1. Công đoàn cơ sở là gì?

Theo quy định của Luật Công đoàn 2012, Công đoàn cơ sở được xác định là tổ chức cơ sở của Công đoàn, tập trung đoàn viên Công đoàn trong một hoặc một số cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp được Công đoàn cấp trên công nhận trực tiếp cơ sở theo quy định của pháp luật và Điều lệ Công đoàn Việt Nam. Đồng thời, theo quy định của Điều lệ Công đoàn Việt Nam, Công đoàn cơ sở là tổ chức cơ sở của Công đoàn Việt Nam, được thành lập tại một hoặc một số đơn vị sử dụng lao động hoạt động hợp pháp, khi có từ 05 đoàn viên hoặc 05 người lao động trở lên, và khi có đơn tự nguyện gia nhập Công đoàn Việt Nam.

Do đó, Công đoàn có thể được hiểu là tổ chức chính trị - xã hội được hình thành dựa trên nguyên tắc tự nguyện và dân chủ, đại diện cho lợi ích của người lao động và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ. Công đoàn cơ sở đặc biệt được thành lập khi có đủ 5 đoàn viên hoặc 5 người lao động trở lên, và gia nhập Công đoàn Việt Nam theo đơn tự nguyện.

2. Vai trò Công đoàn cơ sở khi tham gia tố tụng dân sự giải quyết tranh chấp lao động tại Tòa?

Nhiệm vụ của Công đoàn trong việc khởi kiện và tham gia vào quá trình giải quyết các vụ án lao động tại Tòa án được phân chia rõ trong các điều luật. Cụ thể, quy định về vai trò của Công đoàn được miêu tả trong Điều 75 (khoản 2), Điều 88, Điều 209 (khoản 1, điểm d), Điều 187 (khoản 2), Điều 401 (khoản 1), và Điều 403 (khoản 1) của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (BLTTDS) đặt ra tại điểm c. Theo những quy định này, vai trò của Công đoàn các cấp được mô tả chi tiết và rõ ràng như sau:

* Với công đoàn cơ sở (CĐCS):

- Tiến hành khởi kiện và tham gia quá trình giải quyết các vụ án tranh chấp về kinh phí của công đoàn tại Tòa án.

- Đưa ra khởi kiện và tham gia giải quyết tranh chấp lao động (TCLĐ) cá nhân tại Tòa án, khi có ủy quyền từ người lao động (NLĐ).

- Thực hiện khởi kiện và tham gia giải quyết TCLĐ tập thể liên quan đến quyền lợi tại Tòa án.

- Yêu cầu Tòa án tuyên bố vô hiệu hợp đồng lao động (HĐLĐ) và thoả ước lao động tập thể (TƯLĐTT); yêu cầu Tòa án xem xét tính hợp pháp của cuộc đình công.

- Mô phỏng vai trò cụ thể bao gồm việc cử đại diện tham gia vào quá trình giải quyết các vụ án lao động và việc lao động với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho NLĐ.

- Đại diện công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở sẽ tiến hành khởi kiện và tham gia giải quyết vụ án tranh chấp về kinh phí công đoàn tại Tòa án.

- Thực hiện khởi kiện và tham gia giải quyết TCLĐ cá nhân tại Tòa án, khi được ủy quyền từ NLĐ.

- Xử lý khởi kiện và tham gia giải quyết TCLĐ tập thể liên quan đến quyền, khi được ủy quyền từ Công đoàn cơ sở (CĐCS).

- Yêu cầu Tòa án tuyên bố vô hiệu HĐLĐ và TƯLĐTT; yêu cầu Tòa án xem xét tính hợp pháp của cuộc đình công.

- Đại diện cấp trên còn có trách nhiệm cử người tham gia vào quá trình giải quyết các vụ án lao động và việc lao động, đồng thời đảm bảo họ hoạt động theo chỉ định của Tòa án.

- Đại diện cấp trên cũng cử người tham gia vào phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải theo yêu cầu của NLĐ. Trong trường hợp không tham gia được, ý kiến bằng văn bản phải được cung cấp.

* Với Liên đoàn Lao động tỉnh, thành phố, Công đoàn ngành trung ương và tương đương, Công đoàn Tổng Công ty trực thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam:

- Tiến hành khởi kiện và tham gia giải quyết các vụ án tranh chấp liên quan đến kinh phí của công đoàn tại Tòa án.

- Chủ động khởi kiện và tham gia giải quyết tranh chấp lao động (TCLĐ) cá nhân tại Tòa án, khi có ủy quyền từ người lao động (NLĐ).

- Khởi kiện và tham gia giải quyết các vụ tranh chấp lao động (TCLĐ) tập thể về quyền, nếu được ủy quyền từ Công đoàn cơ sở (CĐCS), tại Tòa án.

- Yêu cầu Tòa án tuyên bố vô hiệu hợp đồng lao động (HĐLĐ) và thoả ước lao động tập thể (TƯLĐTT); đồng thời, đề nghị Tòa án xem xét tính hợp pháp của cuộc đình công.

- Cử đại diện tham gia vào quá trình giải quyết các vụ án lao động, đảm bảo bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người lao động (NLĐ), Công đoàn cơ sở (CĐCS), và Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở, theo đề nghị của NLĐ, CĐCS, Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở.

- Cử đại diện tham gia vào quá trình giải quyết các vụ án lao động, việc lao động theo chỉ định của Tòa án.

- Cử đại diện tham gia vào các phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và quá trình hòa giải theo yêu cầu của NLĐ. Trong trường hợp không thể tham gia, ý kiến phải được trình bày bằng văn bản.

Do đó, theo Hướng dẫn 92/HD-TLĐ năm 2023, tiểu mục 2 của Mục II Phần 1 quy định về vai trò của Công đoàn cơ sở khi tham gia tố tụng dân sự giải quyết tranh chấp các vụ án lao động tại Tòa án như sau:

- Có quyền khởi kiện và tham gia giải quyết vụ án tranh chấp về kinh phí công đoàn tại Tòa án.

- Có quyền khởi kiện và tham gia giải quyết vụ án cá nhân liên quan đến tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp của công nhân viên tại Tòa án, khi được người lao động ủy quyền.

- Có quyền khởi kiện và tham gia giải quyết vụ án liên quan đến quyền lợi của cả nhóm lao động tại Tòa án.

- Có thể yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng lao động vô hiệu, thỏa thuận lao động tập thể vô hiệu; đồng thời, yêu cầu Tòa án xem xét tính hợp pháp của cuộc đình công.

- Có thể cử đại diện tham gia vào quá trình giải quyết các vụ án lao động, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người lao động.

- Có quyền cử đại diện tham gia vào quá trình giải quyết các vụ án lao động, theo chỉ định của Tòa án.

- Có quyền cử đại diện tham gia vào phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải theo yêu cầu của người lao động.

3. Thủ tục ủy quyền đối với đại diện công đoàn đại diện cho đương sự khi tham gia tố tụng dân sự giải quyết vụ án tranh chấp lao động

Ở tiết 2.2, tiểu mục 2 của Mục 3 trong Hướng dẫn 92/HD-TLĐ năm 2023 đề cập đến quy trình ủy quyền như sau:

Đối với Người Lao Động (NLĐ):

- NLĐ có trách nhiệm lập giấy ủy quyền cho Công đoàn để thực hiện việc khởi kiện vụ án lao động (chính là việc ký đơn khởi kiện) theo quy định tại khoản 2 của Điều 187 trong Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và/hoặc tham gia tố tụng giải quyết các tranh chấp lao động cá nhân tại Tòa án ở mọi cấp (vui lòng tham khảo Mẫu số 01 Phụ lục đi kèm với Hướng dẫn này). Công đoàn được ủy quyền để cử cán bộ thực hiện các nhiệm vụ được ủy quyền.

- Trong trường hợp có nhiều NLĐ có cùng yêu cầu đối với Nhà Sản Xuất Điều Lệ Đoàn (NSDLĐ) trong cùng một doanh nghiệp hoặc đơn vị, họ có quyền ủy quyền một đại diện của Công đoàn để đại diện họ trong quá trình khởi kiện vụ án lao động và tham gia tố tụng tại Tòa án theo quy định tại khoản 3 của Điều 85 trong Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

- Quá trình ủy quyền của NLĐ cho Công đoàn phải được thực hiện tại tổ chức có thẩm quyền công chứng (như phòng công chứng hoặc văn phòng công chứng). Giấy ủy quyền phải chi tiết rõ nội dung ủy quyền, bao gồm cả việc ủy quyền ký đơn khởi kiện, đơn khởi kiện bổ sung, ủy quyền tham gia quá trình giải quyết vụ án lao động, và việc lao động tại Tòa án ở mọi cấp, bao gồm cả kháng cáo bản án và quyết định sơ thẩm.

- Nếu NLĐ lập giấy ủy quyền cho Công Đoàn Cơ Sở (CĐCS) và CĐCS muốn ủy quyền lại cho Công đoàn cấp trên để tham gia tố tụng (nếu CĐCS không tham gia được), thì nội dung giấy ủy quyền phải rõ ràng về người nhận ủy quyền và quyền của họ để ủy quyền cho một bên thứ ba thực hiện các hoạt động đại diện cho NLĐ trong quá trình tham gia tố tụng.

Đối với Tổ Chức Công Đoàn (CĐCS):

- CĐCS có trách nhiệm lập giấy ủy quyền cho Công đoàn cấp trên để khởi kiện và/hoặc tham gia tố tụng dân sự giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền, tham gia tố tụng dân sự giải quyết các vấn đề lao động tại Tòa án ở mọi cấp. Công đoàn cấp trên được ủy quyền để cử cán bộ thực hiện các nhiệm vụ được ủy quyền.

- Công đoàn cấp dưới có quyền khởi kiện vụ tranh chấp về kinh phí công đoàn, và sau khi khởi kiện, có quyền ủy quyền cho Công đoàn cấp trên tham gia tố tụng dân sự giải quyết tranh chấp tại các cấp Tòa án.

Bài viết liên quan: Khái niệm giải quyết tranh chấp lao động? Nguyên tắc giải quyết tranh chấp lao động?

Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng thông qua số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!