Nhận thấy thực trạng đó, pháp luật lao động hiện nay đặt ra yêu cầu phải xây dựng quan hệ lao động qua đối thoại, thương lượng, thỏa thuận theo nguyên tắc tự nguyện, thiện chí, bình đẳng, hợp tác, công khai, minh bạch. Tuy nhiên, sẽ tồn tại các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cũng như kết quả của một buổi thương lượng tập thể. Vậy cụ thể các yếu tố đó là gì?

Hãy cùng Luật Minh Khuê tìm hiểu thông qua bài viết sau đây:

 

1. Khái niệm của thương lượng tập thể?

Hiện nay trong quan hệ lao động, thương lượng tập thể được hiểu là một quá trình thỏa thuận nhằm đạt tới sự thống nhất ý chí giữa người sử dụng lao động và người lao động về việc mua bán, sử dụng hàng hóa sức lao động và giải quyết những vấn đề phát sinh trong quan hệ lao động. Trong đó, thương lượng tập thể là cách thức được Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) đặc biệt quan tâm và khuyến khích thực hiện bởi ý nghĩa và tầm quan trọng của nó trong việc ổn định quan hệ lao động.

Theo đó, pháp luật Việt Nam hiện nay đưa ra khái niệm về thương lượng tập thể  tại Điều 65 Bộ luật Lao động 2019. Theo đó có thể hiểu:

- Thương lượng tập thể là việc đàm phán, thỏa thuận giữa một bên là một hoặc nhiều tổ chức đại diện người lao động với một bên là một hoặc nhiều người sử dụng lao động hoặc tổ chức đại diện người sử dụng lao động nhằm xác lập điều kiện lao động, quy định về mối quan hệ giữa các bên và xây dựng quan hệ lao động tiến bộ, hài hòa và ổn định.

Vậy hiểu một cách đơn giản, thương lượng tập thể là việc đàm phán, thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động nhằm xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định. Đồng thời giúp xác lập các điều kiện lao động để ký kết thỏa ước lao động tập thể. Bên cạnh đó, thương lượng tập thể hỗ trợ khả năng thích ứng của doanh nghiệp và nền kinh tế trong bối cảnh khủng hoảng.

 

2. Những nội dung thương lượng tập thể tại doanh nghiệp

Nội dung thương lượng tập thể tại doanh nghiệp được hiểu là toàn bộ những vấn đề chủ yếu phát sinh trong quan hệ lao động như việc làm, tiền lương, thời giờ làm việc, an toàn lao động, vệ sinh lao động hay bất cứ những nội dung nào khác mà các bên quan tâm. Đây là những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ lao động. Hiện nay, quy định về nội dung chính của thương lượng tập thể được căn cứ theo Điều 70 Bộ luật lao động 2019. Cụ thể bao gồm:

  • Tiền lương, tiền thưởng, trợ cấp và nâng lương;
  • Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, làm thêm giờ, nghỉ giữa ca;
  • Bảo đảm việc làm đối với người lao động;
  • Bảo đảm an toàn lao động, vệ sinh lao động; thực hiện nội quy lao động;
  • Nội dung khác mà hai bên quan tâm. 

 

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến thương lượng tập thể ?

Thương lượng tập thể là quá trình có thể giúp người lao động nâng cao vị thế của mình, có thể phòng ngừa, giảm thiểu hoặc loại bỏ những mâu thuẫn, tranh chấp về quyền và lợi ích giữa các bên trong quan hệ lao động. Tuy nhiên khi tiến hành thương lượng tập thể, mọi việc sẽ diễn ra không chỉ phụ thuộc vào ý chí của hai bên trong quan hệ lao động mà còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố khác đến quá trình thương lượng. Cụ thể bao gồm các yếu tố như sau:

Thứ nhất, về thời điểm thương lượng:

Việc lựa chọn một thời điểm tốt, phù hợp để thương lượng là một yếu tố không nhỏ trong quá trình thương lượng tập thể. Theo kinh nghiệm của các chuyên gia về thương lượng thuộc tổ chức Công đoàn Công nghiệp toàn cầu (Industriall), ở một số quốc gia, tổ chức đại diện người lao động trong các doanh nghiệp thường tổ chức chiến dịch thương lượng vào "mùa giao hàng", khi đơn hàng nhiều và phải làm gấp để kịp tiến độ. Thương lượng vào lúc này thường đạt được mục tiêu tối đa do người sử dụng lao động đang rất cần người lao động, theo đó thời gian thương lượng sẽ nhanh nhưng bù lại người lao động phải tích cực sản xuất, tăng cường độ làm việc để không ảnh hưởng đến uy tín và thiệt hại cho doanh nghiệp.

Thứ hai, về địa điểm thương lượng: Việc lựa chọn địa điểm để tạo ra sự thoải mái cho cả hai bên là rất quan trọng, không nên chọn phòng làm việc của Lãnh đạo mà nên chọn các hội trường hay phòng họp. Bàn ngồi thương lượng đảm bảo hai bên ngồi ở vị trí đối xứng, ko có người ngồi giữa chủ trì, chỉ đạo hay đối mặt nhau tránh tạo cảm giác đối đầu nhau.

Thứ ba, về yếu tố ngôn ngữ: Việc thống nhất về ngôn ngữ trao đổi giữa hai bên quyết định trực tiếp đến thành công của buổi thương lượng. Trong trường hợp bên người sử dụng lao động là người nước ngoài thì cuộc thương lượng phải có phiên dịch, bên đại diện người lao động phải có người thạo ngoại ngữ (hoặc thuê độc lập) để giám sát tính trung thực của người dịch và bản dịch.

Thứ tư, về lợi ích mỗi bên: Không phải cuộc thương lượng nào cũng đạt được mục đích của cả hai bên mà có thể xảy ra các trường hợp: cả hai bên cùng đạt được thỏa thuận; cả hai bên không đạt được thỏa thuận nào; bên đạt được mục đích - bên không đạt được mục đích; thậm chí có những xung đột dẫn đến tranh chấp. Do đó, việc cân bằng được lợi ích giữa hai bên là yếu tố trực tiếp liên quan đến việc thương lượng tập thể.

Phải nói rằng, quan hệ lao động sẽ tốt đẹp khi hướng tới sự hài hòa thì mới đảm bảo mục tiêu ổn định và tiến bộ. Do vậy, một cuộc thương lượng đem đến kết quả cả hai bên cùng đạt được thỏa thuận thì đó là cuộc thương lượng hoàn hảo. Bởi thành công của thương lượng không phải là mỗi bên dành thắng lợi bằng mọi giá, mà phải đạt được điều cả đôi bên cùng mong muốn, trong ngưỡng có thể chấp nhận của mình và hướng đến lợi ích chung.

Thứ năm, về những mâu thuẫn trong quá trình thương lượng: Trong quá trình thương lượng, đôi khi không thể tránh khỏi việc xảy ra mâu thuẫn dẫn đến việc ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình thương lượng tập thể. Do đó các bên cần phải đảm bảo cho sự hoạt động ổn định của nhau và tuân thủ quy định của pháp luật để giải quyết mâu thuẫn. Bên người lao động có thể có những hành động mang tính tập thể để bày tỏ thái độ, ý kiến, nhưng tuyệt đối không được thực hiện những hành động trái pháp luật để gây ảnh hưởng đến uy tín, thiệt hại đến tài sản của doanh nghiệp.

Nhìn chung, mỗi doanh nghiệp cũng như mỗi ngành nghề có những đặc thù khác nhau và mỗi người sử dụng lao động cũng có các quan điểm điều hành, tính cách khác nhau. Vì vậy, cần căn cứ vào tình hình cụ thể của doanh nghiệp mà sẽ có những yếu tố ảnh hưởng đến thương lượng tập thể khác nhau. Mỗi tổ chức đại diện người lao động phải căn cứ điều kiện thực tế tại doanh nghiệp, tư duy và thái độ của lãnh đạo và nguyện vọng của người lao động của đơn vị mình nhằm tạo ra phương pháp tối ưu nhất cho việc thương lượng tập thể tại đơn vị mình đạt hiệu quả.

 

4. Làm gì để cuộc thương lượng tập thể thành công?

Để công tác chuẩn bị cho quá trình thương lượng tập thể được đầy đủ, kỹ lưỡng, tổ chức đại diện người lao động cần tiến hành các công việc sau:

- Tìm kiếm, thu thập và xử lý thông tin:

Trước khi thương lượng, tổ chức đại diện người lao động cần nắm được các thông tin của doanh nghiệp về: hoạt động sản xuất kinh doanh; tình hình lao động và sử dụng lao động; việc thực hiện các chế độ chính sách trong doanh nghiệp (lương, thưởng, phụ cấp, các phúc lợi khác); điều kiện làm việc, tình hình thực hiện an toàn vệ sinh lao động; về kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất;...

Việc nắm được các thông tin này giúp cho tổ chức đại diện người lao động hiểu rõ về tình hình của doanh nghiệp, từ đó xác định được các vấn đề liên quan trực tiếp đến hoạt động thương lượng. Ngoài ra, để phục vụ cho việc thương lượng thuận lợi, có thể thu thập thêm một số thông tin về mức sống người dân vào thời điểm đó; chính sách của các doanh nghiệp trong vùng, trong ngành, ngoài ngành; tình hình chính trị, kinh tế xã hội trong và ngoài nước; các văn bản pháp luật có liên quan... để làm cơ sở so sánh, phân tích, đưa ra yêu cầu.

- Xác định nội dung, mục tiêu:

Trên cơ sở nắm bắt và xử lý các thông tin nêu trên, các bên cần phải xác định được các nội dung cần thương lượng, mục tiêu cần đạt được. Trong đó, mục tiêu đặt ra phải rõ ràng cụ thể, đo đếm được, có tính khả thi và có thời hạn để thực hiện. Việc xác định đúng nội dung và mục tiêu cần tập trung giúp quá trình thương lượng giữa các chủ thể không sa đà và làm mất thời gian để giải quyết các vấn đề mà các bên không quan tâm.

- Lấy ý kiến người lao động:

Đây là một bước nhằm nắm bắt nhu cầu, tâm tư, nguyện vọng người lao động. Việc lấy ý kiến của người lao động có thể thực hiện thông qua hình thức lập phiếu hỏi; thông qua hội nghị toàn thể hoặc hội nghị đại biểu người lao động. Ở những đơn vị có nhiều ý kiến khác nhau, hoặc nhiều người lao động không chấp nhận nội dung thương lượng do chưa thấu hiểu, tổ chức đại diện người lao động cần xây dựng một bộ phận những người hiểu biết, có chính kiến, có khả năng vận động, có uy tín và sức ảnh hưởng để kết nối, cung cấp thông tin cho đồng nghiệp, tạo sự ủng hộ của người lao động.

- Tiến hành thương lượng:

Khi bước vào quá trình thương lượng chính thức, các bên tham gia thương lượng phải chuẩn bị tâm lý thật tốt, bình tĩnh để lắng nghe và trình bày ý kiến cũng như kiểm soát được các nội dung trao đổi; sử dụng cách xưng hô tạo ra sự bình đẳng; tập trung vào các mục tiêu đã đề ra; trang phục lịch sự; tư thế chững chạc, điềm đạm.

Trong phiên thương lượng, tùy diễn biến cụ thể mà các thành viên sử dụng một hoặc kết hợp nhiều chiến thuật như: biến khó khăn của một bên thành của chung để tạo áp lực; vừa gây áp lực với bên kia sau đó tìm cách xoa dịu; khi cần thiết thì cũng phải thể hiện thái độ cứng rắn nếu thương lượng lâm vào bế tắc, sau đó tìm cách để tạo không khí vui vẻ trở lại...

- Lưu ý về những vấn đề cần tránh trong thương lượng:

Khi thương lượng, các bên cần lưu ý để không mắc phải các sai lầm như: có định kiến với bên kia; không chuẩn bị kỹ các thông tin số liệu; chỉ có một phương án duy nhất mà không có phương án dự phòng; không xác định được thế mạnh của mình; không lựa chọn thời điểm hợp lý để kết thúc thương lượng; không kiểm soát được thời gian và để đối tác phá hỏng mục tiêu đã đặt ra...

Nói chung, hai bên cần phải kết hợp cả ôn hòa và cứng rắn trong cùng một phiên thương lượng để đạt được kết quả tối ưu. Tuy nhiên, dù là phương pháp nào thì điều cốt lõi là phải đưa ra được các thông tin, số liệu, cơ sở mang tính thuyết phục, hợp tình hợp lý để bên kia chấp thuận.

Mọi vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại 24/7, gọi ngay tới số: 1900.6162 hoặc gửi email trực tiếp tại: Tư vấn pháp luật qua Email để được giải đáp. Cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê./.