1. Giải thích khái niệm "bất khả kháng do thiên tai, dịch bệnh"

Bất khả kháng do thiên tai, dịch bệnh là sự kiện khách quan xảy ra một cách đột ngột, không thể lường trước và không thể khắc phục được, gây thiệt hại nặng nề cho con người và xã hội, bao gồm: Lũ lụt, hạn hán, động đất, sạt lở đất, bão, lốc xoáy, rét đậm, sương muối, dịch cúm, dịch tả, dịch sởi, dịch COVID-19,...

Theo quy định của Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015, sự kiện bất khả kháng được định nghĩa là những biến cố xảy ra một cách khách quan, không thể lường trước được và không thể khắc phục được dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép. Điều này ám chỉ rằng các sự kiện này thường xảy ra ngoài khả năng kiểm soát của con người và có thể gây ra những tác động không mong muốn đến quyền lợi và nghĩa vụ dân sự của các bên liên quan. Để được xem là sự kiện bất khả kháng, sự kiện phải hội đủ 3 yếu tố sau:

- Khách quan:

Sự kiện xảy ra do nguyên nhân bên ngoài, không phụ thuộc vào ý chí và hành vi của con người. Ví dụ: thiên tai (lũ lụt, hạn hán, động đất,...), dịch bệnh (COVID-19, cúm gà,...), chiến tranh, bạo loạn,...

- Không thể lường trước:

Con người không thể dự đoán chính xác thời điểm, mức độ và phạm vi ảnh hưởng của sự kiện. Ví dụ: thời điểm xảy ra động đất, mức độ lây lan của dịch bệnh,...

- Không thể khắc phục:

Với khả năng khoa học kỹ thuật hiện tại, con người không thể hoàn toàn ngăn chặn hoặc loại bỏ hoàn toàn tác động của sự kiện. Ví dụ: ngăn chặn hoàn toàn động đất, dịch bệnh,...

Việc xác định một sự kiện có phải là bất khả kháng hay không cần được thực hiện một cách khách quan, căn cứ vào các yếu tố cụ thể của từng trường hợp. Sự khách quan và cân nhắc kỹ lưỡng là chìa khóa để đưa ra quyết định đúng đắn và công bằng. Sẽ phát sinh những trường hợp tương tự nhưng không được xem là bất khả kháng như: 

- Sự kiện do lỗi của một hoặc cả hai bên: Ví dụ: bên giao hàng chậm trễ do chủ quan không sắp xếp vận chuyển kịp thời; bên nhận hàng không thanh toán do thiếu vốn,...

- Sự kiện có thể lường trước và khắc phục được: Ví dụ: biến động giá cả thị trường do yếu tố kinh tế vĩ mô; sự cố do lỗi kỹ thuật có thể khắc phục,...

- Sự kiện do vi phạm pháp luật: Ví dụ: bên giao hàng sử dụng phương tiện vận tải không đảm bảo an toàn dẫn đến tai nạn; bên nhận hàng vi phạm hợp đồng dẫn đến tranh chấp,...

 

2. Cơ sở pháp lý

Khi một quốc gia phải đối mặt với các tình huống khẩn cấp như thiên tai, việc thực hiện quy trình tố tụng trở nên phức tạp hơn và đôi khi không thể thực hiện được một cách bình thường. Trong tình huống như vậy, việc áp dụng các biện pháp tạm đình chỉ vụ án vì lý do bất khả kháng do thiên tai là cần thiết để đảm bảo rằng quyền lợi của các bên liên quan vẫn được bảo vệ một cách đúng đắn và công bằng. Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 của Thông tư liên tịch 01/2021/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP-BNN&PTNT-BTC, trường hợp bất khả kháng do thiên tai được phép tạm đình chỉ vụ án bao gồm hai trường hợp chính:

Thứ nhất, đó là khi người tham gia tố tụng hoặc cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng đang ở trong vùng được ban bố tình trạng khẩn cấp về thiên tai. Điều này cho thấy rằng việc bảo vệ quyền lợi của những người tham gia vào quá trình tố tụng là một ưu tiên hàng đầu, và việc tạm đình chỉ vụ án là một biện pháp hợp lý để đảm bảo an toàn và tránh rủi ro cho họ trong các tình huống khẩn cấp.

Thứ hai, trường hợp khác mà biện pháp tạm đình chỉ vụ án được áp dụng là khi địa điểm cần tiến hành các hoạt động tố tụng nằm trong vùng được ban bố tình trạng khẩn cấp về thiên tai. Cho thấy tầm quan trọng của việc đảm bảo an toàn cho môi trường làm việc trong quá trình tố tụng và ngăn chặn việc phát sinh các tình huống nguy hiểm đối với tất cả các bên tham gia.

Dịch bệnh có thể lan truyền một cách nhanh chóng và không lường trước được, việc bảo vệ quyền lợi và thực hiện công bằng trong quá trình tố tụng trở nên thách thức hơn bao giờ hết. Để đảm bảo rằng mọi người vẫn có quyền được tham gia vào quá trình tố tụng một cách an toàn và công bằng, quy định tạm đình chỉ vụ án vì lý do bất khả kháng do dịch bệnh được thiết lập trong khoản 2 Điều 4 của Thông tư liên tịch 01/2021/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP-BNN&PTNT-BTC. Theo quy định này, các trường hợp được phép tạm đình chỉ vụ án trong tình huống bất khả kháng do dịch bệnh được liệt kê rõ ràng và cụ thể như sau:

Trước hết, nếu người tham gia tố tụng, cơ quan hoặc người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, hoặc địa điểm cần tiến hành các hoạt động tố tụng nằm trong vùng được ban bố tình trạng khẩn cấp về dịch theo quy định của pháp luật về tình trạng khẩn cấp hoặc pháp luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm, thì vụ án có thể được tạm đình chỉ. Điều này nhấn mạnh đến việc đảm bảo an toàn cho mọi người tham gia vào quá trình tố tụng và tránh khỏi nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh.

Ngoài ra, nếu một người tham gia tố tụng đang bị cách ly y tế do mắc bệnh dịch thuộc nhóm A hoặc do thuộc trường hợp khác liên quan đến bệnh dịch thuộc nhóm A, theo quy định của pháp luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm, thì vụ án cũng có thể được tạm đình chỉ. Đảm bào quyền lợi của người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi dịch bệnh và đảm bảo rằng họ không phải đối mặt với áp lực của quá trình tố tụng trong khi đang trong tình trạng y tế không ổn định.

Cuối cùng, nếu vùng mà người tham gia tố tụng, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, hoặc địa điểm cần tiến hành các hoạt động tố tụng được Thủ tướng Chính phủ hoặc Bộ trưởng Bộ Y tế công bố là vùng có dịch đối với bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A, theo quy định của pháp luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm, thì cũng có thể áp dụng biện pháp tạm đình chỉ vụ án. Đây là quy định cần thiết để đảm bảo an toàn cho mọi người tham gia vào quá trình tố tụng và ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh.

Việc áp dụng biện pháp tạm đình chỉ vụ án vì lý do bất khả kháng cũng cần được thực hiện một cách cẩn thận và công bằng. Việc này đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng từ các cơ quan tư pháp và đảm bảo rằng quyết định được đưa ra dựa trên các cơ sở chắc chắn và các thông tin đầy đủ và chính xác. Ngoài ra, việc tiến hành tố tụng sau khi tình trạng khẩn cấp về thiên tai, dịch bệnh đã được dỡ bỏ cũng cần được thực hiện một cách mạnh mẽ và hiệu quả để đảm bảo rằng quy trình tố tụng không bị ảnh hưởng.

 

3. Nguyên tắc áp dụng căn cứ tạm đình chỉ vụ án vì lý do bất khả kháng do thiên tai, dịch bệnh

Trong bối cảnh hiện nay, khi mà thế giới đang đối mặt với những thách thức không lường trước được như thiên tai, dịch bệnh, việc áp dụng các biện pháp pháp lý để bảo vệ quyền lợi và nghĩa vụ của mỗi cá nhân và tổ chức là cực kỳ quan trọng. Tại Việt Nam, Điều 2 của Thông tư liên tịch 01/2021/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP-BNN&PTNT-BTC đã đưa ra các nguyên tắc áp dụng căn cứ tạm đình chỉ vụ án vì lý do bất khả kháng, đồng thời nhấn mạnh đến sự cần thiết của việc tuân thủ các nguyên tắc này để đảm bảo sự công bằng và nhân đạo trong quá trình tố tụng.

Trong quá trình thực hiện các nguyên tắc này, tuân thủ quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và các quy định của pháp luật khác có liên quan là điều cực kỳ quan trọng. Điều này giúp đảm bảo rằng quá trình tố tụng được tiến hành theo đúng quy trình pháp lý và đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.

Một nguyên tắc khác cần được tuân thủ là chỉ áp dụng căn cứ tạm đình chỉ khi có đủ căn cứ theo quy định tại Điều 3 và Điều 4 của Thông tư liên tịch trên. Đảm bảo rằng quyết định áp dụng căn cứ tạm đình chỉ được đưa ra dựa trên các cơ sở chắc chắn và có tính minh bạch..

Bảo đảm quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan là một nguyên tắc cơ bản và không thể phớt lờ trong quá trình áp dụng căn cứ tạm đình chỉ vụ án vì lý do bất khả kháng. Quyền con người được coi là trọng tâm và phải được tôn trọng và bảo vệ mọi lúc, kể cả trong tình huống khẩn cấp như đại dịch hoặc thiên tai. Cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan cũng phải được đảm bảo rằng quyền và lợi ích của họ không bị tổn thương hay vi phạm trong quá trình áp dụng biện pháp tạm đình chỉ.

Thận trọng khi quyết định áp dụng đối với từng vụ việc, vụ án cụ thể là cực kỳ quan trọng để đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra là công bằng và phản ánh đúng tình hình thực tế. Việc lạm dụng quyền lực hoặc áp dụng căn cứ tạm đình chỉ một cách không cân nhắc có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, không chỉ đối với bên liên quan mà còn đến hệ thống tư pháp nói chung. Do đó, cần phải đảm bảo rằng quyết định áp dụng căn cứ tạm đình chỉ được đưa ra sau khi xem xét kỹ lưỡng và dựa trên các bằng chứng và thông tin đầy đủ và chính xác.

Bảo đảm kiểm soát tội phạm cũng là một mục tiêu quan trọng và không thể phớt lờ. Trong quá trình áp dụng căn cứ tạm đình chỉ, cần phải đảm bảo rằng việc này không gây ra ảnh hưởng tiêu cực đến việc giải quyết vụ việc, vụ án khi được phục hồi. 

Việc áp dụng các nguyên tắc trên góp phần đảm bảo tính công bằng, khách quan, hiệu quả và hiệu lực trong việc tạm đình chỉ vụ án vì lý do bất khả kháng do thiên tai, dịch bệnh. Đồng thời, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan, góp phần giải quyết nhanh chóng, hiệu quả vụ án trong bối cảnh thiên tai, dịch bệnh.

 

Xem thêm >>> Tạm đình chỉ thi hành án dân sự là gì ? Căn cứ, thời hạn tạm đỉnh chỉ thi hành án dân sự ?

Mọi thắc mắc chưa rõ hay có nhu cầu hỗ trợ vấn đề pháp lý khác, quý khách hàng vui lòng liên hệ với bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu tư vấn qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp kịp thời. Xin trân trọng cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi bài viết.