1. Thế nào là đấu thầu hàng hoá, dịch vụ?
Đấu thầu được định nghĩa là quá trình chọn lựa nhà thầu để thực hiện việc ký kết hợp đồng, bao gồm cả thực hiện hợp đồng cung cấp các dịch vụ như tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp, phi tư vấn, cũng như việc chọn lựa nhà đầu tư để thực hiện việc ký kết. Mục tiêu là đảm bảo thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo đúng quy định của đối tác tư nhân, đặc biệt trong các dự án đầu tư sử dụng đất, tuân thủ nguyên tắc thực hiện cạnh tranh một cách minh bạch và công bằng, nhằm mang lại hiệu quả kinh tế tối ưu.
Theo Điều 214 của Luật Thương mại 2005, quy định về đấu thầu hàng hoá và dịch vụ như sau: Đấu thầu hàng hoá, dịch vụ được xem là một hoạt động thương mại, trong đó bên mua hàng hoá, dịch vụ (gọi là bên mời thầu) tiến hành mời thầu nhằm lựa chọn một thương nhân đáp ứng tốt nhất các yêu cầu được đặt ra bởi bên mời thầu. Thương nhân được chọn sau đó ký kết và thực hiện hợp đồng, và họ được gọi là bên trúng thầu. Các quy định về đấu thầu trong Luật này không áp dụng đối với đấu thầu mua sắm công theo quy định của pháp luật.
2. Đặc điểm của thủ tục đấu thầu hàng hoá, dịch vụ
Trước hết, đấu thầu hàng hóa và dịch vụ là một hoạt động thương mại, nên nó sẽ bao gồm những đặc điểm chung với các hoạt động thương mại khác như sau: Hoạt động đấu thầu hàng hóa và dịch vụ thường được thực hiện bởi những nhà thầu tham gia với tư cách là pháp nhân; Mục tiêu chính của hoạt động đấu thầu là tạo ra lợi nhuận; Đối tượng của đấu thầu là các hàng hóa thương mại được phép lưu thông theo quy định của pháp luật; Quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia đấu thầu được xác định theo những hình thức pháp lý được quy định bởi pháp luật.
Bên cạnh đó, đấu thầu hàng hóa và dịch vụ trong thương mại còn có những đặc trưng cơ bản như sau:
- Thứ nhất, đấu thầu trong thương mại liên quan đến quan hệ mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ thương mại. Điều này chỉ xảy ra khi một bên có nhu cầu mua sắm hàng hoặc sử dụng dịch vụ và muốn lựa chọn người cung cấp hàng hoặc dịch vụ tốt nhất theo yêu cầu. Kết quả của đấu thầu là cơ sở để thương lượng và ký kết hợp đồng mua bán, cung ứng dịch vụ.
- Thứ hai, các bên trong quan hệ đấu thầu cũng là bên mua và bên bán hàng hóa, dịch vụ. Bên mời thầu có nhu cầu mua sắm hoặc sử dụng dịch vụ, trong khi bên dự thầu là thương nhân có khả năng cung cấp hàng hoặc dịch vụ cho gói thầu. Nếu đấu thầu thành công, bên dự thầu sẽ trở thành bên mua, và bên mời thầu sẽ trở thành bên bán trong quan hệ mua bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ thương mại.
- Thứ ba, đấu thầu là quá trình mua bán hàng hóa và dịch vụ luôn có sự tham gia của một bên mời thầu và nhiều nhà thầu. Điều này là do bản chất của đấu thầu nhằm tạo ra cạnh tranh lớn giữa những người có khả năng cung cấp hàng hoặc dịch vụ. Qua đó, người mua có thể lựa chọn người cung cấp tốt nhất.
- Thứ tư, đấu thầu được thực hiện thông qua hồ sơ mời thầu và hồ sơ dự thầu. Hồ sơ mời thầu là văn bản do bên mời thầu lập ra, chứa đựng đầy đủ yêu cầu về kỹ thuật, tài chính, thương mại...của hàng hoặc dịch vụ cần mua sắm hoặc sử dụng. Dựa vào hồ sơ dự thầu, bên mời thầu lựa chọn người thắng cuộc để ký kết hợp đồng. Những hồ sơ này là căn cứ pháp lý để xác định, thay đổi và chấm dứt quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quan hệ đấu thầu hàng hóa và dịch vụ.
- Thứ năm, đấu thầu là quá trình đa giai đoạn, yêu cầu các bên phải trải qua các giai đoạn mời thầu, dự thầu, mở thầu, xét thầu, xếp hạng, và lựa chọn nhà thầu, trước khi công bố kết quả đấu thầu và ký kết hợp đồng. Mỗi giai đoạn trong quá trình đấu thầu hướng tới một mục tiêu cụ thể, nhưng chúng đều liên quan chặt chẽ với nhau.
3. Quy định về trình tự thủ tục đấu thầu hàng hoá, dịch vụ
Bước 1: Mời thầu:
Theo quy định của Điều 217 trong Luật Thương mại 2005, bên mời thầu có thể tiến hành sơ tuyển các bên mời thầu nhằm lựa chọn những đối tác có khả năng đáp ứng đầy đủ các điều kiện mà bên mời thầu yêu cầu. Sơ tuyển nhà thầu nhằm đảm bảo rằng chỉ những nhà thầu có đủ năng lực và kinh nghiệm sẽ được mời tham gia đấu thầu.
Theo khoản 1 của Điều 218 trong Luật Thương mại 2005, hồ sơ mời thầu bao gồm thông báo mời thầu, phương pháp đánh giá, so sánh, xếp hạng và lựa chọn nhà thầu, cùng với các chỉ dẫn khác liên quan đến quá trình đấu thầu. Để đảm bảo sự minh bạch và cạnh tranh, hồ sơ mời thầu cần phải được soạn thảo rõ ràng. Để đảm bảo tính cạnh tranh trong quá trình đấu thầu, tất cả các gói thầu cần được thông báo công khai và rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng. Quy trình đấu thầu hàng hóa và dịch vụ cần tuân thủ theo quy định của Điều 219 trong Luật Thương mại 2005.
Bước 2: Dự thầu:
Sau khi thông báo mời thầu, những nhà thầu quan tâm đến gói thầu hoặc đã được sơ tuyển sẽ thực hiện các thủ tục dự thầu. Những nhà thầu này, là các doanh nghiệp có khả năng cung cấp dịch vụ hoặc hàng hóa cho gói thầu theo quy định của Điều 214 trong Luật Thương mại 2005. Hồ sơ dự thầu cần phải được nộp trực tiếp cho bên mời thầu hoặc gửi bằng đường bưu điện đến địa chỉ được ghi trong hồ sơ mời thầu trước thời điểm đóng thầu. Bên dự thầu có thể phải nộp một khoản tiền bảo đảm dự thầu theo yêu cầu của bên mời thầu để đảm bảo tính hiệu quả của hồ sơ dự thầu.
Bước 3: Mở thầu:
Mở thầu là quá trình tổ chức mở hồ sơ dự thầu vào thời điểm đã được ấn định hoặc ngay sau thời điểm đóng thầu nếu không có thời điểm cụ thể. Hồ sơ dự thầu nộp đúng hạn sẽ được mở công khai, và tất cả các bên dự thầu có quyền tham dự buổi mở thầu. Hồ sơ dự thầu nộp không đúng hạn sẽ không được chấp nhận và sẽ được trả lại cho bên dự thầu chưa mở. Các bên dự thầu không được sửa đổi hồ sơ dự thầu sau khi đã mở thầu.
Bước 4: Đánh giá và so sánh hồ sơ dự thầu:
Hồ sơ dự thầu sẽ được đánh giá và so sánh dựa trên các tiêu chuẩn quy định bởi bên mời thầu. Trong quá trình này, bên mời thầu có thể yêu cầu bên dự thầu làm rõ các vấn đề liên quan đến hồ sơ dự thầu, và mọi yêu cầu và trả lời phải được ghi chép bằng văn bản. Nếu bên mời thầu sửa đổi một số nội dung trong hồ sơ mời thầu, họ phải gửi thông báo sửa đổi bằng văn bản đến tất cả các bên dự thầu ít nhất mười ngày trước thời hạn cuối cùng nộp hồ sơ dự thầu.
Bước 5: Xếp hạng và lựa chọn nhà thầu:
Dựa trên kết quả đánh giá, bên mời thầu sẽ xếp hạng và chọn lựa các bên dự thầu theo phương pháp đã quy định. Trong trường hợp có nhiều bên dự thầu có điểm số hoặc tiêu chuẩn trúng thầu ngang nhau, bên mời thầu sẽ có quyền lựa chọn nhà thầu.
Bước 6: Thông báo kết quả và ký kết hợp đồng:
Ngay sau khi có kết quả đấu thầu, bên mời thầu phải thông báo kết quả cho tất cả các bên dự thầu. Các bên có thể thỏa thuận với bên trúng thầu về việc đặt cọc, ký quỹ, hoặc bảo lãnh để đảm bảo việc thực hiện hợp đồng. Số tiền này sẽ được quy định bởi bên mời thầu, nhưng không vượt quá 10% giá trị hợp đồng. Biện pháp bảo đảm này sẽ hiệu lực cho đến khi bên trúng thầu hoàn thành nghĩa vụ hợp đồng, trừ khi có thỏa thuận khác. Bên trúng thầu sẽ không nhận lại tiền ký quỹ, đặt cọc nếu từ chối thực hiện hợp đồng sau khi đã ký kết. Sau khi nộp tiền đặt cọc, ký quỹ, bên trúng thầu sẽ được hoàn trả số tiền đặt cọc, ký quỹ của hồ sơ dự thầu.
Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết: Vai trò của hoạt động đấu thầu trong giai đoạn hiện nay
Nếu có bất cứ vấn đề pháp lý nào cần hỗ trợ, vui lòng liên hệ tới bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số điện thoại: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu qua địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Trân trọng!
