Dịch vụ công thiết yếu theo Đề án 06 Chính phủ

Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030 (thường gọi là Đề án 06) được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thông qua Quyết định số 06/QĐ-TTg ban hành ngày 06/01/2022.

Mục tiêu của Đề án là sử dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử làm nền tảng thúc đẩy Chính phủ số, xã hội số. Đề án 06 đã xác lập quan điểm chỉ đạo mang tính pháp lý cao, coi Cơ sở dữ liệu Quốc gia về Dân cư (CSDLQG về DC) là "tài nguyên gốc cho chuyển đổi số". Điều này tạo ra nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với tất cả các Bộ, ngành và địa phương trong việc tái cấu trúc toàn bộ quy trình giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) theo hướng phải chấp nhận và khai thác dữ liệu từ CSDLQG về DC.

1. Pháp luật điều chỉnh đề án 06 

Việc triển khai Đề án 06 đòi hỏi sự đồng bộ giữa các văn bản pháp luật thuộc nhiều lĩnh vực (hành chính, công nghệ, an ninh, bảo hiểm). Khung khổ pháp lý nền tảng bao gồm ba trụ cột chính, được bổ sung liên tục bởi các Chỉ thị và Nghị quyết nhằm tháo gỡ vướng mắc:

Bảng tổng quan văn bản pháp luật điều chỉnh đề án 06

2. Dịch vụ công thiết yếu theo đề án 06 

Danh mục 25 Dịch vụ công (DVC) được thiết lập để giải quyết các nhu cầu thường xuyên, cơ bản nhất của người dân và doanh nghiệp. Việc phân tích danh mục này cho thấy sự ưu tiên của Chính phủ trong việc giải quyết các giao dịch liên quan đến: Định danh/Cư trú, An sinh xã hội, Tài sản/Giao thông, và Tiện ích cơ bản.

2.1. Nhóm Dịch vụ cư trú và quản lý hành chính (Bộ Công an)

Đây là nhóm dịch vụ được số hóa sớm nhất và đạt cấp độ 4 toàn diện nhất do liên quan trực tiếp đến CSDLQG về Dân cư.

Các DVC trọng tâm: Đăng ký thường trú; Đăng ký tạm trú; Khai báo tạm vắng và Thông báo lưu trú.

Việc chuyển toàn bộ các thủ tục này lên Cấp độ 4 đã chính thức loại bỏ yêu cầu xuất trình các loại giấy tờ vật lý (như Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú) trong giao dịch hành chính, dựa trên cơ sở pháp lý về định danh điện tử và khai thác dữ liệu theo Quyết định 06/QĐ-TTg và Luật Cư trú sửa đổi.

2.2. Nhóm Dịch vụ an sinh xã hội và y tế (BHXH, y tế)

Nhóm này tập trung vào việc số hóa các chính sách phúc lợi xã hội thông qua dữ liệu dân cư.

Các DVC trọng tâm: Giải quyết hưởng trợ cấp thất nghiệp; Sử dụng thẻ Bảo hiểm y tế (BHYT) điện tử tích hợp trên VNeID; Sử dụng mã số Bảo hiểm xã hội (BHXH) thông qua VNeID.

Từ ngày 01/6/2025, thẻ BHYT bản giấy đã ngừng được cấp mới, cấp lại, yêu cầu người dân sử dụng thẻ BHYT điện tử trên VNeID hoặc VssID, hoặc quét mã QR trên căn cước công dân. Đây là sự chuyển đổi pháp lý bắt buộc, khẳng định giá trị thay thế hoàn toàn của bản điện tử đối với giấy tờ vật lý theo Nghị định 59/2022/NĐ-CP.

2.3. Nhóm Dịch vụ tài sản, giao thông và Tư pháp (Bộ Tư pháp, Bộ TN&MT, GTVT)

Đây là nhóm DVC phức tạp nhất về mặt pháp lý do liên quan đến nhiều CSDL chuyên ngành và tài sản có giá trị lớn.

Các DVC trọng tâm: Đăng ký biến động về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất do thay đổi thông tin về người được cấp Giấy chứng nhận; Cấp đổi, cấp lại giấy phép lái xe; Cấp phiếu lý lịch tư pháp; Đăng kí dự thi tốt nghiệp THPT quốc gia và xét tuyển đại học, cao đẳng; Đăng ký thuế lần đầu đối với hộ gia đình, cá nhân.

Thành công lớn nhất là việc số hóa được các DVC như cấp phiếu lý lịch tư pháp, vốn là thủ tục tốn thời gian. Tuy nhiên, đối với thủ tục Đăng ký biến động đất đai, rào cản pháp lý lớn nhất là sự không đồng bộ và thiếu cơ sở pháp lý vững chắc cho việc liên thông dữ liệu giữa CSDLQG về Dân cư và CSDL về Đất đai (Bộ TN&MT). Mặc dù đã được triển khai, nhưng tính liên thông triệt để (End-to-End) vẫn đang chờ đợi sự hoàn thiện cơ sở dữ liệu chuyên ngành và Luật Đất đai (sửa đổi) để thực sự đạt cấp độ 4 hiệu quả.

2.4. Nhóm Dịch vụ tiện ích cơ bản

Các DVC trọng tâm: Cấp điện mới từ lưới điện hạ áp (220/380V); Thay đổi chủ thể hợp đồng mua bán điện.

Việc số hóa các tiện ích này nhằm giảm thiểu thủ tục giấy tờ, tận dụng CSDLQG về DC để xác minh thông tin cá nhân/cư trú, giảm thiểu thời gian chờ đợi cho người dân và doanh nghiệp, tạo thuận lợi cho các giao dịch thiết yếu.

3. Ý nghĩa pháp lý của DVC

Sự thành công trong việc triển khai các DVC lên Cấp độ 4 đòi hỏi các Bộ, ngành phải thực hiện tái cấu trúc quy trình giải quyết TTHC theo yêu cầu của Chính phủ.

Về mặt pháp lý hành chính, việc tái cấu trúc này là bắt buộc và phải được hợp pháp hóa thông qua việc sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) chuyên ngành, quy định về thời hạn giải quyết, và thẩm quyền của cán bộ. Sự cắt giảm thời gian thực hiện TTHC (ví dụ: từ 14-15 ngày xuống 3 ngày)  phải được thể hiện trong các Thông tư hoặc Nghị định chuyên ngành mới.

Bộ Tư pháp đã là một ví dụ điển hình trong việc chủ động rà soát, hoàn thiện VBQPPL và tham mưu ban hành 03 Thông tư trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hộ tịch, quốc tịch và lý lịch tư pháp. Các Thông tư này đóng vai trò là công cụ pháp lý nhanh chóng để chi tiết hóa việc tái cấu trúc TTHC và giải quyết các vấn đề cục bộ theo yêu cầu của Đề án 06.

4. Trách nhiệm hành chính trong thực thi đề án 06

Để đảm bảo tính kỷ cương trong việc triển khai Đề án 06 và 25 DVC, pháp luật về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức đóng vai trò là đòn bẩy thực thi pháp luật số. Việc tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu trong việc nâng cao chất lượng phục vụ và minh bạch trong thực hiện TTHC, cung cấp dịch vụ công được nhấn mạnh là nhiệm vụ cốt lõi.

Các quy định về kỷ luật hành chính (như Nghị định 172/2025/NĐ-CP về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức) sẽ được áp dụng khi cán bộ, công chức vi phạm kỷ luật, bao gồm cả việc không tuân thủ các quy định về chuyển đổi số.

Ví dụ, nếu cán bộ không thực hiện việc chuyển đổi tài khoản VNeID sang tài khoản duy nhất trước thời hạn quy định (01/7/2024) , hoặc không tái cấu trúc quy trình TTHC kịp thời, họ có thể bị xem xét áp dụng hình thức kỷ luật cảnh cáo hoặc khiển trách. Điều này là công cụ pháp lý cần thiết để vượt qua sự chống đối hoặc chậm trễ trong nội bộ hệ thống hành chính.

Trong môi trường dịch vụ công số, trách nhiệm pháp lý không chỉ thuộc về cơ quan nhà nước mà còn được chuyển giao một phần cho người dân, nhằm đảm bảo an ninh, an toàn thông tin. Công dân chịu trách nhiệm trước pháp luật về những thông tin kê khai, đăng ký tài khoản trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia.

Nghĩa vụ pháp lý của công dân khi sử dụng 25 DVC trực tuyến bao gồm:

• Chịu trách nhiệm về thông tin kê khai: Phải đảm bảo tính chính xác và trung thực của hồ sơ điện tử (ví dụ: ảnh chụp tờ khai, hồ sơ tải lên).
• ^{Giữ bí mật thông tin tài khoản: Có nghĩa vụ giữ bí mật thông tin tài khoản, mật khẩu của mình và phải thông báo kịp thời cho Cơ quan quản lý và vận hành hệ thống nếu phát hiện mật khẩu bị mất hoặc bị sử dụng trái phép.}

Việc này cân bằng giữa quyền lợi được hưởng DVC tiện lợi và trách nhiệm tự bảo vệ, cũng như trách nhiệm về tính hợp pháp của giao dịch trong môi trường số.

5. Kết luận 

Đề án 06, với nền tảng pháp lý là Quyết định 06/QĐ-TTg , đã định hình lại dịch vụ công thông qua việc số hóa 25 dịch vụ thiết yếu lên Cấp độ 4 , lấy dữ liệu dân cư làm tài nguyên cốt lõi. Thành công pháp lý lớn nhất là việc thiết lập tài khoản định danh điện tử VNeID (theo Nghị định 59/2022/NĐ-CP)  trở thành phương thức giao dịch hành chính duy nhất, đồng thời khẳng định giá trị thay thế hoàn toàn của giấy tờ điện tử trong nhiều lĩnh vực thiết yếu như BHYT. 

Tuy nhiên, việc triển khai triệt để vẫn đối mặt với các rào cản pháp lý liên ngành nghiêm trọng, chủ yếu là sự không đồng bộ về cơ chế tài chính và mua sắm công để đầu tư hạ tầng số, cùng với vướng mắc về liên thông dữ liệu giữa CSDLQG với các CSDL chuyên ngành phức tạp (như đất đai). Để đạt được mục tiêu chuyển đổi số toàn diện, Chính phủ cần khẩn trương hoàn thiện các Nghị định về tài chính và pháp điển hóa Luật Dữ liệu, đồng thời tăng cường trách nhiệm pháp lý cá nhân (Nghị định 13/2023/NĐ-CP) nhằm đảm bảo an toàn và bảo mật dữ liệu công dân trong quá trình thực thi DVC số.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.