1. Không bảo đảm công bằng, minh bạch trong đấu thầu trong đấu thầu gồm những hành vi nào?
Theo quy định của pháp luật nước ta hiện nay, việc thực hiện các hành vi có thể tác động tiêu cực đến hoạt động đấu thầu hoặc vi phạm các nguyên tắc chung trong hoạt động đấu thầu bị nghiêm cấm đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân. Trong số các hành vi đó, có hành vi không bảo đảm công bằng và minh bạch trong đấu thầu.
Theo quy định tại Khoản 6 Điều 89 Luật Đấu thầu 2013, các hành vi không bảo đảm công bằng và minh bạch trong đấu thầu bao gồm những điều sau đây:
(1) Tham dự thầu với tư cách là nhà thầu, nhà đầu tư đối với gói thầu, dự án do mình làm bên mời thầu, chủ đầu tư hoặc thực hiện các nhiệm vụ của bên mời thầu, chủ đầu tư.
(2) Tham gia lập, đồng thời tham gia thẩm định hồ sơ mời quan tâm, hồ sơ mời sơ tuyển, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu đối với cùng một gói thầu, dự án.
(3) Tham gia đánh giá hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất đồng thời tham gia thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư đối với cùng một gói thầu, dự án.
(4) Là cá nhân thuộc bên mời thầu, chủ đầu tư nhưng trực tiếp tham gia quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư hoặc tham gia tổ chuyên gia, tổ thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư hoặc là người đứng đầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền, chủ đầu tư, bên mời thầu đối với các gói thầu, dự án do cha mẹ đẻ, cha mẹ vợ hoặc cha mẹ chồng, vợ hoặc chồng, con đẻ, con nuôi, con dâu, con rể, anh chị em một đứng tên dự thầu hoặc là người đại diện theo pháp luật của nhà thầu, nhà đầu tư tham dự thầu.
(5) Nhà thầu tham dự thầu gói thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp do mình cung cấp dịch vụ tư vấn trước đó.
(6) Đứng tên tham dự thầu gói thầu thuộc dự án do chủ đầu tư, bên mời thầu là cơ quan, tổ chức nơi mình đã công tác trong thời hạn 12 tháng, kể từ khi thôi việc tại cơ quan, tổ chức đó.
(7) Nhà thầu tư vấn giám sát đồng thời thực hiện tư vấn kiểm định đối với gói thầu do mình giám sát.
(8) Áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư không phải là hình thức đấu thầu rộng rãi khi không đủ điều kiện theo quy định của Luật Đấu thầu 2013.
(9) Nêu yêu cầu cụ thể về nhãn hiệu, xuất xứ hàng hóa trong hồ sơ mời thầu đối với gói thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp hoặc gói thầu hỗn hợp khi áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế.
(10) Chia dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu trái với quy định của Luật Đấu thầu 2013 nhằm mục đích chỉ định thầu hoặc hạn chế sự tham gia của các nhà thầu.
2. Thực tiễn vi phạm nguyên tắc công bằng, minh bạch trong đấu thầu
Hoạt động đấu thầu là một quy trình tổ chức và thực hiện các hoạt động liên quan, nhằm chọn lựa nhà thầu để thực hiện các gói thầu tư vấn, xây lắp, hoặc cung cấp và lắp đặt thiết bị có sử dụng vốn nhà nước. Qua đó, người có thẩm quyền, được pháp luật ủy quyền, đảm nhận trách nhiệm xây dựng và điều hành quá trình này.
Tuy nhiên, tâm lý tự nhiên của con người thường có xu hướng làm việc với những đối tác "quen thuộc" và tránh làm việc với "người lạ". Điều này không chỉ liên quan đến khía cạnh lợi ích kinh tế mà còn đến việc tạo điều kiện cho sự phối hợp trong quá trình thực hiện gói thầu, giúp người có thẩm quyền hoàn thành công việc được giao một cách thuận lợi.
Việc "chọn thầu quen" là một tâm lý phổ biến mà không chỉ chủ đầu tư, bên mời thầu hay người có thẩm quyền trong hoạt động đấu thầu đều có thể trải qua. Tuy nhiên, pháp luật đấu thầu đã đề ra các quy định và giới hạn nhằm kiểm soát và ngăn ngừa các hành vi sai trái. Cụ thể, Luật Đấu thầu năm 2013 đã quy định các hành vi bị cấm trong đấu thầu như: thông thầu, gian lận, cản trở, không bảo đảm công bằng và minh bạch.
Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ VI của Quốc hội khóa XIII và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2014. Sau 8 năm triển khai, Luật đã đóng góp quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước thông qua nguyên tắc cạnh tranh bình đẳng, công khai và minh bạch trong việc lựa chọn nhà thầu cho các dự án đầu tư, mua sắm công, quản lý và sử dụng tài sản của Nhà nước.
Tuy nhiên, trong thực tế thi hành Luật trong suốt thời gian qua, đã phát hiện nhiều hạn chế, khó khăn và vướng mắc. Đáng chú ý, quy trình lựa chọn nhà thầu vẫn còn phức tạp, làm kéo dài thời gian lựa chọn và ảnh hưởng đến tiến độ triển khai đầu tư và mua sắm công. Việc phân cấp, phân quyền, xác định quyền hạn và trách nhiệm trong đấu thầu và lựa chọn nhà thầu chưa được đầy đủ và rõ ràng. Công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm chưa được thực hiện đầy đủ, không đủ để ngăn chặn các hành vi gian lận, tiêu cực và tham nhũng trong quá trình đấu thầu.
3. Làm sao để công khai, minh bạch trong đấu thầu?
Công tác đấu thầu cần được thực hiện một cách công khai và minh bạch tại tất cả các giai đoạn. Ngay từ khi công bố kế hoạch lựa chọn nhà thầu, Cục Quản lý đấu thầu cần bổ sung phần "Đăng ký mua hồ sơ mời thầu" hoặc "quan tâm" cho từng gói thầu trong thông báo kế hoạch lựa chọn nhà thầu trên Cổng thông tin đấu thầu quốc gia.
Dựa trên đăng ký từ các doanh nghiệp quan tâm và muốn mua hồ sơ mời thầu, Cục Quản lý đấu thầu sẽ lập danh sách và yêu cầu bên mời thầu gửi hồ sơ mời thầu đến địa chỉ của các đơn vị đã đăng ký. Mọi giao dịch và thanh toán mua hồ sơ phải được tiến hành thông qua Cục Quản lý đấu thầu, theo phương thức thanh toán trong đấu thầu điện tử.
Trong thông báo kế hoạch lựa chọn nhà thầu, cũng cần bổ sung mục "Người theo dõi quản lý gói thầu" của đơn vị mời thầu để công khai thông tin cần thiết về cán bộ được giao trách nhiệm quản lý gói thầu. Mục này giúp các nhà thầu có cơ hội liên hệ và làm rõ các vấn đề liên quan đến hồ sơ mời thầu và tìm hiểu thông tin về gói thầu.
Nếu các đề xuất trên được thực hiện, sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nhà thầu tiếp cận gói thầu mà không mất thời gian, công sức và chi phí. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng có cơ sở để đánh giá hiệu quả công việc của cán bộ.
Đối với vấn đề về năng lực của nhà thầu, các yêu cầu như kinh nghiệm, hợp đồng tương tự, báo cáo tài chính, thuế và bảo hiểm xã hội đã không còn phù hợp với chính sách của Chính phủ trong việc công khai, minh bạch và hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và mới chuyển đổi. Điều này dẫn đến việc các doanh nghiệp này có ít cơ hội tham gia đấu thầu và có thể gian lận hoặc giả mạo năng lực để đáp ứng yêu cầu.
Dựa trên phân tích trên, thông qua Hệ thống Tiếp nhận và Trả lời kiến nghị của doanh nghiệp, cần đề xuất cho các cơ quan có thẩm quyền cho phép công khai tra cứu bộ báo cáo tài chính, số người nộp bảo hiểm xã hội, xác nhận số thuế phải nộp, đã nộp và nợ thuế, bảo hiểm xã hội của các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và vừa tham gia hoạt động đấu thầu thông qua các cổng thông tin điện tử của Chính phủ, Tổng cục Thuế hoặc Hệ thống kê khai thuế điện tử.
Ngoài ra, Chính phủ cần áp dụng các biện pháp thích hợp để xử lý các phản ánh, kiến nghị từ nhà thầu và báo chí về các vi phạm trong công tác đấu thầu. Điều này có thể bao gồm việc công bố số điện thoại đường dây nóng của Chính phủ, Thanh tra Chính phủ, cơ quan chống tham nhũng để theo dõi, tiếp nhận và xử lý các vi phạm trong công tác đấu thầu. Ngoài ra, cần áp dụng các biện pháp trừng phạt mạnh mẽ để bảo vệ các doanh nghiệp chân chính và ngăn chặn các hành vi gian lận và phi pháp trong hoạt động kinh doanh.
Bài viết liên quan: Hạn mức chỉ định thầu theo quy định mới ? Quy định về hình thức đấu thầu rút gọn ?
Quý khách vui lòng liên hệ qua số hotline: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu tư vấn qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp kịp thời những vấn đề pháp lý. Xin trân trọng cảm ơn!
