Ở Việt Nam, một xuất bản phẩm bị đình bản khi vi phạm các quy định của Luật xuất bản năm 2004. Cụ thể là không có giấy phép xuất bản hoặc có giấy phép xuất bản nhưng vi phạm các quy định về quy cách của các loại hình xuất bản phẩm; về thời hạn nộp lưu chiểu xuất bản phẩm của cơ sở in và của nhà xuất bản; về việc cấm xuất bản các tác phẩm có nội dung chống lại Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc; tuyên truyền bạo lực, chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa nhân dân các dân tộc và các nước; truyền bá tư tưởng văn hóa phản động, đổi trụy, các hành vi tội ác, các tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, phá hoại thuần phong mĩ tục; tiết lộ bí mật quốc gia, đời tư; xuyên tạc lịch sử, xúc phạm vĩ nhân, anh hùng dân tộc, xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự và nhân phẩm cá nhân... Tùy mức độ vi phạm mà có thể bị đình bản tạm thời hay đình bản vĩnh viễn, xuất bản phẩm có thể bị tạm đình chỉ lưu hành, cấm lưu hành, thu hồi, tịch thu hoặc tiêu hủy.

Xuất bản là một trong các hoạt động nhằm đưa các tác phẩm văn hóa, nghệ thuật, sách, bản tin đến gần hơn với công chúng. Tuy nhiên trong một số trường hợp theo quy định của pháp luật khiến cho hoạt động xuất bản buộc phải dừng lại theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Trong phạm vi bài viết này, tác giả tập trung phân tích các về “đình bản”.

Cơ sở pháp lý:

– Luật Xuất bản năm 2012;

– Nghị định 195/2013/NĐ-CP hướng dẫn Luật Xuất bản.

1. Đình bản là gì?

1.1. Xuất bản là gì?

Khái niệm xuất bản được quy định tại Khoản 1 Điều 4 Luật Xuất bản năm 2012, theo đó, Xuất bản là việc tổ chức, khai thác bản thảo, biên tập thành bản mẫu để in và phát hành hoặc để phát hành trực tiếp qua các phương tiện điện tử.

– Vị trí, mục đích của hoạt động xuất bản: Hoạt động xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng nhằm phổ biến, giới thiệu tri thức thuộc các lĩnh vực của đời sống xã hội, giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, xây dựng đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt Nam, mở rộng giao lưu văn hóa với các nước, phát triển kinh tế – xã hội, đấu tranh chống mọi tư tưởng và hành vi làm tổn hại lợi ích quốc gia, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Bảo đảm quyền phổ biến tác phẩm, bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan: Nhà nước bảo đảm quyền phổ biến tác phẩm dưới hình thức xuất bản phẩm thông qua nhà xuất bản và bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan; Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản; Không một cơ quan, tổ chức, cá nhân nào được lợi dụng quyền phổ biến tác phẩm làm thiệt hại lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

1.2. Đình bản là gì?

Đình bản là thuật ngữ không được nhắc đến trong các văn bản pháp lý, đình bản có thể được hiểu là “đình chỉ xuất bản”, là việc cơ quan quản lý nhà nước ra quyết định ngừng xuất bản đối với một xuất bản phẩm (tác phẩm văn học-nghệ thuật,…) vi phạm các quy định của luật xuất bản ở mọi nước.

2. Đình bản trong Tiếng anh là gì?

Đình bản trong Tiếng anh là: “Suspension of publishing”.

3. Các trường hợp và quy định áp dụng biện pháp đình bản?

Trong các hành vi xử lý vi phạm trong hoạt động xuất bản có đưa ra trường hợp áp dụng đình bản, cụ thể:

Đình bản trong trường hợp nhà xuất bản bị đình chỉ hoạt động.

Nhà xuất bản bị đình chỉ hoạt động có thời hạn trong các trường hợp sau đây:

– Sau khi thành lập và trong quá trình hoạt động, cơ quan chủ quản và nhà xuất bản không đáp ứng đủ các điều kiện quy định tại các Khoản 1, 2 và 3 Điều 13 của Luật này;

– Nhà xuất bản thực hiện không đúng nội dung ghi trong giấy phép thành lập nhà xuất bản;

– Nhà xuất bản vi phạm quy định của pháp luật về xuất bản mà bị xử phạt vi phạm hành chính ở mức độ phải đình chỉ hoạt động.

Giấy phép thành lập nhà xuất bản bị thu hồi trong các trường hợp sau đây:

– Hết thời hạn bị đình chỉ hoạt động mà không khắc phục được nguyên nhân dẫn đến việc bị đình chỉ;

– Trong thời hạn 06 tháng, kể từ ngày được cấp giấy phép thành lập nhà xuất bản mà cơ quan chủ quản không ra quyết định thành lập nhà xuất bản;

– Trong thời hạn 12 tháng liên tục mà nhà xuất bản không có xuất bản phẩm nộp lưu chiểu;

– Không đáp ứng đủ các điều kiện quy định tại Điều 13 của Luật này và gây hậu quả nghiêm trọng;

– Vi phạm nghiêm trọng các quy định khác của pháp luật.

Đối với xuất bản phẩm điện tử.

Bộ Thông tin và Truyền thông yêu cầu nhà xuất bản, tổ chức, cá nhân đình chỉ việc xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử để chấn chỉnh hoặc khắc phục nguyên nhân trong các trường hợp sau đây:

– Không duy trì đủ các điều kiện trong quá trình hoạt động. Đó là các điều kiện:

+ Có máy chủ đặt tại Việt Nam, máy tính và các thiết bị khác để phục vụ mục đích xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử trên mạng Internet;

+ Có thiết bị, phần mềm phục vụ việc thiết kế, dàn trang, ghi dữ liệu trên các phương tiện điện tử;

+ Có thiết bị truyền phát xuất bản phẩm điện tử được số hóa sau khi được biên tập, định dạng và được lưu trữ trên các phương tiện điện tử;

+ Có đường truyền kết nối Internet được đăng ký hợp pháp để xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử trên mạng Internet;

+ Có giải pháp kỹ thuật để kiểm soát việc xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử, bao gồm việc phát hành, loại bỏ hoặc khôi phục để phát hành;

+ Có thiết bị, giải pháp kỹ thuật để thống kê, quản lý số lượng xuất bản phẩm điện tử đã được xuất bản, phát hành;

+ Có hệ thống lưu trữ đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật để lưu trữ các xuất bản phẩm điện tử đã xuất bản, phát hành; xuất bản phẩm điện tử được lưu trữ phải bảo đảm yêu cầu về tính xác thực, toàn vẹn, an toàn thông tin, có khả năng truy cập ngay từ khi được tạo lập;

+ Có chứng thư số hợp pháp theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử và phải tuân thủ quy chuẩn, tiêu chuẩn đối với xuất bản phẩm điện tử.

Tiêu chuẩn về nhân lực kỹ thuật để điều hành, quản lý quá trình xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử quy định tại Điểm a Khoản 1 và Điểm a Khoản 2 Điều 45 Luật xuất bản cụ thể như sau:

+ Được đào tạo về công nghệ thông tin và có thâm niên công tác trong lĩnh vực công nghệ thông tin ít nhất 01 năm; có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt;

+ Đủ trình độ vận hành, quản lý các thiết bị, giải pháp kỹ thuật quy định tại Khoản 1 và Khoản 3 Điều này để xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử.

Biện pháp kỹ thuật quy định tại Điểm b Khoản 1 vài Điểm b Khoản 2 Điều 45 Luật xuất bản cụ thể như sau:

+ Có thiết bị, giải pháp kỹ thuật phòng, chống vi-rút máy tính;

+ Có thiết bị, giải pháp kỹ thuật chống xâm nhập trái phép qua hệ thống mạng Internet;

+ Có quy trình nghiệp vụ xử lý sự cố về an toàn, an ninh thông tin;

+ Có quy trình nghiệp vụ để xác định việc can thiệp làm thay đổi nội dung xuất bản phẩm điện tử;

+ Có giải pháp kỹ thuật theo quy định của Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông về kiểm soát bản quyền số đối với nhà cung cấp nội dung, các kênh phân phối nội dung.

 Tên miền Internet Việt Nam quy định tại Điểm c Khoản 1 và Điểm c Khoản 2 Điều 45 Luật xuất bản phải là tên miền “.vn”.

– Không thực hiện đúng quy định tại Điều 22 Nghị định này

“1. Đối với nhà xuất bản, tổ chức, cá nhân phát hành xuất bản phẩm điện tử ngoài quy định tại Điều 50 Luật xuất bản, nhà xuất bản và cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia xuất bản, phát hành, nhập khẩu xuất bản phẩm điện tử có trách nhiệm sau đây:

a) Bảo đảm kỹ thuật, công nghệ sử dụng để xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử phù hợp với quy định của Nghị định này và các quy định khác của pháp luật về công nghệ thông tin và viễn thông;

b) Bảo đảm nguyên vẹn nội dung, hình thức của xuất bản phẩm điện tử;

c) Chấp hành yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về việc dừng xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử hoặc loại bỏ, ngăn chặn người sử dụng tiếp cận một phần nội dung hoặc toàn bộ xuất bản phẩm có dấu hiệu vi phạm quy định của pháp luật;

d) Không được xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử kèm ứng dụng kỹ thuật, công nghệ gây mất an toàn, an ninh thông tin đối với phương tiện điện tử;

đ) Không được bổ sung thông tin làm sai lệch nội dung xuất bản phẩm điện tử hoặc bổ sung thông tin mà người sử dụng xuất bản phẩm điện tử không yêu cầu, trừ các thông tin được phép theo quy định của pháp luật hoặc có sự đồng ý của cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản;

e) Không được can thiệp trái phép vào nội dung, hình thức của xuất bản phẩm điện tử để làm sai lệch hoặc thực hiện hành vi trái pháp luật;

g) Báo cáo, giải trình về việc xuất bản, phát hành, nhập khẩu xuất bản phẩm điện tử và nội dung của xuất bản phẩm điện tử theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền;

h) Chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc xuất bản, phát hành, nhập khẩu xuất bản phẩm điện tử và nội dung xuất bản phẩm điện tử.

2. Đối với người sử dụng xuất bản phẩm điện tử không được can thiệp dưới mọi hình thức để làm sai lệch nội dung xuất bản phẩm điện tử.”

– Không chấp hành các biện pháp quản lý của cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản.

1. Trường hợp nhà xuất bản, tổ chức, cá nhân phát hành xuất bản phẩm điện tử không chấn chỉnh hoặc không khắc phục đối với các trường hợp quy định tại Khoản 1 Điều này thì phải chấm dứt hoạt động theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông.

Thẩm quyền đình bản thuộc về tổng giám đốc (giám đốc), tổng biên tập nhà xuất bản khi có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Hiện nay, tình trạng đình chỉ phát hành đang diễn ra ngày càng nhiều, điển hình trong hai ngày 26 và 27-6-2017, Cục Xuất bản, In và Phát hành có công văn gửi Nhà Xuất bản (NXB) Hội Nhà văn yêu cầu đình chỉ phát hành và thu hồi hai cuốn sách đó là  cuốn Ði tìm sự thật của tác giả Trần Nhuận Minh, bị đình chỉ phát hành để thẩm định lại nội dung, vì trong đó có một số ý kiến của tác giả về lịch sử không phù hợp, nội dung sách khi xuất bản không như đăng ký (Trước đó ít ngày và quyết định yêu cầu không phát hành và thu hồi cuốn sách Một cơn gió bụi (Kiến văn lục) của tác giả Trần Trọng Kim, do NXB Hội Nhà văn và Phương Nam Books phát hành, do NXB đăng ký xuất bản cuốn sách Một cơn gió bụi với thể loại là thơ văn, nhưng khi sách được xuất bản lại là thể loại khác và tóm tắt nội dung không như đăng ký.