Hối phiếu thương mại là gì? Các loại hối phiếu thương mại

1. Định nghĩa về hối phiếu thương mại (Bill of Exchange) ? 

Hối phiếu thương mại là một tờ mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do một người ký phát cho một người khác, yêu cầu người này khi nhìn thấy hối phiếu thương mại phải trả một số tiền nhất định cho một người nào đó hoặc theo lệnh của người này trả cho một người nào đó hoặc theo lệnh của người này trả cho một người khác hoặc trả cho người cầm phiếu.

Do đó, hối phiếu thương mại có thể định nghĩa đơn giản là một tờ lệnh trả tiền vô điều kiện do người xuất khẩu ký phát đòi tiền người nhập khẩu, yêu cầu người này phải trả một số tiền nhất định cho người hướng lợi quy định trên hối phiếu, tại một địa điểm nhất định và trong một thời gian nhất định.

Hối phiếu thương mại sẽ mang một số đặc điểm như sau:

- Tính trừu tượng: Hối phiếu thương mại không ghi nội dung quan hệ kinh tế mà chỉ cần ghi rõ số tiền phải trả là bao nhiêu và trả cho ai, người nào thanh toán và thanh toán vào thời gian nào, không cần nói lên nguyên nhân việc phải trả tiền trên hối phiếu. 

- Tính bắt buộc phải trả tiền: Người trả tiền phải trả tiền đầy đủ theo đúng yêu cầu của tờ hối phiếu. Người trả tiền không được viện lý do riêng của bản thân đối với người ký phát hối phiếu thương mại, trừ trường hợp hối phiếu không phù hợp với luật chi phối nó. 

- Tính lưu thông của hối phiếu: Hối phiếu thương mại có thể chuyển nhương từ người này người khác trong thời hạn của nó, người trả tiền sẽ thanh toán cho người cầm hối phiếu thương mại dù cho hợp đồng mua bán có thể không được thực hiện hoàn chỉnh.

Hối phiếu thương mại được sử dụng với chức năng thanh toán bởi hối phiếu là công cụ để người bán đòi tiền người mua, người chuyển tiền trả nợ cho người bán. Bên cạnh đó, chức năng đảm bảo của hối phiếu thể hiện qua việc hối phiếu là chứng từ có giá trị nên có thể mua bán, cầm cố, thế chấp,… Ngoài ra, hối phiếu thương mại còn có chức năng tín dụng, được sử dụng như một chứng từ có giá trị nên nó có vai trò là công cụ trong việc cung ứng các khoản tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng.

2. Hối phiếu thương mại có những yêu cầu gì?

Về cơ bản thì hối phiếu là một dạng chứng khoán xác nhận nghĩa vụ trả tiền nên hối phiếu phải được lập dưới dạng một chứng từ. Hối phiếu thương mại có thể được lập thành một hay nhiều bản chứng từ. Tuy nhiên, thông thường hối phiếu thương mại được lập làm 02 bản, được đánh số thứ tự, mang giá trị ngang bằng nhau và bản thứ hai phải có nội dung tương tự bản thứ nhất.

Hối phiếu thương mại cần phải đảm bảo những nội dung cơ bản như sau:

- Tiêu đề hối phiếu thương mại: Phải ghi chữ Hối phiếu (Bill of change)

- Ngày và địa điểm ký phát hối phiếu: Tại mục này cần lưu ý ngày lập hối phiếu không được sớm hơn ngày lập hóa đơn, không sớm hơn ngày mở thư tín dụng (L/C) và nằm trong thời gian hiệu lực của L/C. Nơi lập hối phiếu là nước người phát hành hối phiếu (người xuất khẩu)

- Địa điểm thanh toán tiền 

- Trên tờ hối phiếu phải ghi rõ: Trả theo lệnh của … (Pay to the order of …)

- Số tiền và đơn vị tiền: Tại mục này thì số tiền phải ghi rõ ràng, đơn giản, tuân thủ về tập quán quốc tế được ghi bằng số và bằng chữ. Nếu nội dung số tiền ghi bằng số và bằng chữ thể hiện khác nhau thì khi xác định giá trị sẽ căn cứ vào số tiền ghi bằng chữ.

- Kỳ hạn trả tiền của hối phiếu thương mại: Tại mục này thì sẽ phải căn cứ vào từng trường hợp cụ thể để ghi nhận nội dung, cụ thể:

+ Trường hợp trả tiền ngay thì ghi: Trả ngay khi nhìn thấy bản thứ nhất (hoặc bản thứ hai) của hối phiếu này (At … sight of first (second) bill of exchange).

+ Trường hợp trả tiền sau:

Đối với trả sau một số ngày kể từ ngày nhận hối phiếu: Trả 30 ngày sau khi nhìn thấy (At … 30 … days after sight).

Đối với trả sau một số ngày kể từ ngày giao hàng: Trả 30 … Ngay sau khi ký vận đơn (At … 30 … days after Bill of lading date).

Đối với trả sau một số ngày kể từ ngày ký phát hối phiếu: Trả sau 30 ngày kể từ ngày ký phát hối phiếu (At…30…days after bill of exchange date).

- Thông tin người hưởng lợi hối phiếu: Cần phải ghi đầy đủ họ tên và địa chỉ của người hưởng lợi

- Thông tin người trả tiền hối phiếu: Trong phương thức thanh toán nhờ thu người trả tiền hối phiếu là người nhập khẩu. Trong phương thức thanh toán tín dụng chứng từ người trả tiền hối phiếu là ngân hàng mở thư tín dụng.

- Thông tin về người ký phát hối phiếu: Người ký phát hối phiếu phải ký tên ở góc dưới bên phải của tờ hối phiếu bằng chữ ký không dụng trong giao dịch. Việc ký phát hối phiếu không loại trừ sự ủy quyền. Người được ủy quyền ký phát hối phiếu phải thể hiện sự ủy quyền ngay bên cạnh chữ ký của mình.

3. Các loại hối phiếu thương mại

Để phân loại hối phiếu thương mại thì có thể dựa trên một số căn cứ như sau:

Căn cứ vào thời hạn trả tiền: 

- B/ E trả tiền ngay (sight bill): là loại hối phiếu mà khi nhìn thấy, người trả tiền phải thanh toán nagay số tiền ghi trên hối phiếu cho người hưởng lợi.

- Hối phiếu có kỳ hạn (usance bill): là loại hối phiếu chỉ được thanh toán sau một số ngày nhất định kể từ ngày ký phát hối phiếu hoặc kể từ ngày nhìn thấy hối phiếu.

Căn cứ vào chứng từ kèm theo: 

- B/ E trơn (clean bill): là loại hối phiếu mà việc thanh toán nó không kèm theo điều kiện có liên quan đến việc trao chứng từ hàng hóa hay không.

- Hối phiếu kèm theo chứng từ (documentary bill): là loại hối phiếu khi gửi đến người trả tiền có kèm theo các chứng từ hàng hóa.

Căn cứ vào tính chất chuyển nhượng của hối phiếu: 

- Hối phiếu thương mại đích danh (nominal bill): là loại hối phiếu ghi rõ tên người hưởng lợi, hối phiếu này không chuyển nhượng được bằng thủ tục ký hậu.

- B/ E trả người cầm phiếu (bearer bill): là loại hối phiếu vô danh (no - nominal bill), trên hối phiếu không ghi tên người hưởng lợi mà chỉ ghi "Pay to bearer - trả cho người cầm phiếu" hoặc không ghi gì cả.

- Hối phiếu thương mại theo lệnh (order bill): là loại hối phiếu mà nếu muốn thực hiện chuyển nhượng  người hưởng lợi hối phiếu phải thực hiện ký hậu.

Ký hậu hối phiếu được hiểu là thủ tục chuyển nhượng hối phiếu thương mại từ người hưởng lợi hối phiếu sang người hưởng lợi khác. Người ký hậu hối phiếu chỉ ký tên vào mặt sau của hối phiếu và trao cho người hưởng lợi trực tiếp. Trong trường hợp ký hậu để trắng thì sẽ được xác định là loại ký hậu không chỉ định người hường lợi kế tiếp là ai và người ký hậu chỉ ký tên thôi.

4. Phân biệt giữa séc và hối phiếu thương mại

Về những điểm giống nhau: 

Thứ nhất, người phát hành séc và hối phiếu thương mại thì đều phải có tài khoản ngân hàng, có nghĩa vụ hoàn trả theo đúng nội dung được ghi trên séc hay hối phiếu, chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc phát hành.

Thứ hai, cả hai loại hình này đều mang những tính chất tương tự nhau như: tính trừu tượng (không ghi nội dung của quan hệ tín dụng và nguyên nhân phát sinh); tính bắt buộc (bắt buộc trả tiền theo đúng số tiền được ghi), tính lưu thông (có thể chuyển nhượng một hoặc nhiều lần trong thời hạn hiệu lực).

Thứ ba, các giấy tờ này đều được xác định là những giấy tờ có giá, phương tiện thanh toán, phương tiện đảm bảo (có thể dùng để cầm cố, chiết khấu, chuyển nhượng,..), và phương tiện cung cấp tín dụng.

Thứ tư, các văn bản này là một yêu cầu thanh toán vô điều kiện. Đồng thời, không được chuyển nhượng khi nội dung có cụm từ “không được chuyển nhượng”, “cấm chuyển nhượng”,… được ghi nhận trên giấy tờ.

Về những khác nhau:

Ngoài ra, quý khách có thể tham khảo thêm về bài viết của Luật Minh Khuê như sau: Chấp nhận hối phiếu là gì? Thời hạn, mục đích và ý nghĩa chấp nhận hối phiếu

5. Một số thuật ngữ khác liên quan đến hối phiếu

5.1 Hối phiếu cần được giải trình (STORY PAPER) là gì?

Hối phiếu cần được giải trình (STORY PAPER) là chứng khoán hay khoản đầu tư có các đặc điểm khác thường, cần có sự giải trình trước khi được bán. Điều này có thể xảy ra vì chứng khoán có hạn chế theo các chuyên gia phân tích chứng khoán, không có xếp hạng tín dụng, hay các đặc tính khác cần phải được giải thích cho các nhà đầu tư. Ngược với chứng khoán uy tín (SEASONED SECURITIES).

5.2 Hối phiếu chi trả qua trung gian (PAYABLE THROUGH DRAFT) là gì?

Hối phiếu chi trả qua trung gian (PAYABLE THROUGH DRAFT) là hối phiếu phải trả thông qua ngân hàng được chỉ định, rút tiền từ tài khoản của chính công ty phát hành. Ngân hàng có tên được in trên hối phiếu không kiểm tra chữ ký hay ký hậu, việc này thuộc trách nhiệm của công ty phát hành. Hối phiếu chi trả qua trung gian được sử dụng bởi các công ty để thanh toán vận đơn, hay bởi công ty bảo hiểm thanh toán để thanh toán các yêu cầu bồi thường. Hối phiếu cổ phần của nghiệp đoàn tín dụng, một công cụ khả nhượng như chi phiếu, cũng là hối phiếu chi trả qua trung gian, thường được thanh toán thông qua ngân hàng trung gian.

5.3 Nhà môi giới hối phiếu (bill broker) là gì ?

Nhà môi giới hối phiếu (bill broker) là người chuyên môn hóa vào việc làm cho người mua và bán hối phiếu gặp nhau để lấy hoa hồng. Vào thế kỷ 19, khi chưa có ngân hàng chiết khấu, nhà môi giới hối phiếu đóng vai trò then chốt trong hệ thống tài chính, vì người chiết khấu đầu tiên (người mua) của một hối phiếu, thường là ngân hàng, không có đủ nguồn lực để giữ nó cho đến khi đáo hạn và nhà môi giới thường tìm được ai đó, ví dụ một ngân hàng khác, có vốn nhàn rỗi và muốn mua hối phiếu. Ngày nay trên thị trường chiết khấu Luân đôn vẫn còn một vài nhà môi giới loại này, nhưng hầu hết hối phiếu đều được các định chế là nhà buôn hay sở hữu doanh nghiệp mua.

Mọi vướng mắc chưa rõ hoặc có nhu cầu hỗ trợ vấn đề pháp lý khác, quý khách vui lòng liên hệ với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại 24/7, gọi ngay tới số: 1900.6162 hoặc gửi email trực tiếp tại: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp thắc mắc nhanh chóng. Cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê.