguyện vọng.

6. Bảng Quy đổi Điểm IELTS sang Điểm thi Đại học tại các Trường Top đầu năm 2026

Mỗi trường đại học có một thang quy đổi riêng. Xu hướng năm 2026 là các trường thắt chặt mức điểm quy đổi, yêu cầu mức IELTS cao hơn để đạt được điểm 10 quy đổi. Theo quy định mới, các trường phải xây dựng bảng quy đổi có tối thiểu 5 mức chênh lệch nhằm đảm bảo tính công bằng.

Nhiều trường top đầu như ĐH Ngoại thương chỉ chấp nhận hồ sơ xét tuyển kết hợp đối với thí sinh có IELTS từ 6.5 trở lên. Ngược lại, một số trường như ĐH Mở TP.HCM hoặc các trường khối ngành kỹ thuật có thể chấp nhận từ mức 5.0 với điểm quy đổi tương ứng khoảng 7.0 - 8.0. Thí sinh cần đọc kỹ đề án tuyển sinh được công bố trong tháng 3/2026 để nắm chắc quy định của từng cơ sở đào tạo.

Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả kiến thức văn hóa lẫn năng lực ngoại ngữ, cùng với việc nắm vững quy chế thi, sẽ giúp thí sinh tự tin vượt qua kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 và mở ra cánh cửa vào các trường đại học mong muốn. Việc tận dụng tối đa lợi thế từ các chứng chỉ quốc tế là một chiến lược thông minh, nhưng thí sinh không được lơ là việc ôn tập các môn học khác để đảm bảo kết quả toàn diện nhất.