Ngân hàng thương mại là gì? Quy định về hoạt động của ngân hàng thương mại

1. Ngân hàng thương mại là gì?

Theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, ngân hàng thương mại được định nghĩa tại khoản 23 Điều 4. Giải thích từ ngữ như sau:

"Ngân hàng thương mại" là loại hình ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của pháp luật nhằm mục tiêu lợi nhuận.

Điều này có nghĩa rằng ngân hàng thương mại là tổ chức tín dụng có quyền thực hiện các hoạt động nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản và các hoạt động khác liên quan đến tài chính nhằm tạo ra lợi nhuận. Các hoạt động này bao gồm nhưng không giới hạn ở việc cung cấp các sản phẩm và dịch vụ như cho vay, huy động vốn, chuyển tiền, và nhiều dịch vụ tài chính khác. Lưu ý: Các điều khoản cụ thể trong Luật Các tổ chức tín dụng 2024 có thể sẽ chi tiết hơn, bao gồm các quy định về phạm vi hoạt động, quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại.

2. Hình thức tổ chức của ngân hàng thương mại

Theo quy định tại khoản 23 Điều 4 của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, ngân hàng thương mại được xác định là loại hình ngân hàng thực hiện đầy đủ các hoạt động ngân hàng và kinh doanh khác với mục tiêu chính là tạo ra lợi nhuận. Điều này có nghĩa rằng ngân hàng thương mại có quyền tiến hành các hoạt động kinh doanh như cho vay, thu hồi nợ, quản lý tài sản và cung cấp các dịch vụ tài chính khác nhau để tối đa hóa lợi ích kinh tế.

Về hình thức pháp lý, theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 6 của Luật Các tổ chức tín dụng 2024, ngân hàng thương mại có thể được thành lập và hoạt động dưới hai hình thức chính là công ty cổ phần và công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên.

• Công ty cổ phần: Đây là hình thức phổ biến nhất cho các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Dưới hình thức này, ngân hàng thương mại có thể huy động vốn từ nhiều nhà đầu tư khác nhau thông qua việc phát hành cổ phiếu ra công chúng. Số vốn điều lệ của công ty cổ phần sẽ được phân chia thành các phần nhỏ và phân bổ cho các cổ đông dựa trên tỷ lệ sở hữu cổ phần của họ.
• Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên: Đây là hình thức mà nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ và trực tiếp quản lý hoạt động của ngân hàng thương mại. Thông thường, các ngân hàng thương mại nhà nước theo mô hình này được sử dụng để thực hiện các chính sách tài chính quốc gia và thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững.

3. Các nhóm hoạt động của ngân hàng thương mại

Dựa trên các quy định tại Điều 104 của Luật Các tổ chức tín dụng 2024, ngân hàng thương mại có quyền thực hiện sáu hoạt động ngân hàng cơ bản như sau:

- Hoạt động nhận tiền gửi: Ngân hàng thương mại có thể nhận tiền gửi từ khách hàng dưới nhiều hình thức khác nhau, bao gồm tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các loại tiền gửi khác.

- Hoạt động phát hành chứng chỉ tiền gửi: Ngân hàng phát hành các chứng chỉ tiền gửi nhằm huy động vốn từ công chúng, cung cấp cho nhà đầu tư một công cụ đầu tư an toàn và có lãi suất.

- Hoạt động cấp tín dụng: Đây là hoạt động trọng tâm của ngân hàng thương mại, bao gồm nhiều hình thức khác nhau như:

• Cho vay: Cung cấp khoản vay tài chính cho cá nhân, doanh nghiệp hoặc tổ chức với cam kết hoàn trả theo điều kiện đã thỏa thuận.
• Chiết khấu, tái chiết khấu: Ngân hàng mua lại các khoản phải thu của khách hàng với mức chiết khấu nhất định.
• Bảo lãnh ngân hàng: Ngân hàng đứng ra bảo lãnh cho khách hàng trong các giao dịch thương mại hoặc hợp đồng.
• Phát hành thẻ tín dụng: Cung cấp dịch vụ thanh toán thông qua thẻ tín dụng, cho phép khách hàng mua sắm và chi tiêu trước, thanh toán sau.
• Bao thanh toán trong nước và quốc tế: Ngân hàng bảo đảm thanh toán cho các giao dịch thương mại trong và ngoài nước, giúp đảm bảo tính minh bạch và an toàn của giao dịch.
• Thư tín dụng: Ngân hàng cam kết thanh toán cho bên thụ hưởng một khoản tiền trong tương lai theo thỏa thuận.
• Hình thức cấp tín dụng khác theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước: Ngoài các hình thức trên, ngân hàng còn có thể triển khai các hoạt động cấp tín dụng khác theo quy định cụ thể của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.

- Mở tài khoản thanh toán: Ngân hàng mở tài khoản thanh toán cho khách hàng, giúp họ thực hiện các giao dịch tài chính hàng ngày một cách thuận tiện.

- Cung ứng các phương tiện thanh toán: Ngân hàng cung cấp các loại thẻ ATM, thẻ tín dụng và các dịch vụ thanh toán điện tử khác, đáp ứng nhu cầu thanh toán nhanh chóng và hiệu quả của khách hàng.

- Cung ứng các dịch vụ thanh toán qua tài khoản: Ngân hàng cung cấp các dịch vụ thanh toán đa dạng, bao gồm:

• Dịch vụ thanh toán trong nước: Như séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, chuyển tiền, thẻ ngân hàng, dịch vụ thu hộ và chi hộ.
• Dịch vụ thanh toán quốc tế: Được thực hiện sau khi có sự chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước, đảm bảo các giao dịch quốc tế được diễn ra an toàn và hiệu quả.
• Dịch vụ thanh toán khác: Các dịch vụ thanh toán khác có thể được quy định bởi Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, phù hợp với nhu cầu của thị trường và sự phát triển của nền kinh tế.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định và điều khoản của Luật Các tổ chức tín dụng 2024 là yếu tố cốt lõi để đảm bảo rằng ngân hàng thương mại hoạt động minh bạch, công bằng và hiệu quả, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững và thịnh vượng của nền kinh tế quốc gia.

Các quy định nêu trên trong Luật Các tổ chức tín dụng 2024 có ý nghĩa quan trọng trong việc định hình, quản lý và hướng dẫn hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Cụ thể:

• Tăng cường quản lý và minh bạch hóa hoạt động ngân hàng: Các quy định chi tiết về những hoạt động mà ngân hàng thương mại được phép thực hiện giúp đảm bảo rằng ngân hàng hoạt động trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng. Điều này không chỉ giúp kiểm soát rủi ro mà còn đảm bảo tính minh bạch trong các hoạt động ngân hàng, góp phần nâng cao niềm tin của khách hàng và nhà đầu tư.
• Bảo vệ quyền lợi của khách hàng và nhà đầu tư: Việc quy định cụ thể các hoạt động như nhận tiền gửi, cấp tín dụng, phát hành thẻ tín dụng, và cung ứng các dịch vụ thanh toán giúp bảo vệ quyền lợi của khách hàng. Khách hàng biết rõ các dịch vụ mà họ có thể tiếp cận và các nghĩa vụ của ngân hàng đối với họ, từ đó có thể ra quyết định tài chính phù hợp.
• Đảm bảo an toàn và ổn định hệ thống tài chính: Những quy định này giúp giám sát và điều chỉnh các hoạt động của ngân hàng, đảm bảo rằng ngân hàng không tham gia vào các hoạt động mạo hiểm hoặc vi phạm pháp luật. Điều này góp phần giữ vững sự ổn định của hệ thống tài chính, tránh được những khủng hoảng tài chính có thể gây ra do sự thiếu quản lý.
• Khuyến khích sự phát triển và đổi mới trong ngành ngân hàng: Các quy định mở rộng, như việc bổ sung nghiệp vụ thư tín dụng vào danh mục các hình thức cấp tín dụng, phản ánh sự thích ứng với những thay đổi trong thực tiễn kinh doanh và nhu cầu của thị trường. Điều này không chỉ khuyến khích các ngân hàng phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới mà còn thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh trong ngành.
• Thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế: Ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho các doanh nghiệp và cá nhân. Các quy định rõ ràng và chi tiết giúp ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn, từ đó hỗ trợ tốt hơn cho sự phát triển kinh tế quốc gia. Việc quản lý tốt các hoạt động tín dụng và tài chính không chỉ giúp các doanh nghiệp phát triển mà còn góp phần tạo ra sự ổn định và tăng trưởng kinh tế lâu dài.

Như vậy, các quy định trong Luật Các tổ chức tín dụng 2024 không chỉ là nền tảng pháp lý cho hoạt động của các ngân hàng thương mại mà còn là công cụ quan trọng giúp đảm bảo sự phát triển bền vững, an toàn và hiệu quả của hệ thống tài chính quốc gia.