1. Thế nào là livestream?
Live stream là hình thức quay video phát trực tiếp trên các kênh mạng xã hội như Facebook, Youtube, Bigo Live... Livestream đề cập đến phương tiện truyền phát trực tuyến đồng thời được ghi lại và phát trong thời gian thực. Nó thường được gọi đơn giản là stream (truyền phát), nhưng thuật ngữ viết tắt này không rõ ràng vì "truyền phát" có thể đề cập đến bất kỳ phương tiện nào được phân phối và phát lại đồng thời mà không yêu cầu tệp tải xuống hoàn toàn. Các phương tiện không trực tiếp như video theo yêu cầu, vlog và video YouTube được truyền phát kỹ thuật, nhưng không được phát trực tiếp.
Dịch vụ truyền phát trực tiếp bao gồm nhiều chủ đề khác nhau, từ phương tiện truyền thông xã hội đến trò chơi video đến thể thao chuyên nghiệp. Các nền tảng như Facebook Live, Periscope, Kuaishou và 17 bao gồm phát trực tuyến các chương trình khuyến mãi và sự kiện nổi tiếng cũng như phát trực tuyến giữa người dùng, như trong videotelephony. Các trang web như Twitch đã trở thành cửa hàng phổ biến để xem mọi người chơi trò chơi video, chẳng hạn như trong thể thao điện tử, chơi trò chơi theo phong cách chơi trò chơi hoặc tốc độ. Truyền phát trực tiếp của các sự kiện thể thao là một ứng dụng phổ biến.
2. Livestream có được coi là di chúc hợp pháp không?
Di chúc là văn bản thể hiện ý chí, nguyện vọng của chủ sở hữu hợp pháp về việc định đoạt tài sản của mình sau khi chết. Di chúc lập vào thời điểm chủ sở hữu hợp pháp còn sống, có hiệu lực thi hành khi người đó chết. Việc lập di chúc có thể công khai hoặc bí mật tùy thuộc vào yêu cầu của người lập di chúc.
Một người có thể lập một hoặc nhiều di chúc khác nhau với cùng nội dung hoặc khác nội dung để định đoạt đối với nhiều tài sản hoặc cùng một tài sản của mình. Khi công khai các bản di chúc của người chết, sẽ căn cứ vào thời điểm lập di chúc sau cùng để xác định ý chí, nguyện vọng cuối cùng của người chết về việc định đoạt tài sản của mình. Trường hợp người chết có nhiều di chúc khác nhau và nội dung các bản di chúc này không trùng lặp, không phủ nhận nội dung di chúc khác thì ở thời điểm mở thừa kế, những bản di chúc này đồng loạt có hiệu lực thi hành. Đối với trường hợp có nhiều bản di chúc thể hiện ý chí, nguyện vọng của người chết định đoạt cùng một hoặc một số tài sản nhưng nội dung lại phủ nhận nhau thì đương nhiên bản di chúc được lập sau cùng (về mặt thời gian) sẽ là bản di chúc có hiệu lực thi hành.
Di chúc vào thời điểm người để lại di sản hấp hối trước khi qua đời thường chỉ là di chúc miệng, hoặc là bản ghi âm, ghi hình của người để lại di sản. Vậy những di chúc tồn tại dưới dạng file ghi âm, ghi hình khi đang livestream có được coi là di chúc hợp pháp không, có giá trị pháp lý và hiệu lực pháp luật hay không?
Căn cứ theo quy định tại Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về hình thức của di chúc như sau: Di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng.
Tại Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về hình thức của di chúc miệng như sau:
- Trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng.
- Sau 03 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Như vậy, di chúc miệng là một hình thức của di chúc nhưng điều kiện để công nhận di chúc miệng hợp pháp khắt khe hơn rất nhiều so với di chúc bằng văn bản. Mặt khác, chỉ được lập di chúc miệng trong trường hợp duy nhất là tính mạng người lập di chúc bị đe doạ, không thể lập di chúc bằng văn bản được.
Như vậy căn cứ theo quy định nêu trên thì hiện nay pháp luật không công nhận hình thức di chúc bằng dữ liệu điện tử là file ghi âm, video ghi hình nên livestream không được coi là di chúc hợp pháp.
3. Di chúc bằng ghi âm có hợp pháp không?
Theo quy định của Bộ luật dân sự 2015 thì pháp luật chỉ chấp nhận hai hình thức di chúc chính là di chúc bằng văn bản và di chúc miệng. Không có quy định nào công nhận hay nhắc đến hình thức lập di chúc qua việc ghi âm hay ghi hình. Do đó trong trường hợp này người lập di chúc cần chú ý về hình thức lập để di chúc được coi là hợp pháp.
Nếu khi xảy ra tranh chấp về việc chia tài sản mà các bên xuất trình bản ghi âm về di chúc của người đã mất thì sẽ không được chấp nhận là chứng cứ. Bởi trên thực tế trong có căn cứ nào xác minh về nội dung của di chúc trong bản ghi âm, nó có thể được chỉnh sửa hoặc không thể hiện đúng ý chí của người để lại di chúc (bị ép buộc, không minh mẫn,..) khi lập di chúc hoặc có thể di chúc đó không phải là di chúc cuối cùng (trường hợp có nhiều di chúc).
Vì vậy di chúc bằng ghi âm không thể được coi là hợp pháp và không được ghi nhận là hình thức của di chúc theo quy định pháp luật.
Việc Bộ luật Dân sự 2015 không quy định di chúc tồn tại dưới dạng dữ liệu điện tử (file ghi âm, ghi hình). Vậy những di nguyện của người chết tồn tại dưới dạng file ghi âm, ghi hình có được coi là di chúc miệng hoặc di chúc văn bản mà không có người làm chứng hay không? Trong trường hợp này nếu không có tài liệu chứng cứ chứng minh được tại thời điểm người để lại di sản (tự mình ghi âm, ghi hình) hoặc khoảnh khắc hấp hối có người khác ghi âm, ghi hình lại… không minh mẫn, tỉnh táo, đe dọa, cưỡng ép hoặc bị lừa dối thì cần xác định nội dung chứa trong file ghi âm, ghi hình là di chúc miệng. Và từ thời điểm tìm thấy được file ghi âm, ghi hình đó trong thời hạn 05 ngày làm việc, người phát hiện phải hoàn tất các thủ tục người làm chứng được quy định tại Điều 630 Bộ luật dân sự 2015 để đảm bảo tính hợp pháp của di chúc.
4. Lưu ý một số trường hợp ảnh hưởng đến hiệu lực của di chúc
Trong trường hợp người lập di chúc văn bản không có người làm chứng, họ tự mình viết di chúc nhưng do không hiểu biết pháp luật nên vi phạm một số điều kiện có hiệu lực của di chúc như không đánh số trang, không kí vào từng trang chỉ là những điều kiện về mặt hình thức, còn nội dung không vi phạm quy định pháp luật, điều cấm, đạo đức xã hội… những người thân thích đều khẳng định chữ viết là của chết hoặc có tài liệu chứng minh là chữ viết của người chết thì trong trường hợp này vẫn nên xem xét tính hợp pháp của di chúc văn bản không có người làm chứng. Thực tiễn giải quyết án tranh chấp chia di sản thừa kế cho thấy, có những vụ án, người tiến hành tố tụng máy móc trong việc áp dụng pháp luật cho rằng di chúc có nhiều trang không được đánh số trang và ký từng trang nên không công nhận hiệu lực của di chúc, tiến hành chia thừa kế theo pháp luật. Điều này đã làm ảnh hưởng đến quyền tự định đoạt của người để lại di sản và không tôn trọng di nguyện của người đã chết.
Trường hợp công dân không biết chữ đến UBND cấp xã nhờ công chức xã viết hộ hoặc họ đã tự viết di chúc trước mang di chúc đến UBND cấp xã để chứng thực. UBND xã đã sao thành 02 bản (có giá trị pháp lý như nhau) nhưng lại giao cho công dân bản phô tô (có chữ ký chứng thực dấu đỏ, điểm chỉ). Quá trình giải quyết tranh chấp dân sự, Tòa án tiến hành giám định dấu vân tay được công dân điểm chỉ trực tiếp trên bản di chúc phô tô (do thời gian lâu, công dân lại ép nhựa plastic để bảo quản di chúc) nên không thể lấy được mẫu vân tay trên di chúc để so sánh, giám định. Việc chính quyền địa phương nhận thức chưa đầy đủ, lưu trữ bản gốc di chúc của công dân đã gây khó khăn cho đương sự trong việc bảo vệ di nguyện của người đã chết.
Tham khảo thêm: Như thế nào là di chúc hợp pháp? Di chúc viết tay, đánh máy thì có giá trị pháp lý không?
Nếu quý khách hàng đang gặp phải bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có câu hỏi cần được giải đáp, hãy liên hệ với Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline 1900.6162. Hoặc quý khách hàng gửi yêu cầu chi tiết qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp thắc mắc nhanh chóng. Xin trân trọng cảm ơn sự hợp tác của quý khách hàng!
