Khách hàng: Kính chào luật sư! Tôi xin nhờ luật sư tư vấn dùm sự việc như sau: Vợ tôi có một người chị gái làm chủ hụi nhưng hiện giờ chuẩn bị vỡ hụi không có tiền chi trả cho các thành viên chơi hụi với số tiền khoảng 5 tỉ và chị còn mượn thêm bên ngoài khoảng 5 tỉ nữa. Số tiền vỡ hụi là do người chị làm hụi ma nên hiện giờ người chị đã lấy tên các anh chị em trong gia đình để điền vào sổ hụi. Các anh chị em cũng đã đồng ý với cách làm trên, do đó anh chị em trong gia đình hiện giờ được tính là hụi chết với số tiền mỗi người khoảng 500 triệu (các anh chị em không có khả năng thanh toán số tiền hụi chết).
Xin hỏi luật sư:
- Trong trường hợp này chủ hụi sẽ bị xử theo luật dân sự hay luật hình sự; khi đó đi tù khoảng bao nhiêu năm?
- Các anh chị em trong gia đình chủ hụi (hụi chết) có phải trả tiền cho chủ hụi hay các thành viên chơi hụi khác không? Nếu các thành viên hụi chết không có khả năng thanh toán tiền hụi chết thì bị xử lý theo quy định của pháp luật như thế nào?
Xin cám ơn luật sư rất nhiều!
Trả lời:
Cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi đến bộ phận tư vấn pháp luật dân sự của Công ty luật Minh Khuê, vấn đề bạn quan tâm Chúng tôi xin trao đổi cụ thể như sau:
Cơ sở pháp lý được sử dụng:
Bộ luật Dân sự năm 2015
Nghị định 19/2019/NĐ-CP của Chính phủ về họ, hụi, biêu, phường
1. Như thế nào là hụi, họ, phường?
Phường, hụi (họ) là một hình thức huy động vốn, tương trợ lẫn nhau trong nhân dân đã có từ rất lâu và được nhà nước thừa nhận vầ cho phép hoạt động theo quy định tại điều 471 Bộ luật dân sự số: 91/2015/QH13 có quy định như sau:
"1. Họ, hụi, biêu, phường (sau đây gọi chung là họ) là hình thức giao dịch về tài sản theo tập quán trên cơ sở thỏa thuận của một nhóm người tập hợp nhau lại cùng định ra số người, thời gian, số tiền hoặc tài sản khác, thể thức góp, lĩnh họ và quyền, nghĩa vụ của các thành viên.
2. Việc tổ chức họ nhằm mục đích tương trợ trong nhân dân được thực hiện theo quy định của pháp luật.
3. Trường hợp việc tổ chức họ có lãi thì mức lãi suất phải tuân theo quy định của Bộ luật này.
4. Nghiêm cấm việc tổ chức họ dưới hình thức cho vay nặng lãi."
2. Quy định về làm chủ họ và điều kiện làm thành viên
Điều kiện làm thành viên
- Thành viên là người từ đủ mười tám tuổi trở lên và không thuộc trường hợp mất năng lực hành vi dân sự, hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo quy định tại Bộ luật dân sự.
Người từ đủ mười lăm tuổi đến dưới mười tám tuổi nếu có tài sản riêng có thể là thành viên của dây họ, trường hợp sử dụng tài sản riêng là bất động sản, động sản phải đăng ký để tham gia dây họ thì phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý.
- Điều kiện khác theo thỏa thuận của những người tham gia dây họ.
Điều kiện làm chủ họ
- Chủ họ là người từ đủ mười tám tuổi trở lên và không thuộc trường hợp mất năng lực hành vi dân sự, hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo quy định tại Bộ luật dân sự.
- Trường hợp các thành viên tự tổ chức dây họ thì chủ họ là người được hơn một nửa tổng số thành viên bầu, trừ trường hợp các thành viên có thỏa thuận khác.
- Điều kiện khác theo thỏa thuận của những người tham gia dây họ.
3. Quyền và nghĩa vụ của chủ họ
Quyền của chủ họ
- Chủ họ trong họ không có lãi có các quyền sau đây:
a) Thu phần họ của các thành viên;
b) Yêu cầu thành viên không góp phần họ của mình phải trả phần họ trong trường hợp chủ họ đã góp thay cho thành viên đó;
c) Quyền của chủ họ trong việc thực hiện quy định tại khoản 1 Điều 7, Điều 9 và Điều 10 của Nghị định này;
d) Các quyền khác theo thỏa thuận.
- Chủ họ trong họ có lãi có các quyền sau đây:
a) Các quyền quy định tại khoản 1 Điều 17 Nghị định 19/2019/NĐ-CP này;
b) Lĩnh các phần họ trong kỳ mở họ đầu tiên và không phải trả lãi cho các thành viên khác trong trường hợp chủ họ đồng thời là thành viên, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
- Chủ họ trong họ hưởng hoa hồng có các quyền sau đây:
a) Các quyền quy định tại khoản 1 Điều này nếu thuộc trường hợp họ không có lãi hoặc các quyền quy định tại khoản 2 Điều này nếu thuộc trường hợp họ có lãi;
b) Được hưởng hoa hồng từ thành viên lĩnh họ.
Nghĩa vụ của chủ họ
- Thông báo cho các thành viên về nơi cư trú mới trong trường hợp có sự thay đổi.
- Thông báo đầy đủ về số lượng dây họ; phần họ, kỳ mở họ; số lượng thành viên của từng dây họ mà mình đang làm chủ họ cho người muốn gia nhập dây họ.
- Giao các phần họ cho thành viên lĩnh họ tại mỗi kỳ mở họ.
- Nộp thay phần họ của thành viên nếu đến kỳ mở họ mà có thành viên không góp phần họ, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
- Để các thành viên xem, sao chụp sổ họ và cung cấp các thông tin liên quan đến dây họ khi có yêu cầu.
- Gửi thông báo theo quy định tại khoản 1 Điều 14 của Nghị định 19/2019/NĐ-CP này.
- Các nghĩa vụ quy định tại khoản 1 Điều 12 và Điều 13 của Nghị định 19/2019/NĐ-CP này.
- Các nghĩa vụ khác theo thoả thuận hoặc theo quy định của pháp luật.
4. Hình thức hơi họ
Để quy định cụ thể hơn về hoạt động của hình thức này, Chính phủ đã ban hành nghị định số 19/2019/NĐ-CP về hụi, họ, biêu, phường. Nghị định này đã quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của những người tham gia chơi họ. Cụ thể theo quy định của nghị định này có 2 hình thức chơi họ:
Họ không có lãi
Họ không có lãi là họ mà theo sự thoả thuận giữa những người tham gia họ, thành viên được lĩnh họ nhận các phần họ khi đến kỳ mở họ và không phải trả lãi cho các thành viên khác. Thành viên đã lĩnh họ có nghĩa vụ tiếp tục góp họ để các thành viên được lĩnh cho đến khi thành viên cuối cùng lĩnh họ. theo quy định trong họ không có lãi thì chủ họ là người tổ chức, quản lý họ, thu các phần họ và giao các phần họ đó cho thành viên được lĩnh họ trong mỗi kỳ mở họ cho tới khi kết thúc họ, trừ trường hợp có thoả thuận khác, chủ họ có nghĩa vụ Lập và giữ sổ họ và các giấy tờ liên quan đến họ; Thu phần họ của các thành viên; Giao các phần họ cho thành viên được lĩnh họ; Nộp thay phần họ của thành viên trong trường hợp có thoả thuận nếu đến kỳ mở họ mà có thành viên không góp phần họ; Cho các thành viên xem sổ họ và cung cấp các thông tin liên quan đến họ khi có yêu cầu; Các nghĩa vụ khác theo thoả thuận, chủ họ có các quyền Yêu cầu các thành viên trong họ phải góp phần họ; Yêu cầu thành viên được lĩnh họ nhận các phần họ khi đến kỳ mở họ.Yêu cầu thành viên không góp phần họ của mình phải hoàn trả phần họ trong trường hợp chủ họ đã góp thay cho thành viên đó; Các quyền khác theo thoả thuận. Còn các thành viên có nghĩa vụ góp phần họ theo thảo thuận cho chủ họ trong trường hợp có chủ họ hoặc cho thành viên được lĩnh họ; bồi thường thiệt hại cho những người tham gia họ, nếu vi phạm nghĩa vụ và gây thiêt hại; các nghĩ vụ khác theo thoả thuận; các thành viên có quyền: Khi đến kỳ mở họ, thành viên được lĩnh họ có quyền nhận các phần họ từ chủ họ hoặc các thành viên khác trong họ; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong trường hợp quyền, lợi ích hợp pháp bị vi phạm; chuyển giao phần họ theo quy định ; ra khỏi họ theo thảo thuận; yêu cầu chủ họ hoặc người giữ sổ họ cho xem sổ họ và cung cấp các thông tin liên quan đến họ;
Họ có lãi
Họ có lãi là họ mà theo sự thoả thuận giữa những người tham gia họ, thành viên được lĩnh họ nhận các phần họ khi đến kỳ mở họ và phải trả lãi cho các thành viên khác. Thành viên đã lĩnh họ có nghĩa vụ tiếp tục góp các phần họ để các thành viên khác được lĩnh cho đến khi thành viên cuối cùng lĩnh họ. Các xác định thành viên lĩnh họ trong họ có lãi: Thành viên lĩnh họ trong từng kỳ mở họ là người trả lãi cao nhất, trừ trường hợp có thoả thuận khác; Trong một kỳ mở họ mà có nhiều thành viên cùng trả một mức lãi và mức lãi đó là mức lãi cao nhất thì những người này bốc thăm để xác định thành viên được lĩnh họ, trừ trường hợp có thoả thuận khác; Thành viên đã lĩnh họ không được tham gia trả lãi trong các kỳ mở họ tiếp theo, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều này; Trong trường hợp một thành viên có nhiều phần họ trong một họ thì thành viên này có quyền trả lãi cho đến khi có số lần lĩnh họ tương ứng với số phần họ mà thành viên đó tham gia trong một họ. Hiện thao quy định họ có lãi được chia làm hai loại:
- Họ đầu thảo: Họ đầu thảo là họ mà theo sự thoả thuận giữa những người tham gia họ, chủ họ được lĩnh toàn bộ các phần họ trong một kỳ mở họ và không phải trả lãi cho các thành viên khác. Trong các kỳ mở họ khác, thành viên trả lãi cao nhất được lĩnh họ và phải trả lãi cho các thành viên khác. Theo đó nghĩa vụ của thành viên trong họ đầu thảo là: Góp phần họ, Trả lãi cho các thành viên khác khi được lĩnh họ, Bồi thường thiệt hại cho những người tham gia họ nếu vi phạm nghĩa vụ mà gây thiệt hại, Các nghĩa vụ khác theo thoả thuận. Quyền của thành viên trong họ đầu thảo là Đưa ra mức lãi trong mỗi kỳ mở họ, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 18 Nghị định này; Hưởng lãi từ thành viên được lĩnh họ; Các quyền theo quy định tại Điều 14 Nghị định này và Nghĩa vụ của chủ họ trong họ đầu thảo là còn Chủ họ trong họ đầu thảo có các nghĩa vụ theo quy định của chủ họ có lãi đã nêu phần trên còn Quyền của chủ họ trong họ đầu thảo là Được lĩnh các phần họ trong một kỳ mở họ; Yêu cầu thành viên không góp phần họ của mình phải hoàn trả phần họ trong trường hợp chủ họ đã góp thay cho thành viên đó; Không phải trả lãi cho các thành viên khác.
- Họ hưởng hoa hồng là họ mà theo sự thoả thuận giữa những người tham gia họ, chủ họ có trách nhiệm thu phần họ của các thành viên góp họ để giao cho thành viên được lĩnh họ. Thành viên được lĩnh họ phải trả lãi cho các thành viên khác và phải trả một khoản hoa hồng cho chủ họ. Mức hoa hồng do những người tham gia họ thoả thuận theo đó Nghĩa vụ của thành viên trong họ hưởng hoa hồng được quy định là trả khoản hoa hồng cho chủ họ; và chịu Các nghĩa vụ chung của thành viên họ có lãi đã nói trên; Quyền của thành viên trong họ hưởng hoa hồng: có các quyền chung của thành viên họ có lãi đã nêu trên. Nghĩa vụ của chủ họ trong họ hưởng hoa hồng: có các nghĩa vụ theo quy định của chủ họ có lãi đã nêu trên và có quyền Được hưởng hoa hồng từ các thành viên được lĩnh họ; Yêu cầu các thành viên góp phần họ; Yêu cầu thành viên không góp phần họ của mình phải hoàn trả phần họ trong trường hợp chủ họ đã góp thay cho thành viên đó.
5. Trách nhiệm của chủ họ do không giao các phần họ cho thành viên được lĩnh họ
Nghị định số 19/2019/NĐ-CP cũng quy định trách nhiệm của chủ họ do không giao các phần họ cho thành viên được lĩnh họ cụ thể: Trong trường hợp chủ họ đã thu các phần họ của các thành viên nhưng không giao cho thành viên được lĩnh họ thì theo yêu cầu của thành viên có quyền lĩnh họ, chủ họ phải giao các phần họ đã thu được cho thành viên đó và bồi thường thiệt hại nếu có; Chủ họ phải trả lãi đối với các phần họ giao chậm theo mức lãi do các bên thoả thuận, nếu không có thoả thuận hoặc không thoả thuận được thì áp dụng mức lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời gian giao chậm tại thời điểm giao các phần họ.
Nghị định số 19/2019/NĐ-CP cũng quy định Trách nhiệm của thành viên do không góp họ: Trong trường hợp thành viên không góp phần họ khi đến kỳ mở họ thì thành viên đó phải thanh toán đủ phần họ còn thiếu tương ứng với thời gian chưa thanh toán cho đến thời điểm kết thúc họ và bồi thường thiệt hại nếu có; Trong trường hợp thành viên không góp phần họ, chủ họ đã góp các phần họ thay cho thành viên đó thì thành viên phải trả cho chủ họ các phần họ chậm trả và khoản lãi đối với các phần họ chậm trả. Mức lãi do các bên thoả thuận, nếu không có thoả thuận hoặc không thoả thuận được thì áp dụng mức lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm trả các phần họ.
=> Như vậy: khi người tham gia chơi họ - dù ở hình thức nào - nếu đảm bảo các nghĩa vụ của mình cũng đều được Nhà nước bảo hộ những quyền và lợi ích hợp pháp
Trong tình huống của bạn, bạn chỉ nói vợ bạn có một người chị gái làm chủ hụi lãi (nhưng không nói hình thức cụ thể hụi có lãi hay không) nhưng hiện giờ chuẩn bị vỡ hụi không có tiền chi trả. Số tiền vỡ hụi là do người chị làm hụi ma nên hiện giờ người chị đã lấy tên các anh chị em trong gia đình để điền vào sổ hụi, các anh chị em cũng đã đồng ý với cách làm trên. Như vậy các anh chị em trong gia đình bạn đã đồng ý trở thành thành viên trong hụi nên có quyền và nghĩa vụ của thành viên hụi và như bạn nói anh chị em trong gia đình hiện giờ được tính là hụi chết với số tiền mỗi người khoảng 500 triệu (nhưng các anh chị em không có khả năng thanh toán số tiền hụi chết) thì trong trường hợp của anh thì chủ họ phải trả lãi đối với các phần họ giao chậm theo mức lãi do các bên thỏa thuận, nếu không có thỏa thuận hoặc không thỏa thuận được thì áp dụng mức lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời gian giao chậm tại thời điểm giao các phần họ, trường hợp, “người chủ họ đã cầm toàn bộ số tiền của những người tham gia bỏ trốn”, ngoài trách nhiệm pháp lý mà người đó phải chịu TNHS đối với cơ quan nhà nước như vậy nếu chị gái của bạn không bỏ trốn thì chỉ phải chịu trách nhiệm dân sự và không bị truy tố hình sự, đối với những thành viên tham gia họ, thì những tài sản thu được sẽ được xử lý và trả cho các thành viên có quyền lĩnh họ để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Nếu số tài sản thu được không đủ để thực hiện nghĩa vụ thì giá trị tài sản thu được sẽ trả cho người có quyền lĩnh họ theo tỷ lệ phần tiền đã góp trên tổng số tiền mà các thành viên đã nộp trong một kỳ mở họ; phần không trả đủ sẽ bị coi là rủi ro của những người tham gia.
Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi số: 1900.6162 để được giải đáp.
Trân trọng./.
Bộ phận tư vấn luật Dân sự - Công ty luật Minh Khuê
