1. Điều hòa, phân phối tài nguyên nước tại Luật Tài nguyên nước 2023

Theo quy định tại Điều 35 của Luật Tài nguyên nước năm 2023 (chưa có hiệu lực), hoạt động điều hòa và phân phối tài nguyên nước được thực hiện một cách tỉ mỉ và hiệu quả như sau:

- Để tối ưu hóa lợi ích kinh tế-xã hội và bảo vệ môi trường từ nguồn nước, hoạt động điều hòa và phân phối tài nguyên nước sẽ được thực hiện thông qua việc điều tiết chế độ vận hành của các công trình đập, hồ chứa và các cơ sở khai thác nước, cùng việc điều phối hoạt động khai thác và sử dụng nguồn nước trên các lưu vực sông và tầng chứa nước. Mục tiêu là đạt được sự cân bằng giữa các yếu tố và mối quan hệ phức tạp liên quan đến nguồn nước, qua đó đảm bảo sự ổn định và bền vững của hệ thống tài nguyên nước.

- Để thực hiện hoạt động này một cách hiệu quả, hệ thống công cụ hỗ trợ ra quyết định được xây dựng và vận hành dựa trên các số liệu quan trắc, dự báo khí tượng thủy văn, và thông tin về tài nguyên nước, bao gồm tình trạng hiện tại của nguồn nước mặt và nước dưới đất, cũng như nhu cầu khai thác và sử dụng nguồn nước. Một hệ thống mô hình số cụ thể được phát triển và vận hành trên từng lưu vực sông và các tầng chứa nước tương ứng trong từng vùng, giúp tối ưu hóa quá trình điều hòa, phân phối và điều tiết nguồn nước.

+ Bộ Tài nguyên và Môi trường đảm nhận vai trò chủ đạo trong việc xây dựng, quản lý, và vận hành hệ thống công cụ hỗ trợ ra quyết định, một cơ sở quan trọng giúp định hình chiến lược và các quyết định có ảnh hưởng đối với tài nguyên nước. Tuy nhiên, đồng thời, chúng tôi cũng khuyến khích sự tham gia của cả tổ chức và cá nhân trong quá trình này.

+ Việc thúc đẩy sự đóng góp từ cộng đồng và doanh nghiệp không chỉ tạo ra một môi trường cộng tác tích cực mà còn làm gia tăng đa dạng và sự chủ động trong việc phát triển và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ ra quyết định về điều hòa và phân phối tài nguyên nước. Tuy nhiên, tất cả các hoạt động này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định và nguyên tắc được quy định tại Điều 70 của Luật Tài nguyên nước năm 2023, nhằm đảm bảo tính bền vững và công bằng trong quản lý và sử dụng tài nguyên nước.

- Trên cơ sở hiện trạng đa chiều của nguồn nước trên từng lưu vực sông, cùng với các dự báo về khí tượng thủy văn và sự biến đổi của nguồn nước, kịch bản nguồn nước không chỉ là một tài liệu định hình mà còn là một công cụ quan trọng giúp dự báo và ứng phó với những biến động của tài nguyên nước. Nó bao gồm một loạt các nội dung quan trọng, từ việc phân tích hiện trạng của nguồn nước mặt và nước dưới đất, đến việc đánh giá nhu cầu sử dụng tài nguyên nước, và dự báo xu hướng về lượng mưa, dòng chảy và mực nước trong các hồ chứa và tầng chứa nước trong từng mùa và từng năm. Đặc biệt, nó còn đưa ra các đánh giá về mức độ hạn hán và thiếu hụt nước trên các lưu vực sông, từ đó giúp xây dựng các phương án và chính sách quản lý hiệu quả hơn.

- Hằng năm, Bộ Tài nguyên và Môi trường, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan, bao gồm cả các tổ chức lưu vực sông và tổ chức khác có liên quan, đảm nhận trách nhiệm chủ đạo trong việc xây dựng và công bố kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông được xác định là có tầm quan trọng liên tỉnh. Đồng thời, căn cứ vào những thông tin về kịch bản nguồn nước đã công bố, cùng với hiện trạng và dự báo về nguồn nước, Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ thực hiện quyết định về việc cập nhật và điều chỉnh kịch bản nguồn nước một cách linh hoạt và hiệu quả. Điều này nhằm đảm bảo rằng các biện pháp quản lý tài nguyên nước luôn được điều chỉnh phù hợp và linh hoạt để đáp ứng tốt nhất cho những thách thức và biến đổi của môi trường.

- Dựa trên thông tin từ kịch bản nguồn nước và các yêu cầu về quản lý, khai thác, và sử dụng tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, cùng với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trên lưu vực sông liên tỉnh, đang tập trung vào việc chỉ đạo và phối hợp để lập kế hoạch khai thác và sử dụng tài nguyên nước một cách hiệu quả và bền vững, phù hợp với tình hình được dự báo từ kịch bản nguồn nước.

- Dựa trên những dự báo về hạn hán và thiếu nước trong lưu vực sông từ kịch bản nguồn nước, Bộ Tài nguyên và Môi trường đảm nhận vai trò chủ đạo, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan có liên quan để xây dựng và thực hiện các phương án điều hòa và phân phối tài nguyên nước. Điều này sẽ đảm bảo tuân thủ một cách nghiêm ngặt nguyên tắc được quy định tại Điều 35, Khoản 1 của Luật Tài nguyên nước năm 2023.

- Việc điều hòa và phân phối tài nguyên nước không chỉ là một quá trình đơn giản mà còn là một thách thức đầy phức tạp, đặc biệt là trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng. Để đảm bảo rằng tài nguyên nước được sử dụng một cách bền vững và công bằng, cần phải xem xét nhiều yếu tố khác nhau và áp dụng các nguyên tắc quản lý cẩn thận.

+ Một trong những yếu tố quan trọng nhất là quy hoạch tài nguyên nước. Quy hoạch này phải được xây dựng dựa trên hiểu biết sâu sắc về hiện trạng nguồn nước, bao gồm cả nhu cầu sử dụng và hạn ngạch khai thác tài nguyên nước. Đồng thời, quy hoạch cũng phải tính đến các tác động của biến đổi khí hậu, như sự tăng lên của mức độ hạn hán và thay đổi về mô hình mưa và sự biến đổi của dòng chảy.

+ Một yếu tố khác quan trọng trong quá trình điều hòa và phân phối tài nguyên nước là việc bảo đảm an ninh nguồn nước. Điều này đòi hỏi sự công bằng và hợp lý trong việc phân phối nguồn nước giữa các tổ chức và cá nhân trên cùng một lưu vực sông, cũng như giữa các khu vực thượng lưu và hạ lưu. Ngoài ra, cần ưu tiên cung cấp nước cho mục đích sinh hoạt, đồng thời đảm bảo an ninh lương thực và năng lượng cho cộng đồng.

+ Trong trường hợp xảy ra hạn hán hoặc thiếu nước, việc quyết định về ưu tiên cung cấp nước trở nên cực kỳ quan trọng. Các quyết định này phải dựa trên quy hoạch tổng hợp lưu vực sông liên tỉnh, và ưu tiên sẽ được đặt cho các mục đích cấp thiết như sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, cần phải tìm ra cách để tiết kiệm và sử dụng nước một cách hiệu quả nhất, đồng thời đảm bảo duy trì dòng chảy tối thiểu trên các con sông và suối.

 

 

2. Trường hợp xác định dòng chảy tối thiểu theo Luật Tài nguyên nước 2023

Tại khoản 1 của Điều 24 trong Luật Tài nguyên nước năm 2023, quy định rõ các trường hợp cần phải xác định dòng chảy tối thiểu, nhằm đảm bảo sự ổn định và an toàn cho cộng đồng và môi trường. Các trường hợp này bao gồm:

- Các sông, suối mà trên đó có các công trình chuyển nước như đập, hồ chứa hoặc các công trình khai thác nước lớn có tiềm năng ảnh hưởng đến hoạt động dân sinh, phát triển kinh tế - xã hội và hệ sinh thái thủy sinh. Việc xác định dòng chảy tối thiểu ở đây là một bước quan trọng để đảm bảo rằng sự thay đổi của dòng chảy không gây ra tác động không mong muốn đến môi trường và sinh kế của cộng đồng.

- Các quyết định về thứ tự ưu tiên và vị trí cần duy trì dòng chảy tối thiểu của từng sông, suối được xác định dựa trên nhiều yếu tố như tình hình nguồn lực và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương, đồng thời cân nhắc đến tầm quan trọng của nguồn nước, yêu cầu phòng, chống thiên tai và bảo vệ nguồn nước. Những quy định này được cơ quan có thẩm quyền quy định một cách cụ thể trong khoản 6 và khoản 7 của Điều 24 trong Luật Tài nguyên nước năm 2023, nhằm đảm bảo rằng việc xác định dòng chảy tối thiểu được thực hiện một cách toàn diện và chính xác.

- Ngoài ra, cần lưu ý rằng các đập, hồ chứa được xây dựng trên các sông, suối cũng cần được quan tâm đến việc điều chỉnh dòng chảy tối thiểu. Trừ trường hợp các công trình này đã hoạt động mà không thể điều chỉnh hoặc bổ sung hạng mục công trình để xả dòng chảy tối thiểu. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì sự cân nhắc và sự linh hoạt trong quản lý nguồn nước để đảm bảo sự ổn định và an toàn cho cộng đồng và môi trường.

 

3. Trường hợp sử dụng ngưỡng khai thác nước dưới đất làm căn cứ 

Căn cứ vào Điều 30 của Luật Tài nguyên nước năm 2023, ngưỡng khai thác nước dưới đất không chỉ là một tiêu chí quan trọng mà còn là một phần không thể thiếu trong quá trình đánh giá và quyết định về nhiều nhiệm vụ quan trọng như sau:

- Thẩm định và quyết định về quy hoạch tài nguyên nước cũng như các quy hoạch tỉnh và quy hoạch chuyên ngành có liên quan đến việc khai thác và sử dụng tài nguyên nước. Điều này bao gồm cả việc ban hành các quyết định về vùng cấm và vùng hạn chế khai thác nước dưới đất.

- Xem xét và quyết định về các phương án điều hòa và phân phối tài nguyên nước trên lưu vực sông, bao gồm cả việc phục hồi các nguồn nước dưới đất bị suy thoái, cạn kiệt hoặc bị ô nhiễm.

- Cấp phép cho các hoạt động thăm dò và khai thác nước dưới đất, đảm bảo rằng các hoạt động này diễn ra một cách bền vững và có ít ảnh hưởng nhất định đến môi trường.

- Đánh giá và quyết định về các dự án và giải pháp nhân tạo nhằm bổ sung nguồn nước dưới đất, nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng nước của cộng đồng một cách hiệu quả và bền vững hơn.

Như vậy, ngưỡng khai thác nước dưới đất không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và quản lý tài nguyên nước mà còn là tiêu chí quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững và an toàn của các hoạt động sử dụng nước trong xã hội.

Ngoài ra, có thể tham khảo: Nguyên tắc xác định dòng chảy tối thiểu theo Luật Tài nguyên nước 2023. Còn khúc mắc, liên hệ 1900.6162 hoặc gửi email tới: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. Xin cảm ơn.