Cố ý gây thương tích hay vô ý làm chết người?

Bài viết này được Luật Minh Khuê làm rõ sự phân biệt pháp lý giữa "Tội vô ý làm chết người" (Điều 128 BLHS) và "Tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người" (Khoản 4 Điều 134 BLHS). Mặc dù cả hai đều có chung hậu quả chết người, sự khác biệt cốt lõi nằm ở yếu tố lỗi, hay mặt chủ quan của tội phạm. Trong khi tội vô ý làm chết người thể hiện sự thiếu cẩn trọng, thì tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người lại là sự kết hợp của lỗi cố ý đối với hành vi tấn công và lỗi vô ý đối với hậu quả chết người. Việc định tội danh chính xác là nền tảng để đảm bảo công lý được thực thi.

1. Tổng quan về các tội danh 

1.1. Tội vô ý làm chết người (Điều 128 BLHS 2015)

Tội vô ý làm chết người được quy định tại Điều 128 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Tội phạm này trực tiếp xâm phạm đến quyền được sống, quyền được nhà nước bảo hộ về tính mạng của con người. Hậu quả chết người là yếu tố bắt buộc để cấu thành tội phạm. Yếu tố cốt lõi để phân biệt tội danh này là mặt chủ quan, được thể hiện dưới lỗi vô ý (vô ý do cẩu thả hoặc vô ý do quá tự tin). Bản chất của lỗi vô ý trong tội danh này là một sự thiếu trách nhiệm ngay từ đầu của người thực hiện hành vi.

>> Xem thêm: Tội vô ý làm chết người theo Điều 128 Bộ luật Hình sự 

1.2. Tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người (Khoản 4 Điều 134 BLHS 2015)

Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác được quy định tại Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017. Tình tiết định khung tại Khoản 4 Điều 134 là trường hợp hành vi gây thương tích dẫn đến hậu quả chết người. Tội phạm này trước hết xâm phạm đến sức khỏe và thân thể của người khác. Điểm khác biệt mấu chốt nằm ở mặt chủ quan, được thể hiện dưới lỗi hỗn hợp hoặc lỗi kép, bao gồm lỗi cố ý đối với hành vi gây thương tích và lỗi vô ý đối với hậu quả chết người.

>> Xem thêm: Tội cố ý gây thương tích hoặc tổn hại cho sức khỏe của người khác theo Điều 134 Bộ luật Hình sự.

2. Cố ý gây thương tích hay vô ý làm chết người 

Để làm rõ sự khác biệt giữa hai tội danh, bảng sau đây sẽ đối chiếu các yếu tố cấu thành tội phạm một cách chi tiết.

3. Án lệ

Các tài liệu nghiên cứu và án lệ phân biệt Tội giết người (Điều 123) và Tội cố ý gây thương tích (Điều 134) lại là một nguồn tham khảo vô cùng hữu ích, vì đây là "tình huống lằn ranh" phổ biến nhất và các tiêu chí được sử dụng để phân định giữa chúng hoàn toàn có thể được áp dụng để phân biệt hai tội danh đang được nghiên cứu. Các án lệ này nhấn mạnh rằng, để phân biệt các tội danh có hậu quả chết người, yếu tố mấu chốt là phải xác định được ý thức chủ quan của người phạm tội đối với cái chết của nạn nhân. Điều này đòi hỏi các cơ quan tiến hành tố tụng phải dựa vào các dấu hiệu khách quan để suy luận về ý chí bên trong của bị cáo.

Các bản án thực tiễn đã cho thấy rõ đặc điểm riêng biệt của từng tội danh:

Vụ án Tội vô ý làm chết người: Các bản án sơ thẩm và phúc thẩm liên quan đến Tội vô ý làm chết người thường phản ánh hành vi vi phạm các quy tắc về an toàn, vệ sinh lao động, giao thông hoặc nghề nghiệp. Ví dụ, trong bản án số 05/2022/HS-ST, bị cáo H bị kết tội "Vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp" vì đã lơ là, không bố trí nhân viên cứu hộ tại hồ bơi, dẫn đến một em nhỏ bị đuối nước. Tương tự, bản án số 50/2021/HS-ST cho thấy bị cáo M đã phạm tội do sơ suất, quên rút dây điện bẫy chuột, gây ra cái chết cho người đi đường. Những vụ án này minh họa một cách rõ ràng bản chất lỗi vô ý do cẩu thả, khi hành vi của người phạm tội ban đầu không có ý định gây hại nhưng lại dẫn đến hậu quả chết người vì sự thiếu cẩn trọng của họ.

Vụ án Tội cố ý gây thương tích: Việc tìm kiếm các bản án chi tiết trên các cổng thông tin công bố án lệ có đầy đủ nội dung phân tích các yếu tố chứng cứ để phân biệt hai tội danh là một thách thức lớn. Các bản án được tìm thấy thường chỉ cung cấp tên tội danh và khung hình phạt, ví dụ Bản án số 28 ngày 28/03/2024 về Tội "Cố ý gây thương tích" theo điểm c khoản 3 Điều 134. Sự thiếu hụt các bản án chi tiết, có tính phân tích cao về các yếu tố chứng cứ được sử dụng để chứng minh ý định của bị cáo (như vị trí vết thương, hung khí, lời khai...) cho thấy một khoảng trống lớn giữa lý luận pháp lý và thực tiễn xét xử. Vấn đề này làm hạn chế khả năng nghiên cứu chuyên sâu và là một bất cập cần được khắc phục trong hệ thống công bố bản án của Việt Nam.

4. Những vấn đề cốt lõi trong việc xác định lỗi chủ quan 

Để xác định chính xác lỗi của chủ thể đối với hậu quả chết người, cần làm rõ liệu người đó có thấy trước hậu quả chết người tất yếu hoặc có thể xảy ra hay không. Các yếu tố khách quan sau đây được sử dụng như những chỉ báo quan trọng để suy luận về ý chí của người phạm tội:

• Mục đích của hành vi: Yếu tố này là điểm khác biệt quan trọng nhất. Tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người có mục đích ban đầu là gây tổn hại đến thân thể nạn nhân, còn việc nạn nhân chết là nằm ngoài ý thức chủ quan.
• Mức độ và cường độ tấn công: Một hành vi được coi là có ý định giết người thường là một hành vi tấn công nhanh, liên tục và với cường độ mạnh. Ngược lại, hành vi cố ý gây thương tích thường có mức độ và cường độ tấn công nhẹ hơn, không dồn dập.
• Vị trí tác động trên cơ thể: Đây là một trong những chứng cứ khách quan quan trọng nhất. Nếu hành vi tác động vào các vị trí trọng yếu, dễ gây chết người như đầu, ngực, bụng thì có thể suy luận về ý chí tước đoạt tính mạng của người phạm tội. Ngược lại, hành vi tấn công vào các vị trí ít nguy hiểm hơn như tay, chân, vai... thường là dấu hiệu của hành vi chỉ nhằm gây thương tích.
• Vũ khí, hung khí sử dụng: Việc sử dụng các công cụ, hung khí nguy hiểm (dao, súng, gậy, axit...) cũng là một chỉ báo quan trọng. Một hành vi tấn công bằng vũ khí nguy hiểm vào chỗ hiểm có thể được coi là hành vi có ý thức để mặc cho hậu quả chết người xảy ra.

Các yếu tố khách quan này không tồn tại một cách độc lập mà chúng kết nối với nhau để tạo thành một mô hình bằng chứng. Ví dụ, việc sử dụng một con dao (hung khí nguy hiểm), đâm vào ngực (vị trí trọng yếu) nhiều lần (cường độ tấn công) không thể được coi là một hành vi chỉ nhằm gây thương tích đơn thuần. Tầm quan trọng của các yếu tố này nằm ở việc chúng cung cấp một cơ sở hợp lý để các cơ quan tố tụng vượt qua khó khăn trong việc xác định ý thức bên trong của bị cáo, qua đó làm cầu nối giữa hành vi bên ngoài và ý chí bên trong của tội phạm.

Kết luận 

Bài viết này đã làm sáng tỏ sự khác biệt mấu chốt giữa "Tội vô ý làm chết người" và "Tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người" trong pháp luật hình sự Việt Nam. Mặc dù cả hai đều có chung hậu quả đau lòng là cái chết của con người, sự khác biệt quyết định nằm ở yếu tố lỗi chủ quan, tức là ý chí và nhận thức của người phạm tội đối với hậu quả đó.

Việc phân biệt chính xác hai tội danh này có tầm quan trọng đặc biệt không chỉ trong lĩnh vực lý luận mà còn trong thực tiễn xét xử. Một phán quyết chính xác sẽ đảm bảo công lý được thực thi, người phạm tội bị trừng trị đúng với mức độ nguy hiểm của hành vi và ý chí phạm tội của họ. Đồng thời, việc phân định rõ ràng giúp tránh tình trạng oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm, góp phần duy trì tính nghiêm minh và công bằng của pháp luật. Sự phức tạp trong việc xác định ý thức chủ quan của tội phạm đòi hỏi các cơ quan tố tụng phải kết hợp một cách linh hoạt và khoa học giữa các quy định của pháp luật, các bản án thực tiễn đã được thừa nhận và các luận điểm khoa học. Hơn thế nữa, cần có sự đầu tư hơn nữa vào việc công bố các bản án chi tiết, có tính phân tích cao để tạo tiền đề cho việc nghiên cứu và áp dụng pháp luật một cách nhất quán. Một nền tư pháp tiến bộ không chỉ tuân thủ luật pháp mà còn phải thấu hiểu bản chất con người trong từng vụ án cụ thể, đảm bảo rằng mọi phán quyết đều dựa trên sự thật và công lý.

Mọi vướng mắc pháp lý hãy gọi ngay hotline tổng đài: 1900.6162 để được tư vấn pháp luật trực tuyển. Email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ khi có yêu cầu. Trân trọng!