Hỏi cung bị can là gì? Nhiệm vụ và nguyên tắc hỏi cung bị can?

Khái niệm hỏi cung bị can được hiểu chính xác như sau:

Hỏi cung bị can là biện pháp điều tra được tiến hành nhằm thu thập lời khai của bị can về các tình tiết có liên quan đến vụ án, phục vụ công tác điều tra và xử lý đối với vụ án đó.

Hỏi cung bị can là một biện pháp thu thập chứng cứ quan trọng trong quá trình điều tra các vụ án hình sự. Biện pháp điều tra này được khắc hoạ bởi ba tính chất đặc trưng sau:

- Tính phổ biến;

- Tính phức tạp cao;

- Tính hiệu quả.

Thực chất của hỏi cung bị can là cuộc đấu tranh về ý chí và lý trí giữa đỉều tra viên và bị can. Do đó, để hoạt động này đạt hiệu quả cao, đòi hỏi điều tra viên phải có trình độ văn hóa pháp luật, nghiệp vụ cao, có kiến thức sâu rộng về xã hội, tâm lý, có kinh nghiệm dày dạn trong công tác hỏi cung và luôn xác định rõ mục đích, nhiệm vụ của cuộc hỏi cung, những biện pháp, phương tiện cần sử dụng để đạt được mục đích đề ra.

Sau khi có quyết định khởi tố bị can, cơ quan điều tra phải triệu tập bị can để hỏi cung. Giấy triệu tập bị can được sử dụng để yêu cầu bị can tại ngoại đến cơ quan điều tra để hỏi cung hoặc tham gia vào hoạt động điều tra khác

Thông thường việc hỏi cung bị can được tiến tiến hành tại Cơ quan điều tra hay trại giam nhưng cũng có thể tại nơi ở của bị can. Không được hỏi cung bị can vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn được nhưng phải ghi rõ lý do vào biên bản.

2. Nhiệm vụ của hỏi cung bị can

Mục đích của hỏi cung bị can là thu thập đầy đủ, chính xác, khách quan lời khai của bị can về toàn bộ sự thật của vụ án, hành vi phạm tội của bị can và đồng bọn cũng như các tin tức, tài liệu khác mà bị can biết có ý nghĩa đối với công tác điều tra và phòng ngừa tội phạm. Để đạt được mục đích này, trong quá trình hòi cung bị can cần giải quyết những nhiệm vụ cụ thể sau:

- Thu thập, kiểm tra, củng cố chứng cứ để làm rõ nội dung vụ án, hành vi phạm tội của bị can và các đồng phạm khác.

Là chủ thể của tội phạm, bị can là chủ sở hữu một lượng thông tin tương đối lớn về vụ án. Hơn ai hết, bị can biết rất rõ về toàn bộ quá trình chuẩn bị, thực hiện và che giấu hành vi phạm tội, những mục đích, động cơ đã thúc đẩy bị can phạm tội; những công cụ, phương tiện, những phương pháp, thủ đoạn đã được bị can sử dụng khi thực hiện hành vi đó; những tài sản đã chiếm đoạt được, nơi cất giấu chúng ... Vì vậy, khi hỏi cung bị can, điều ữa viên cần phải áp dụng mọi biện pháp, chiến thuật mà pháp luật cho phép để có thể thu thập được tất cả những thông tin mà bị can biết, có liên quan đến vụ án nhằm làm rõ nội dung của vụ án, hành vi phạm tội của bị can, lập hồ sơ đề nghị xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

Đối với những vụ án được thực hiện bằng hình thức đồng phạm, khi hòi cung bị can, Điều tra viên cần thu thập những tin tức, tài liệu cần thiết để làm rõ vai ttò, vị trí của từng tên trong việc thực hiện tội phạm, làm cơ sở để xác định trách nhiệm hình sự của chúng.

- Phát hiện những đồng phạm khác để kịp thời truy bắt, phát hiện những vật chứng còn cất giấu để kịp thời thu giữ, phát hiện những âm mưu và hành động chuẩn bị hay đang gây án để kịp thời ngăn chặn.

Khi có căn cứ để nhận định trong vụ án đó, ngoài bị can còn có những đối tượng khác cùng tham gia thực hiện tội phạm, điều tra viên càn nhanh chóng thu thập lời khai của bị can về đặc điểm của các đối tượng còn lại, hướng rút chạy, nơi ẩn náu của chúng để kịp thời truy bắt, tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều tra, xử lý vụ án.

Đối với những vật chứng của vụ án còn chưa được phát hiện và thu giữ, điều tra viên cần thu thập thông tin về đặc điểm của chúng, nơi cất giấu, thủ đoạn cất giấu để tiến hành thu giữ kịp thời, sử dụng làm chứng cứ trong vụ án hoặc phục vụ cho việc thi hành án sau này.

Thực tế điều tra cho thấy, bị can của vụ án đang điều tra thường biết những thông tin có liên quan đến những đối tượng phạm tội khác hay ổ nhóm phạm tội khác, những âm mưu, kế hoạch chuẩn bị gây án hay đang gây án của chúng. Do đó, khi hỏi cung bị can, điều tra viên cần thu thập những tài liệu về các đối tượng hay ổ nhóm phạm tội khác, kế hoạch chuẩn bị hoặc đang gây án của chúng để kịp thời áp dụng các biện pháp ngăn chặn có hiệu quà, hạn chế tới mức thấp nhất những thiệt hại mà chúng có thể gây ra.

- Khai thác mở rộng nhằm làm rõ quá trình hoạt động phạm tội của bị can và đồng bọn, thu thập những tài liệu để mở rộng hoạt động điều tra.

Trong thực tế, các hành vi phạm tội thường xảy ra rất phức tạp, giữa chúng thường có những mối quan hệ qua lại, liên quan với nhau ở mức độ nhất định. Vì vậy, khi hỏi cung bị can cần chú ý thu thập những tài liệu để làm rõ mối liên hệ giữa các loại tội phạm, giữa các bị can trong cùng và khác ổ nhóm phạm tội, quá trình hoạt động tội phạm của chúng...

Muốn giải quyết tốt nhiệm vụ này, điều tra viên cần thu thập và sử dụng triệt để những tài liệu về đặc điểm nhân thân của bị can, hoạt động quá khứ của bị can và những tài liệu thu thập được về những vụ án hình sự xảy ra trước đó chưa được điều tra khám phá, nhất là những vụ án có thủ đoạn gây án và đặc điểm nhận dạng của đối tượng gây án tương tự như thủ đoạn gây án quen thuộc và đặc điểm nhận dạng của bị can nhằm phát hiện các đầu mối mới các tội phạm khác ngoài phạm vi vụ án đang điều tra.

- Làm rõ những nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tội phạm để đề xuất các hiện pháp phòng ngừa

Phát hiện nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tội phạm để đề xuất các biện pháp phòng ngừa là một nhiệm vụ quan trọng của cơ quan điều tra. Để giải quyết nhiệm vụ này, khi tiến hành các biện pháp điều tra nói chung, hỏi cung bị can nói riêng, điều tra viên cần thu thập tài liệu để xác định nguyên nhân sâu xa của vụ án, động cơ, mục đích phạm tội của bị can; các phương pháp, thủ đoạn mà bị can sử dụng khi thực hiện hành vi phạm tội... Trên cơ sở đó, làm rõ những sơ hở, thiếu sót của các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội trong công tác quản lý nhà nước trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội và để xuất các biện pháp phù hợp để phòng ngừa, không cho các vụ án tương tự xảy ra.

3. Nguyên tắc của hỏi cung bị can

3.1 Nghiêm chỉnh tuân theo pháp luật

Nguyên tắc này chỉ được đánh giá đã thực sự được tôn trọng và bảo đảm trong quá trình hỏi cung bị can khi điều tra viên quán triệt tốt một số vấn đề cơ bản sau:

- Tuân thủ những quy định cụ thể của Bộ luật tố tụng hình sự về thủ tục triệu tập bị can, trình tự tiến hành hỏi cung bị can và việc lập biên bản hỏi cung bị can (các điều 182,183,184 Bộ luật tố tụng hình sự);

- Bảo đảm và tôn trọng các quyền hạn tố tụng của bị can được quy định tại Điều 60 Bộ luật tố tụng hình sự;

- Những vấn đề cần đưa ra giải thích, giáo dục bị can phải bảo đảm đúng pháp luật, đúng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước;

- Không được áp dụng những biện pháp thu thập lời khai trái pháp luật như mớm cung, dụ cung, bức cung và dùng nhục hình, kể cả nhục hình biến tướng.

3.2 Thận trọng khách quan

Để thực hiện tốt nguyên tắc này, khi hỏi cung bị can điều tra viên cần quán triệt một số vấn đề sau:

- Phải có thái độ khách quan, không được áp dụng những biện pháp ưái pháp luật để thu thập lời khai của bị can;

- Không được áp đặt ý chí chủ quan của mình khi đánh giá lời khai của bị can, nhất là không được vội tin ngay vào lời nhận tội của bị can;

- Phải áp dụng các biện pháp phù hợp để kiểm tra, xác minh lời khai của bị can trước khi sử dụng.

Mỗi lần hỏi cung đều phải lập biên bản ghi rõ địa điểm, giờ, ngày, tháng, năm hỏi cung; họ tên, chức vụ của người ghi biên bản; họ tên, chức vụ người hỏi cung; họ tên những người tham gia hỏi cung; họ tên, ngày, tháng, năm sinh, nơi sinh, nơi cư trú, nghề nghiệp của bị can. Nếu hỏi cung lần đầu thì biên bản cần ghi rõ là đã đọc quyết định khởi tố bị can và giải thích quyền, nghĩa vụ cho bị can nghe. Nếu hỏi cung vào ban đêm thì phải ghi lí do vào biên bản. Biên bản phải ghi đầy đủ lời trình bày của bị can, câu hỏi và câu trả lời. Nghiêm cấm điều tra viên tự mình thêm, bớt hoặc sửa chữa lời khai của bị can.

Sau khi hỏi cung xong, điều tra viên đọc lại biên bản cho bị can nghe hoặc để bị can tự đọc. Trong trường hợp có bổ sung và sửa chữa biên bản thì bị can và điều tra viên cùng kí xác nhận. Nếu biên bản có nhiều trang thì bị can kí vào từng trang của biên bản. Ở cuối biên bản cần để cho bị can tự ghi là đã được đọc lại hoặc nghe đọc lại biên bản. Trong trường hợp bị can tự viết lời khai thì điều tra viên và bị can cùng kí xác nhận tờ khai đó. Nếu hỏi cung bị can có người bào chữa, người đại diện hợp pháp của bị can tham gia thì những người này cũng phải kí vào biên bản. Nếu có người phiên dịch thì người phiên dịch và bị can cùng kí vào từng trang của biên bản hỏi cung.

Trong trường hợp việc hỏi cung được ghi âm thì sau khi hỏi cung, phải phát lại để bị can và điều tra viên cùng nghe và kí xác nhận vào biên bản hỏi cung.

5. Phân tích các hoạt động điều tra liên quan đến hỏi cung bị can

Điều 183, điều 184 Bộ luật tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 ngày 27 tháng 11 năm 2015, chi tiết như sau:

1. Việc hỏi cung bị can do Điều tra viên tiến hành ngay sau khi có quyết định khởi tố bị can. Có thể hỏi cung bị can tại nơi tiến hành điều tra hoặc tại nơi ở của người đó. Trước khi hỏi cung bị can, Điều tra viên phải thông báo cho Kiểm sát viên và người bào chữa thời gian, địa điểm hỏi cung. Khi xét thấy cần thiết, Kiểm sát viên tham gia việc hỏi cung bị can.

2. Trước khi tiến hành hỏi cung lần đầu, Điều tra viên phải giải thích cho bị can biết rõ quyền và nghĩa vụ theo quy định tại Điều 60 của Bộ luật tố tụng hình sự 2015. Việc này phải ghi vào biên bản.

Trường hợp vụ án có nhiều bị can thì hỏi riêng từng người và không để họ tiếp xúc với nhau. Có thể cho bị can viết bản tự khai của mình.

3. Không hỏi cung bị can vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn được nhưng phải ghi rõ lý do vào biên bản.

4. Kiểm sát viên hỏi cung bị can trong trường hợp bị can kêu oan, khiếu nại hoạt động điều tra hoặc có căn cứ xác định việc điều tra vi phạm pháp luật hoặc trong trường hợp khác khi xét thấy cần thiết. Việc Kiểm sát viên hỏi cung bị can được tiến hành theo quy định tại Điều này.

5. Điều tra viên, Cán bộ điều tra, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên bức cung, dùng nhục hình đối với bị can thì phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự.

6. Việc hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.

Việc hỏi cung bị can tại địa điểm khác được ghi âm hoặc ghi hình có âm

Nội dung của giấy triệu tập ghi rõ họ tên, chỗ ở của bị can, ngày, giờ, tháng, năm, địa điểm có mặt, gặp ai và trách nhiệm về việc vắng mặt không có lí do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan. Giấy triệu tập bị can tại ngoại được gửi cho chính quyền xã, phường, thị trấn nơi bị can cư trú hoặc cho thủ trưởng cơ quan, tổ chức nơi bị can làm việc để giao cho bị can. Cơ quan, tổ chức nhận được giấy triệu tập có trách nhiệm chuyển ngay giấy triệu tập cho bị can và chuyển phần giấy triệu tập có chữ kí nhận của bị can cho cơ quan đã triệu tập bị can. Khi nhận được giấy triệu tập bị can phải kí nhận, có ghi rõ ngày, giờ nhận. Nếu bị can không kí nhận phải lập biên bản về việc đó và gửi cho cơ quan điều tra. Neu bị can vắng mặt thì có thể giao giấy triệu tập cho một người thân thích của bị can có đù năng lực hành vi dân sự kí xác nhận và chuyển cho bị can.

Bị can có nghĩa vụ phải có mặt theo giấy triệu tập. Trong trường họp vắng mặt không có lí do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan hoặc có biểu hiện trốn tránh thì điều tra viên có thể ra quyết định áp giải. Neu bị can không nhận được giấy triệu tập thì cơ quan điêu tra phải kiểm tra việc giao giấy triệu tập cho họ mà không được ra quyết định áp giải bị can.

Để hỏi cung đạt kết quả, điều tra viên phải nghiên cứu kĩ hồ sơ để nắm vững nội dung vụ án, nhân thân bị can, qua đó mà lập kế hoạch hỏi cung. Trước khi tiến hành hỏi cung, điều tra viên phải thông báo cho viện kiểm sát, người bào chữa (nếu có) về thời gian, địa điểm hỏi cung. Việc hỏi cung được tiến hành tại trụ sở cơ quan điều ứa nhưng cũng có thể tại nơi ở của bị can. Khi hỏi cung phải đảm bảo nguyên tắc khách quan, toàn diện, đầy đủ, nghiêm cấm việc bức cung hoặc dùng nhục hình. Điều fra viên, kiểm sát viên dùng nhục hình hoặc bức cung đối với bị can phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 373 hoặc Điều 374 BLHS.

Trước khi hỏi cung lần đầu, điều tra viên phải đọc quyết định khởi tố bị can và giải thích cho bị can biết rõ quyền và nghĩa vụ. Trong trường hợp hỏi cung có người phiên dịch thì điều tra viên phải giải thích quyền và nghĩa vụ của người phiên dịch và giải thích cho bị can biết họ được quyền yêu càu thay đổi người phiên dịch. Nếu hỏi cung có mặt người bào chữa, người đại diện hợp pháp của bị can thì điều tra viên phải giải thích cho họ biết quyền và nghĩa vụ rồi mới tiến hành hỏi cung. Bị can được trình bày về những tình tiết của vụ án. Nếu vụ án có nhiều bị can thì hỏi riêng từng người và không để họ tiếp xúc với nhau. Có thể cho bị can tự viết lời khai của mình. Không được hỏi cung vào ban đêm, trừ trường hợp không thể trì hoãn nhưng phải ghi rõ lí do vào biên bản.

Mỗi lần hỏi cung đều phải lập biên bản. Biên bản phải ghi đầy đủ lời trình bày của bị can, các câu hỏi và câu trả lời. Trong trường hợp người bào chữa được hỏi cung bị can thì biên bản cũng phải ghi đầy đủ câu hỏi của người bào chữa và trả lời của bị can. Pháp luật nghiêm cấm điều ha viên, cán bộ điều tra tự sửa chữa, thêm bớt lời khai của bị can. Nếu điều tra viên cố tình thêm, bớt hoặc sửa chữa lời khai của bị can nhằm làm sai lệch nội dung hồ sơ vụ án thi phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 375 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017. Sau khi hỏi cung, điều tra viên phải đọc lại biên bản cho bị can nghe hoặc để bị can tự đọc. Trong trường hợp có bổ sung và sửa chữa biên bản thì bị can và điều tra viên cùng kí xác nhận. Nếu biên bản có nhiều trang thì bị can kí vào từng trang của biên bản. Trong trường hợp bị can tự viết lời khai thì điều tra viên và bị can cùng kí xác nhận tờ khai đó. Nếu hỏi cung bị can có người phiên dịch, người bào chữa, người đại diện hợp pháp của bị can thì người phiên dịch và bị can kí vào từng trang của biên bản hỏi cung, người bào chữa, người đại diện hợp pháp của bị can cùng kí vào biên bản hỏi cung.

Để bảo đảm khách quan, tránh các hành vi vi phạm từ phía cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, củng cố giá trị nguồn chứng cứ từ hoạt động hỏi cung bị can, hạn chế tình trạng phản cung tại phiên tòa với lí do trong giai đoạn điều tra bị bức cung, nhục hình, việc hỏi cung tại nơi giam giữ hoặc tại trụ sở cơ quan có thẩm quyền điều ha phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Neu trong quá trình hỏi cung mà phương tiện ghi âm, ghi hình có trục trặc kĩ thuật thì phải dừng ngay cuộc hỏi cung và ghi biên bản về việc đó (Xem: Điều 5 Thông tư số 03/2018/TTLT BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP ngày 01/02/2018 hướng dẫn về trình tự, thủ tục ghi âm, ghi hình có âm thanh; sử dụng, lưu trữ kết quả ghi âm, ghi hình có âm thanh trong điều tra, truy tố, xét xử). Nếu có yêu cầu của bị can hoặc cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng thì khi hỏi cung tại nơi khác cũng được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Trường hợp đang hỏi cung, lấy lời khai mà thiết bị ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh xảy ra sự cố kĩ thuật thì cán bộ hỏi cung, lấy lời khai thông báo cho bị can biết, nếu họ đồng ý tiếp tục làm việc thì vẫn tiến hành hỏi cung, lấy lời khai. Trường hợp bị can không đồng ý tiếp tục làm việc thì dừng buổi hỏi cung, lấy lời khai. Việc này phải ghi rõ trong biên bản, có xác nhận của cán bộ chuyên môn (Xem: Điều 5 Thông tư so 03/2018/TTLT BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP ngày 01/02/2018 hướng dẫn về trình tự, thủ tục ghi âm, ghi hình có âm thanh; sử dụng, lưu trữ kết quả ghi âm, ghi hình có âm thanh ưong điều tra, truy tố, xét xử). Sau khi hỏi cung, phải phát lại để bị can và điều tra viên, người phiên dịch, người bào chữa (nếu có) cùng nghe và kí xác nhận vào biên bản hỏi cung.

Kiểm sát viên có thể tiến hành hỏi cung trong trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 183 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015.

Mọi vướng mắc pháp lý liên quan đến lĩnh vực tố tụng hình sự về điều tra vụ án hình sự, Hãy gọi ngay: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực hình sự luôn sẵn sàng lắng nghe và giải đáp cụ thể. Trân trọng./.