Luật sư tư vấn:
1. Hỏi cung bị can là gì?
Theo quy định tại Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, hỏi cung bị can được xác định như sau:
“Điều 183: Hỏi cung bị can
1. Việc hỏi cung bị can do Điều tra viên tiến hành ngay sau khi có quyết định khởi tố bị can. Có thể hỏi cung bị can tại nơi tiến hành điều tra hoặc tại nơi ở của người đó. Trước khi hỏi cung bị can, Điều tra viên phải thông báo cho Kiểm sát viên và người bào chữa thời gian, địa điểm hỏi cung. Khi xét thấy cần thiết, Kiểm sát viên tham gia việc hỏi cung bị can.
2. Trước khi tiến hành hỏi cung lần đầu, Điều tra viên phải giải thích cho bị can biết rõ quyền và nghĩa vụ theo quy định tại Điều 60 của Bộ luật này. Việc này phải ghi vào biên bản.
Trường hợp vụ án có nhiều bị can thì hỏi riêng từng người và không để họ tiếp xúc với nhau. Có thể cho bị can viết bản tự khai của mình.
3. Không hỏi cung bị can vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn được nhưng phải ghi rõ lý do vào biên bản.
4. Kiểm sát viên hỏi cung bị can trong trường hợp bị can kêu oan, khiếu nại hoạt động điều tra hoặc có căn cứ xác định việc điều tra vi phạm pháp luật hoặc trong trường hợp khác khi xét thấy cần thiết. Việc Kiểm sát viên hỏi cung bị can được tiến hành theo quy định tại Điều này.
5. Điều tra viên, Cán bộ điều tra, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên bức cung, dùng nhục hình đối với bị can thì phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự.
6. Việc hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.
Việc hỏi cung bị can tại địa điểm khác được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh theo yêu cầu của bị can hoặc của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
Như vậy hỏi cung là: Hoạt động tố tụng do Điều tra viên tiến hành khi có quyết định khởi tố bị can; Để lấy lời khai của người này về các tình tiết của các hành vi phạm tội. Thông thường; Việc hỏi cung bị can được tiến hành tại cơ quan điều tra hay trại giam; Nhưng cũng có thể tại nơi ở của bị can. Không được hỏi cung vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn được; Nhưng phải ghi rõ lý do vào biên bản. Điều tra viên phải lập biên bản; Mỗi lần hỏi cung theo đúng quy định của pháp luật. Trong trường hợp cần thiết; Kiểm sát viên cũng có thể tiến hành hỏi cung bị can. Việc Kiểm sát viên hỏi cung bị can được tiến hành theo quy định; Như đối với Điều tra viên.
Thẩm quyền được hỏi cung bị can: Điều tra viên được quyền hỏi cung bị can trước khi có quyết định phê chuẩn; quyết định khởi tố bị can của Viện kiểm sát.
2. Có được hỏi cung bị can vào ban đêm không?
Cũng theo Điều 183 Bộ luât Tố tụng hình sự 2015 cho thấy, quan điểm của nhà làm luật hướng đến bảo đảm quyền của bị can. Thời gian hợp lý nên hiểu là khoảng thời gian nhằm đảm bảo cho người bào chữa có thể thu xếp; chuẩn bị tham gia hoạt động hỏi cung bị can; bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp; trợ giúp pháp lý tốt nhất cho bị can.
Khoản 3 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định như sau:
3. Không hỏi cung bị can vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn được nhưng phải ghi rõ lý do vào biên bản.
Việc cán bộ hỏi cung vào ban đêm pháp luật không cho phép, nhưng trừ trường hợp không thể trì hoãn được (Ví dụ như: Cần phải phục vụ yêu cầu truy bắt người đồng phạm; thu giữ ngay vật chứng, công cụ, phương tiện phạm tội; làm rõ và ngăn chặn kịp thời những hành vi phạm tội của những người đồng phạm của bị can;…). Mọi trường hợp hỏi cung bị can vào ban đêm, Điều tra viên phải ghi rõ lý do vào biên bản hỏi cung.
Đêm được tính từ 22 giờ đến 06 giờ sáng ngày hôm sau. Tức là chỉ trong trường hợp không thể trì hoãn được thì mới được hỏi cung bị can vào thời điểm này.
3. Trường hợp hỏi cung bị can không biết chữ
Nếu không có người chứng kiến; Việc điều tra viên đọc lại cho bị can không biết chữ nghe biên bản là thiếu thực tế. Khả năng điều tra viên không đọc lại biên bản hoặc đọc sai hoặc điều tra viên không giải thích cho họ biết về quyền được bổ sung biên bản; Nhưng lại ghi vào biên bản là đã báo cho bị can biết quyền được bổ sung và nhận xét về biên bản và chỉ cho họ điểm chỉ ở cuối biên bản có thể sảy ra. Vì vậy việc cần người chứng kiến cho việc hỏi cung bị can không biết chữ là cần thiết.
3.1 Cần có người chứng kiến khi hỏi cung bị can không biết chữ
Người chứng kiến là gì?
Điều 67 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định như sau:
Người chứng kiến là người được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng yêu cầu chứng kiến việc tiến hành hoạt động tố tụng theo quy định của Bộ luật này.
Những người sau đây không được làm người chứng kiến:
- Người thân thích của người bị buộc tội, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng;
- Người do nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất mà không có khả năng nhận thức đúng sự việc;
- Người dưới 18 tuổi;
- Có lý do khác cho thấy người đó không khách quan.
3.2 Quyền và nghĩa vụ của người chứng kiến
Người chứng kiến có quyền:
- Được thông báo, giải thích quyền và nghĩa vụ quy định tại Điều này;
- Yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng tuân thủ quy định của pháp luật, bảo vệ tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tài sản và quyền, lợi ích hợp pháp khác của mình, người thân thích của mình khi bị đe dọa;
- Xem biên bản tố tụng, đưa ra nhận xét về hoạt động tố tụng mà mình chứng kiến;
- Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng liên quan đến việc mình tham gia chứng kiến;
- Được cơ quan triệu tập thanh toán chi phí theo quy định của pháp luật.
Người chứng kiến có nghĩa vụ:
- Có mặt theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng;
- Chứng kiến đầy đủ hoạt động tố tụng được yêu cầu;
- Ký biên bản về hoạt động mà mình chứng kiến;
- Giữ bí mật về hoạt động điều tra mà mình chứng kiến;
- Trình bày trung thực những tình tiết mà mình chứng kiến theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
4. Trình tự, thủ tục hỏi cung bị can
Trước khi tiến hành hỏi cung bị can Điều tra viên phải đọc Quyết định khởi tố bị can và giải thích rõ cho họ biết về quyền và nghĩa vụ của mình, quyền và nghĩa vụ của người phiên dịch hợp pháp của bị can, thông báo cho Kiểm sát viên, người bào chữa thời gian và địa điểm hỏi cung. Khi xét thấy cần thiết, kiểm sát viên có thể tham gia việc hỏi cung bị can. Nếu trong trường hợp người bào chữa được hỏi cung bị can thì biên bản phải ghi đầy đủ cả câu hỏi của người bào chữa cùng với câu trả lời của bị can. Biên bản hỏi cung bị can phải ghi rõ thông tin về các câu hỏi và câu trả lời, không được tự ý thay đổi, thêm bớt, sửa chữa lời khai của bị can. Nếu cần bổ sung, sửa chữa biên bản thì biên bản đó phải được ký xác nhận bởi Điều tra viên, cán bộ điều tra và bị can.
Tiến hành hỏi cung: Người có thẩm quyền tiến hành hỏi cung, đặt ra các câu hỏi và áp dụng những biện pháp nghiệp vụ phù hợp để làm rõ các tình tiết của vụ án. Người có thẩm quyền là Điều tra viên được bổ nhiệm theo pháp luật quy định để điều tra vụ án hình sự. Điều tra viên là người đã trải qua quá trình đào tạo nghiệp vụ chuyên môn, có đầy đủ năng lực, trình độ và các kỹ năng cần thiết để đưa ra các câu hỏi, lí lẽ khai thác triệt để, đầy đủ, khách quan các tình tiết của vụ án. Khi xét thấy cần thiết, kiểm sát viên cũng có thể tham gia việc hỏi cung bị can. Trường hợp người tiến hành hỏi cung bị can là Kiểm sát viên thì biên bản hỏi cung phải được chuyển cho Điều tra viên để đưa vào hồ sơ vụ an.
Kết thúc quá trình hỏi cung: sau khi tiến hành hỏi cung, người có thẩm quyền hỏi cung đọc lại cho bị can nghe hoặc để bị can tự đọc lại toàn bộ thông tin ghi nhận trong quá trình hỏi cung. Trường hợp bị can tự viết lời khai thì bị can và Điều tra viên cùng kí xác nhận vào tờ khai đó. Sau đó, Điều tra viên, bị can và những người khác tham gia hỏi cung (có thể là người bào chữa, người phiên dịch, người đại diện hợp pháp của bị can) thực hiện việc ký xác nhận vào từng trang của biên bản. Trường hợp việc hỏi cung được ghi âm thì sau khi kết thúc hỏi cung, phải phát lại để bị can và điều tra viên cùng nghe và kí xác nhận vào biên bản hỏi cung.
Lưu ý: Việc tiến hành hỏi cung bị can có thể tiến hành tại nơi tiến hành điều tra hoặc tại nơi ở của bị can, hỏi cung bị can có thể được tiến hành nhiều lần, mỗi lần đều phải lập thành biên bản và tiến hành hỏi cung theo trình tự.
