Người lao động đi bỏ phiếu bầu cử trong giờ làm việc có bị công ty trừ lương?

1. Khung khổ Hiến pháp về quyền bầu cử và tính chất nhị nguyên của nghĩa vụ công dân

Quyền bầu cử tại Việt Nam không đơn thuần là một quyền lợi chính trị mà còn mang tính chất của một nghĩa vụ công dân thiêng liêng, được quy định chặt chẽ trong hệ thống pháp luật cao nhất. Hiến pháp năm 2013 xác lập rằng công dân đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân. Sự đan xen giữa "quyền" và "nghĩa vụ" tạo ra một cơ chế pháp lý đặc biệt: một mặt, Nhà nước bảo đảm điều kiện để người dân thực hiện quyền làm chủ; mặt khác, mỗi cá nhân có trách nhiệm tham gia vào tiến trình xây dựng bộ máy quyền lực nhà nước để phản ánh ý chí và nguyện vọng của mình.

Trong bối cảnh quan hệ lao động, việc thực hiện quyền bầu cử thường phát sinh những giao điểm phức tạp với hợp đồng lao động. Hợp đồng lao động bản chất là sự thỏa thuận về việc làm có trả công, trong đó người lao động cam kết dành thời gian và sức lao động cho người sử dụng lao động. Tuy nhiên, khi các nghĩa vụ hiến định như bầu cử xuất hiện, tính ưu tiên của các nghĩa vụ này so với cam kết thương mại trong hợp đồng lao động trở thành một vấn đề pháp lý trọng tâm. Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, đặc biệt là các nội dung được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 83/2025/QH15, nhấn mạnh nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Điều này đòi hỏi mọi chủ thể trong xã hội, bao gồm cả các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế, phải có trách nhiệm tạo điều kiện thuận lợi nhất để cử tri thực hiện quyền lợi của mình.

Tính nhị nguyên này dẫn đến một hệ quả pháp lý quan trọng: việc đi bầu cử không được coi là một hành vi tự ý nghỉ việc hay vi phạm kỷ luật lao động. Thay vào đó, đây là khoảng thời gian người lao động thực hiện "nghĩa vụ công dân" – một khái niệm được Bộ luật Lao động 2019 thừa nhận và bảo vệ thông qua các cơ chế tạm hoãn hợp đồng hoặc nghỉ việc riêng có hưởng lương. Việc phân tích sâu sắc mối quan hệ này giúp làm rõ rằng, mặc dù doanh nghiệp có quyền quản lý thời gian làm việc, nhưng quyền này bị hạn chế bởi các quy định mang tính công quyền nhằm bảo đảm vận hành nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Cuộc bầu cử năm 2026 không chỉ là một sự kiện chính trị mà còn là phép thử cho sự hài hòa giữa lợi ích kinh tế của doanh nghiệp và trách nhiệm chính trị của mỗi cá nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

2. Sự tương tác giữa thực hiện quyền chính trị và hợp đồng lao động

Sự giao thoa giữa quyền chính trị và quan hệ lao động được điều chỉnh bởi một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đa tầng, từ Hiến pháp đến Bộ luật Lao động và các Nghị định hướng dẫn thi hành. Khi người lao động ký kết hợp đồng lao động, họ chuyển giao quyền sử dụng sức lao động của mình cho người sử dụng lao động trong một khoảng thời gian xác định. Tuy nhiên, hợp đồng này không thể tước bỏ các quyền công dân cơ bản được bảo vệ bởi Nhà nước. Quyền bầu cử là một quyền chính trị cốt lõi, nằm ngoài phạm vi điều chỉnh mang tính thương mại của hợp đồng lao động.

Trong lý luận pháp luật lao động, việc thực hiện nghĩa vụ công dân được xếp vào nhóm các trường hợp người lao động tạm thời không làm việc nhưng vẫn được hưởng các quyền lợi nhất định. Bộ luật Lao động 2019 tại Điều 30 quy định về việc tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động khi người lao động thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc các nghĩa vụ công dân khác theo quy định. Tuy nhiên, do tính chất của việc bầu cử chỉ diễn ra trong một ngày và thời gian bỏ phiếu thực tế thường chỉ kéo dài từ 1 đến 2 giờ, việc áp dụng cơ chế tạm hoãn hợp đồng là không phù hợp về mặt thực tiễn và thủ tục. Thay vào đó, các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Hội đồng bầu cử Quốc gia thường ban hành các văn bản hướng dẫn về việc bảo lưu tiền lương và tạo điều kiện về thời giờ làm việc cho người lao động.

Mối quan hệ này còn mang tính chất cộng sinh. Một doanh nghiệp tạo điều kiện cho người lao động đi bầu cử không chỉ tuân thủ pháp luật mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR). Điều này giúp xây dựng hình ảnh tích cực của doanh nghiệp trước các cơ quan quản lý và cộng đồng. Ngược lại, việc cản trở hoặc trừ lương người lao động sẽ tạo ra những xung đột không đáng có, dẫn đến nguy cơ tranh chấp lao động tập thể và các chế tài pháp lý nghiêm khắc. Phân tích từ Luật Minh Khuê cho thấy, việc cân bằng giữa năng suất làm việc và quyền lợi chính trị là yếu tố then chốt để duy trì sự ổn định trong quản trị nhân sự, đặc biệt là trong các kỳ bầu cử lớn như năm 2026.

3. Đi bầu cử trong giờ làm việc và nguyên tắc bảo lưu tiền lương

Câu hỏi trọng tâm đối với hàng triệu người lao động là: "Đi bầu cử có bị trừ lương không?". Theo các nguyên tắc pháp lý hiện hành và hướng dẫn từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, câu trả lời là người lao động không bị trừ lương khi thực hiện quyền bầu cử trong giờ làm việc. Nguyên tắc này được xây dựng dựa trên sự ưu tiên của các nghĩa vụ hiến định và trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc hỗ trợ công tác bầu cử.

3.1. Dẫn chiếu văn bản hướng dẫn và căn cứ pháp lý

Hội đồng bầu cử Quốc gia và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trong các kỳ bầu cử thường xuyên nhắc lại yêu cầu đối với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trong việc sắp xếp thời gian cho người lao động đi bỏ phiếu. Ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đã được ấn định vào Chủ nhật, ngày 15 tháng 3 năm 2026. Đối với phần lớn lao động văn phòng, đây là ngày nghỉ hàng tuần. Tuy nhiên, đối với công nhân làm ca hoặc những ngành nghề đặc thù sản xuất liên tục, ngày Chủ nhật vẫn là ngày làm việc bình thường.

Điều 112 của Bộ luật Lao động 2019 quy định về các ngày nghỉ lễ, Tết được hưởng nguyên lương. Mặc dù ngày bầu cử không nằm trong danh mục này, nhưng Điều 114 lại quy định về việc nghỉ việc riêng, nghỉ không hưởng lương và đặc biệt là việc tạm dừng công việc để thực hiện nghĩa vụ công dân. Thông lệ pháp lý tại Việt Nam khẳng định rằng, thời gian người lao động vắng mặt để đi bỏ phiếu được tính vào thời giờ làm việc có hưởng lương nếu doanh nghiệp không thể sắp xếp cho họ đi bầu ngoài giờ làm việc.

3.2. Cách tính lương cho các trường hợp cụ thể

Việc tính toán tiền lương trong ngày bầu cử 15/03/2026 cần dựa trên các kịch bản làm việc khác nhau để đảm bảo tính chính xác và tuân thủ luật định.

Người lao động làm việc theo ca vào ngày bầu cử

Đối với người lao động có lịch làm việc trùng với ngày bầu cử, doanh nghiệp phải bố trí ít nhất 2 giờ đồng hồ để họ đi bỏ phiếu mà không được khấu trừ vào lương cơ bản. Tiền lương của ngày này được tính như một ngày làm việc bình thường. Công thức tính lương ngày công thực tế thường được áp dụng như sau:

L_tháng = (L_cb + P_c) / C_chuẩn × C_thực

Trong đó C_thực bao gồm cả thời gian được nghỉ để đi bầu cử.

Người lao động làm thêm giờ (tăng ca) vào ngày bầu cử

Nếu ngày Chủ nhật 15/03/2026 là ngày nghỉ hàng tuần của người lao động nhưng họ được yêu cầu làm thêm giờ, mức lương sẽ được nhân hệ số theo Điều 98 Bộ luật Lao động. Cụ thể:

• Làm thêm giờ vào ban ngày: ít nhất bằng 200% mức lương ngày thường.
• Làm thêm giờ vào ban đêm (từ 22h đến 6h sáng hôm sau): mức lương có thể lên đến 270% mức lương ngày thường (bao gồm 200% lương ngày nghỉ, 30% lương làm việc ban đêm và 20% lương làm thêm giờ ban đêm).

3.3. Quyền lợi về bảo hiểm xã hội và các khoản phụ cấp

Thời gian người lao động thực hiện nghĩa vụ bầu cử vẫn được tính là thời gian tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) liên tục. Doanh nghiệp không được lấy lý do người lao động tạm nghỉ đi bầu để dừng đóng BHXH hay cắt giảm các khoản phụ cấp chuyên cần, phụ cấp độc hại hay phụ cấp trách nhiệm. Đặc biệt, đối với các khoản phụ cấp tính theo tỷ lệ % lương, việc bảo lưu mức lương ngày bầu cử đảm bảo các khoản này không bị sụt giảm.

4. Quy trình thực hiện quyền bầu cử đúng quy định tại doanh nghiệp

Để quy trình đi bầu cử diễn ra thuận lợi, không gây xáo trộn hoạt động sản xuất kinh doanh, cả người lao động và người sử dụng lao động cần tuân thủ các bước phối hợp mang tính quy chuẩn. Việc thiếu sự thông tin có thể dẫn đến những hiểu lầm về mặt kỷ luật lao động hoặc thanh toán tiền lương.

4.1. Cách thức thông báo với người quản lý và phòng nhân sự

Người lao động có nhu cầu đi bầu cử trong giờ làm việc cần thực hiện thông báo bằng văn bản hoặc thông qua hệ thống quản lý nhân sự điện tử của công ty ít nhất là 2 ngày làm việc trước ngày bầu cử. Nội dung thông báo cần rõ ràng về:

• Thời gian dự kiến vắng mặt (ví dụ: từ 8:00 đến 10:00 sáng).
• Địa điểm bỏ phiếu (để doanh nghiệp nắm được khoảng cách di chuyển).
• Cam kết hoàn thành công việc được giao sau khi trở lại.

Đối với các doanh nghiệp có số lượng lao động lớn, phòng nhân sự nên chủ động ban hành một thông báo chung hoặc mẫu đăng ký để tổng hợp danh sách cử tri cần nghỉ ca. Điều này giúp bộ phận sản xuất điều chỉnh kế hoạch vận hành một cách khoa học.

4.2. Sắp xếp thời gian bỏ phiếu hợp lý theo ca kíp

Giờ bỏ phiếu chính thức theo quy định là từ 7 giờ sáng đến 7 giờ tối cùng ngày. Tùy vào tính chất công việc, việc sắp xếp thời gian cần linh hoạt:

• Lao động ca hành chính: Nên khuyến khích đi bầu vào đầu giờ sáng trước khi vào làm hoặc cuối giờ chiều sau khi tan sở. Nếu điểm bỏ phiếu xa, công ty có thể cho phép đến muộn hoặc về sớm 2 tiếng.
• Lao động làm ca 1 (6:00 - 14:00): Có thể đi bầu sau khi kết thúc ca làm việc.
• Lao động làm ca 2 (14:00 - 22:00): Có thể thực hiện bỏ phiếu vào buổi sáng trước khi vào ca.
• Lao động làm ca đêm (22:00 - 6:00): Có thời gian nghỉ ngơi vào ban ngày để thực hiện quyền cử tri, nhưng cần đảm bảo sức khỏe.

Tại các khu công nghiệp tập trung, Ban quản lý khu công nghiệp thường phối hợp với Ủy ban bầu cử địa phương để bố trí các khu vực bỏ phiếu gần nơi cư trú hoặc nơi làm việc của công nhân, giúp rút ngắn thời gian di chuyển và giảm thiểu ảnh hưởng đến năng suất lao động.

4.3. Quản lý vắng mặt và chấm công

Cán bộ phụ trách chấm công cần được hướng dẫn về mã chấm công riêng cho thời gian đi bầu cử (ví dụ mã "BC" - Bầu cử) để phân biệt với các loại nghỉ phép năm hay nghỉ không lương. Việc ghi nhận chính xác này là cơ sở để kế toán tính toán lương hưởng nguyên lương cho người lao động, tránh các khiếu nại về sau.

5. Chế tài đối với hành vi cản trở hoặc trừ lương sai quy định

Pháp luật Việt Nam thiết lập một cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt đối với quyền bầu cử. Mọi hành vi dùng thủ đoạn lừa gạt, mua chuộc hoặc cưỡng ép làm trở ngại việc bầu cử của công dân đều bị xử lý nghiêm minh. Đối với các doanh nghiệp, hành vi này không chỉ vi phạm Luật Bầu cử mà còn vi phạm nghiêm trọng Bộ luật Lao động.

5.1. Xử phạt hành chính trong lĩnh vực lao động

Nếu doanh nghiệp tự ý trừ lương người lao động đi bầu cử mà không có lý do chính đáng hoặc vi phạm nguyên tắc bảo lưu tiền lương, họ sẽ bị xử phạt theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP.

Mức phạt tiền đối với hành vi vi phạm về trả lương được tính dựa trên số lượng người lao động bị ảnh hưởng:

• Từ 5 đến 10 triệu đồng đối với vi phạm từ 01 đến 10 người lao động.
• Từ 10 đến 20 triệu đồng đối với vi phạm từ 11 đến 50 người lao động.
• Từ 20 đến 30 triệu đồng đối với vi phạm từ 51 đến 100 người lao động.
• Lên đến 50 triệu đồng nếu vi phạm đối với từ 301 người lao động trở lên.

Ngoài ra, doanh nghiệp buộc phải trả đủ tiền lương cộng với khoản tiền lãi số tiền lương chậm trả tính theo lãi suất kỳ hạn cao nhất của các ngân hàng thương mại nhà nước công bố tại thời điểm xử phạt. Việc cố tình cản trở quyền tự do của công dân còn có thể bị phạt từ 4 đến 8 triệu đồng theo các quy định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự và cư trú năm 2026.

5.2. Truy cứu trách nhiệm hình sự

Trong trường hợp hành vi cản trở có tính chất nghiêm trọng, có tổ chức hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để ngăn cản người lao động thực hiện quyền bầu cử, ứng cử, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 160 Bộ luật Hình sự.

• Hình phạt chính: Phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
• Nếu phạm tội thuộc trường hợp có tổ chức hoặc dẫn đến hoãn ngày bầu cử, mức phạt tù có thể từ 01 đến 03 năm.
• Hình phạt bổ sung: Người phạm tội có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 đến 05 năm.

Những chế tài này cho thấy tầm quan trọng của việc bảo vệ tính chính danh của các cuộc bầu cử và đảm bảo rằng không một tổ chức kinh tế nào có thể đặt lợi ích thương mại lên trên quyền chính trị của công dân.

Sự hài hòa lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động trong kỳ bầu cử năm 2026 sẽ góp phần xây dựng một môi trường làm việc văn minh, thượng tôn pháp luật và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.