1. Hợp đồng quyền chọn là gì?

Hợp đồng quyền chọn tên tiếng anh được gọi là Option Contract - là loại công cụ phái sinh cho phép người nắm giữ nó có quyền mua hoặc bán một khối lượng nhất định hàng hoá với một mức giá nhất định, vào một thời điểm xác định trước. Theo khoản 3 Điều 64 Luật thương mại năm 2005 quy định: "Hợp đồng về quyền chọn bán hoặc quyền chọn mua là thoả thuận, theo đó bên mua có quyền được mua hoặc được bán một hàng hoá xác định với mức giá định trước (gọi là giá giao kết) và phải trả một khoản tiền nhất định để mua quyền này (gọi là tiền mua quyền). Bên mua quyền có quyền chọn thực hiện hoặc không thực hiện việc mua hoặc bán hàng hoá đó." 

Về bản chất, hợp đồng quyền chọn cũng giống các hợp đồng thông thường bởi đây là sự thoả thuận, thống nhất ý chí giữa các bên giao kết nhằm phát sinh quyền và nghĩa vụ pháp lý giữa các bên. Tuy nhiên, tại Việt Nam, vì hợp đồng quyền chọn là hợp đồng được giao dịch thông qua sở giao dịch hàng hoá, tức là thông qua chủ thể trung gian nên phải tuân thủ quy chế hoạt động của sở giao dịch hàng hoá. Điều đó có nghĩa là việc giao dịch hợp đồng được thực hiện theo nguyên tắc khớp lệnh khi các lệnh đó tương thích với nhau về giá, khối lượng và thời điểm đặt lệnh. Như vậy, khi hai lệnh mua quyền và bán quyền được khớp (hay nói cách khác là khi hợp đồng quyền chọn được thiết lập), bên bán và bên mua không vẫn không có cơ hội biết mình đã mua quyền chọn mua, quyền chọn bán lô hàng này của ai. Hợp đồng quyền chọn (cũng như hợp đồng kì hạn) nên được định nghĩa là sự thống nhất ý chí giữa các bên giao kết hợp đồng.

>> Tham khảo: Hợp đồng quyền chọn tiền tệ (CURRENCY OPTIONS) là gì?

 

2. Đặc điểm của hợp đồng quyền chọn

Thứ nhất, về các chủ thể có liên quan đến việc giao kết và thực hiện hợp đồng, Luật thương mại năm 2005 và các nghị định hướng dẫn khác đã quy định các chủ thể có liên quan đến việc giao kết và thực hiện hợp đồng quyền chọn cũng giống như hợp đồng kì hạn, cụ thể bao gồm: khách hàng, thành viên kinh doanh, thành viên môi giới, trung tâm thanh toán và trung tâm giao nhận của sở giao dịch hàng hoá

Thứ hai, về đối tượng của hợp đồng quyền chọn không phải là hàng hoá mà là quyền chọn mua, quyền chọn bán đối với hàng hoá. Giả sử, khách hàng đến sở giao dịch hàng hoá đặt lệnh mua một quyền chọn mua với giá 50 triệu đồng để mua 100 tấn gaoh kì hạn 2 tháng (kí hợp đồng vào ngày 1/1/2022 và giao hàng ngày 1/7/2022), giá 500USD/tấn. Nếu có người bán chấp nhận lệnh mua này, sở giao dịch hàng hoá sẽ khớp lệnh và hợp đồng về quyền chọn mua đã được giao kết. Đến ngày giao hàng, giá gạo trên thị trường có thể tăng lên hoặc giảm xuống so với giá gạo mà người đó đã cam kết trong hợp đồng. Nếu có lợi cho mình, khách hàng có thể yêu cầu giao hàng trên thực tế hoặc thanh toán tiền chênh lệch. Người mua đã mất khoản tiền 50000 USD để mua quyền chọn mua đối với 100 tấn gạo, khoản tiền này chắc chắn người bán quyền chọn mua đã được hưởng. Bù lại, người mua quyền chọn mua được lợi vì mua được hàng với giá rẻ hơn hoặc được hưởng chênh lệch giá cao hơn so với số tiền mua quyền mà họ đã bỏ ra. Ngược lại, nếu không có lợi cho mình, người mua quyền chọn mua sẽ không thực hiện việc mua hàng theo hợp đồng quyền chọn đã giao kết. Họ chắc chắn đã mất khoản tiền mua quyền nhưng đổi lại không phải chịu khoản tiền chênh lệch cao hơn si với số tiền mua quyền trên. Trường hợp mua quyền chọn bán cũng tương tự. 

Như vậy, hợp đồng quyền chọn là một hợp đồng giữa hai bên - người mua và người bán. Trong đó cho người mua quyền nhưng không phải là nghĩa vụ, để mua một tài sản nào đó vào một ngày trong tương lai với giá đã đồng ý vào ngày hôm nay. Hoặc, hiểu theo cách khác thì hợp đồng quyền chọn là hợp đồng cho phép người mua nó có quyền nhưng không bắt buộc, được mua hoặc được bán: (i) Một số lượng xác định các đơn vị tài sản cơ sở; (ii) Tại hay trước một thời điểm xác định trong tương lai; (iii) Với một mức giá xác định ngay tại thời điểm thoả thuận hợp đồng.

Thứ ba, giá cả của hợp đồng quyền chọn không phải giá để trả cho lô hàng mà khách hàng muốn mua, mà là phí quyền chọn hay còn gọi là tiền mua quyền. Khoản tiền này do bên mua quyền đề nghị và bên bán quyền chấp nhân, không phải là giá hàng hoá được sở giao dịch hàng hoá công bố theo ngày. Khoản tiền này sẽ được chuyển vào tài khoản của bên bán ngay sau khi lệnh mua quyền và lệnh bán quyền được khớp hay ngay sau khi hợp đồng quyền chọn được giao kết và không hoàn trả nếu bên mua không thực hiện hợp đồng. Nói cách khác, hợp đồng quyền chọn mua, quyền chọn bán cho phép dồn nghĩa vụ về một bên - bên bán quyền. Khi đã nhận khoản tiền bán quyền, bên bán quyền bị ràng buộc về nghĩa vụ theo hợp đồng. Nếu giá cả thị trường có biến động theo hướng bất lợi cho bên bán quyền thì bên bán quyền vẫn bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ của mình nếu bên mua quyền thực hiện nghĩa vụ nhận hàng (đối với quyền chọn mua) và giao hàng (đối với quyền chọn bán). Trường hợp này, bên bán quyền sẽ gặp rủi ro, vì khoản tiền mà bên bán quyền thu được là giới hạn nhưng rủi ro về giá cả thị trường là không giới hạn. Vì vậy, điều này đòi hỏi bên bán quyền phải có tiềm lực kinh tế mạnh và phải có dự đoán tốt về sự biến động giá cả trong tương lai để không bị rủi ro quá cao, đồng thời vẫn thu được lợi nhuận từ việc bán, mua hàng hoá và bán quyền chọn mua, quyền chọn bán đối với hàng hoá. 

Thứ tư, mục đích của hợp đồng quyền chọn là hạn chế rủi ro cho cả bên bán và bên mua quyền. Bởi trong hợp đồng quyền chọn, đối với bên mua quyền, họ có quyền thực hiện hoặc không thực hiện hợp đồng mà họ đã giao kết. Sự lựa chọn không thực hiện hợp đồng không bị coi là vi phạm hợp đồng. Như vậy, khoản phí quyền chọn thực sự là khoản tiền để bảo hiểm rủi ro cho bên mua quyền nếu giá cả biến động mạnh thì họ cũng chỉ chịu rủi ro là khoản tiền phí mà mình đã trả mà không phải chịu toàn bộ rủi ro từ hợp đồng. Đối với hợp đồng quyền chọn, bên bán cũng được lợi từ hợp đồng quyền chọn vởi nếu sự biến động không quá mạnh và không vượt quá phí quyền chọn mà họ được nhận thì họ sẽ được lợi. Đồng thời nếu sự biến động thị trường theo hướng bất lợi thì khoản tiền bán quyền thu được sẽ bù đắp cho họ một phần rủi ro. Có thể nói, hợp đồng quyền chọn được coi là sự tự bảo hiểm cho cả hai bên khi thực hiện việc mua hàng hoá trong tương lai qua sở giao dịch hàng hoá.

>> Tham khảo: Hợp đồng Option chứng khoán, hợp đồng quyền chọn chứng khoán (STOCK OPTION CONTRACT) là gì?

 

3. Các loại hợp đồng quyền chọn

Có khá nhiều tiêu chí để phân loại quyền chọn, tuy nhiên cách phổ biến nhất hiện nay là dựa vào vị thế của người mua, có thể chia thành quyền chọn mua (call option) và quyền chọn bán (put option). Quyền chọn mua trong cho người mua quyền nhưng không phải nghĩa vụ, được mua hàng hoá xác định trong tương lai với mức giá thoả thuận vào thời điểm giao kết hợp đồng. Quyền chọn bán trao cho người mua quyền nhưng không phải nghĩa vụ, được bán lượng hàng hoá xác định trong tương lai với mức giá thoả thuận vào ngày giao kết hợp đồng. Tóm lại, hợp đồng quyền chọn có thể coi là sự phát triển cao hơn của hợp đồng mua bán hàng hoá trong tương lai, tuy nhiên, đây là loại hợp đồng có nhiều đặc thù nên đòi hỏi các chủ thể khi giao kết hợp đồng phải có những hiểu biết nhất định về loại hợp đồng này.

>> Xem thêm Hợp đồng thỏa thuận là gì? Phân biệt hợp đồng thỏa thuận và biên bản thỏa thuận?

Trên đây là toàn bộ thông tin xoay quanh hợp đồng quyền chọn mà Luật Minh Khuê muốn cung cấp tới bạn đọc. Nếu bạn còn bất kì thắc mắc nào liên quan đến các vấn đề pháp lý, xin vui lòng liên hệ tới Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến 24/7 qua hotline: 1900.6162 để được tư vấn và hỗ trợ nhiệt tình. Xin chân thành cảm ơn!