Mục lục bài viết

1. Trách nhiệm hình sự của người phạm tội chưa đạt?

Tình huống:

Thưa Luật sư Minh Khuê, người phạm tội (tội trộm cắp tài sản) nhưng họ lại thực hiện được nữa vì lý do khách quan (như sạt lở, động đất) nên không tiếp tục thực hiện được thì có phải chịu trách nhiệm hình sự không ạ?

Chào bạn, công ty Luật Minh khuê câu trả lời câu hỏi của bạn như sau:

Thứ nhất, về quy định người phạm tội chưa đạt

Điều 15. Phạm tội chưa đạt

Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội.

Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt.

Theo quy định của Điều luật, phạm tội chưa đạt chỉ đặt ra với các tội do lỗi cố ý, đồng thời người phạm tội chưa đạt sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi của mình nếu vì những lý do ngoài ý muốn của họ khiến cho người phạm tội mới không thực hiện được.

Theo như tình huống bạn cung cấp, một người muốn trộm cắp tài sản nhưng vì lý do ngoài ý muốn (bị sạt lở, động đất...) mà người đó không tiếp tục đi thực hiện được ý muốn của mình nên người đó vẫn sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự.

2. Phạm tội chưa đạt là như thế nào?

Tình huống: Thưa Luật sư kính mến, tôi có một thắc mắc là khi nào thì một người được coi là phạm tội chưa đạt ạ? A cầm dao chạy đến muốn đâm chết B, nhưng may vì lúc đó B và nhiều người đang nhậu cùng nhau nên họ đã nhiều người ngăn A lại. Vậy A có phải phạm tội chưa đạt hay không?

Trả lời:

Chào bạn, Công ty Luật Minh Khuê xin trả lời câu hỏi của bạn như sau:

- Phạm tội chưa đạt theo Điều 15 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017) quy định như sau:

Điều 15. Phạm tội chưa đạt

Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội.

Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt.

Như vậy, phạm tội chưa đạt chỉ đặt ra với các tội do lỗi cố ý, đồng thời người phạm tội chưa đạt sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi của mình.

Với lỗi của A trong trường hợp trên ta sẽ đưa A vào dạng: phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành

Bởi ta có thể hiểu phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành tức là khi A muốn đâm chết B nhưng mong muốn của A chưa đạt về hậu quả, chưa hoàn thành về hành vi, chưa đạt được theo nguyện vọng, ý chí của A, đây là trường hợp phạm tội chưa đạt.

Hơn nữa, A là người phạm tội vì những nguyên nhân như được các bạn của B lôi kéo lại kip thời (khách quan) nên B mới trốn thoát và A không đạt được nguyện vọng, ý chí mong muốn của mình để gây ra hậu quả của tội phạm là B chết, do đó, hậu quả của B là chết đã không xảy ra.

Trong trường hợp trên A vẫn sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định Của Pháp luật hiện hành.

3. Có bao nhiêu dạng phạm tội chưa đạt? Hãy làm rõ!

- Cơ sở pháp lý: Phạm tội chưa đạt theo Điều 15 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017) quy định như sau:

Điều 15. Phạm tội chưa đạt

Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội.

Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt.

Theo Điều luật này, phạm tội chưa đạt được đặt ra với các tội do lỗi cố ý, đồng thời người phạm tội chưa đạt sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi của mình.

Với Điều luật ta có thể chia phạm tội chưa đạt thành ba dấu hiệu như sau:

- Dấu hiệu thứ nhất: Người phạm tội “đã thực hiện tội phạm" chứ không hphải đang trong giai đoạn người phạm tội đang chuẩn bị. Đây chính là dấu hiệu phân biệt phạm tội chưa đạt với chuẩn bị phạm tội. “
Ví dụ: Chủ thể của tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác đã thực hiện hành vi gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (như đã đâm, đã chém, đã đấm, đã đánh... ) là hành vi được mô tả trong cấu thành tội phạm này (Điều 134 Bộ luật hình sự).
- Dấu hiệu thứ hai: Người phạm tội không thực hiện tội phạm được “đến cùng”. Tức là thực hiện đến nửa chừng, chưa hoàn thành được hết ý chí, mong muốn của mình cũng như chưa thực hiện được tất cả các cấu thành tội phạm trong một điều luật. Đây chính là dấu hiệu phân biệt phạm tội chưa đạt với tội phạm hoàn thành.
Đối với tội phạm có cấu thành tội phạm vật chất thì tội phạm hoàn thành khi hậu quả thiệt hại đã xảy ra. Đối với tội phạm có cấu thành tội phạm hình thức, tội phạm hoàn thành khi đã thực hiện hành vi mà không cần hậu quả thiệt hại xảy ra vì trong cấu thành tội phạm không có dấu hiệu hậu quả thiệt hại.
- Dấu hiệu thứ ba-. Người phạm tội không thực hiện tội phạm được“đến cùng” là vì nguyên nhân ngoài ý muốn của họ. Bản thân người phạm tội vẫn muốn tội phạm hoàn thành nhưng tội phạm không hoàn thành được, có thể vì những lý do sau:
- Nạn nhân hoặc người bị hại đã chống lại được hoặc đã tránh được;
- Người khác đã ngăn chặn được; hoặc
- Có những trở ngại khác.
Ví dụ: A đã bắn để giết B chết nhưng đạn không nổ
Vậy trường hợp này khác hoàn toàn với trường hợp dừng lại do ý muốn chủ quan của người phạm tội được quy định tại Điều 16 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017).
=> Các trường hợp phạm tội chưa đạt có thể thuộc hai trường hợp mà trong khoa học, đó là: Phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành và phạm tội chưa đạt đã hoàn thành.
+ Phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành là trường họp phạm tội chưa đạt, trong đó người phạm tội vì những nguyên nhân khách quan chưa thực hiện hết các hành vi cho là cần thiết để gây ra hậu quả thiệt hại được mô tả trong cấu thành tội phạm.
Ví dụ: Ví dụ: A cầm dao xông đến đâm B được một nhát bị trượt thì có người ngăn cản, A không thể thực hiện hành vi của mình. Hành vi này của A là hành vi phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành.

+ Phạm tội chưa đạt đã hoàn thành là trường hợp người phạm tội đã thực hiện được hết những hành vi cho là cần thiết để gây ra hậu quả, nhưng hậu quả đã không xảy ra do nguyên nhân ngoài ý muốn.

Ví dụ: A dùng dao đâm nhiều lần vào các vị trí quan trọng trên người B để giết người sau đó thì không quan tâm nữa A bỏ đi. B may mắn được C và D phát hiện và đưa đi cấp cứu kịp thời nên B không chết. Hành vi này của A là hành vi phạm tội chưa đạt đã hoàn thành.

Đối với cả hai dạng này người phạm tội chưa đạt đều phải chịu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

4. Tội phạm chưa đạt có phải chuẩn bị phạm tội không?

Tình huống: Thưa Luật Sư, A đã chuẩn bị hết tất cả dụng cụ như dao, dây thừng và thuốc đầu độc để giết chết B nhưng vì lý do khách quan mà A chưa thực hiện được, vậy đó là chuẩn bị phạm tội hay tội phạm chưa hoàn thành ạ?

Chào bạn, câu trả lời của Công ty Minh Khuê như sau:

- Trường hợp Chuẩn bị phạm tội được quy định như sau:

Điều 14. Chuẩn bị phạm tội

1. Chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm, trừ trường hợp thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm quy định tại Điều 109, điểm a khoản 2 Điều 113 hoặc điểm a khoản 2 Điều 299 của Bộ luật này.

2. Người chuẩn bị phạm tội quy định tại một trong các điều 108, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 123, 134, 168, 169, 207, 299, 300, 301, 302, 303 và 324 của Bộ luật này thì phải chịu trách nhiệm hình sự.

3. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chuẩn bị phạm tội quy định tại Điều 123, Điều 168 của Bộ luật này thì phải chịu trách nhiệm hình sự.

Theo Khoản 1 Điều luật trên, chuẩn bị phạm tội có thể chia làm 3 nhóm hành vi:

+ Nhóm hành vi thứ nhất là những hành vi chuẩn bị xảy ra phổ biến hơn cả như hành vi mua, mượn, xin hoặc đặt làm hoặc tự chuẩn bị các thứ sẽ được sử dụng là công cụ, phương tiện phạm tội (mua, mượn súng; mua, xin a xít; tự tạo thiết bị nổ hẹn giờ...).
+ Nhóm hành vi thứ hai bao gồm tất cả các hành vi tạo điều kiện vật chất hoặc tinh thần giúp cho việc thực hiện hành vi phạm tội có thể xảy ra hoặc xảy ra được thuận lợi, dễ dàng hơn mà không thuộc nhóm hành vi thứ nhất như chuẩn bị kế hoạch phạm tội; thăm dò địa điểm phạm tội; thăm dò, làm quen với nạn nhân; loại trừ trước trở ngại khách quan đối với hành vi phạm tội; ...
+ Nhóm hành vi thứ ba là nhóm hành vi chuẩn bị phạm tội. Đó là hành vi thành lập và hành vi tham gia nhóm tội phạm là những hành vi cần thiết cho sự hình thành nhóm có mục đích thực hiện tội phạm cụ thể. Sự hình thành nhóm tội phạm như vậy là cơ sở cần thiết hoặc thuận lợi cho việc thực hiện tội phạm.
Điều luật cũng không quên loại trừ hành vi thành lập, hành vi tham gia nhóm tội phạm không phải là hành vi chuẩn bị phạm tội trong các trường hợp thuộc Điều 109, điểm a khoản 2 Điều 113 hoặc điểm a khoản 2 Điều 299 của Bộ luật hình sự này.
Tuy nhiên, theo điều luật quy định, đây mới chỉ là các hành vi chuẩn bị, tức là chưa tiến hành thực hiện tội phạm như: chưa tiến hành đi giết, chưa đi đầu độc trực tiếp...
- Theo quy định pháp luật về phạm tội chưa đạt như sau:

Điều 15. Phạm tội chưa đạt

Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội.

Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt.

Phạm tội chưa đạt tức là người phạm tội hiện giờ không còn là giai đoạn chuẩn bị phạm tội như ta đã phân tích phía trên mà người phạm tội đã thực hiện hành vi phạm tội. Hơn nữa người này chỉ dừng lại hành vi của mình bởi vì nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội.

Ví dụ: Anh A mới thực hiện được hành vi dùng vũ lực (vật ngã, đấm vào bụng nạn nhân) với B nhưng chưa thực hiện được hành vi giao cấu thì A đã bị bắt giữ kip thời.

=> Vậy theo như điều bạn nói ở trên, A đã chuẩn bị hết tất cả dụng cụ như dao, dây thừng và thuốc đầu độc để giết chết B nhưng vì lý do khách quan mà A chưa thực hiện được. Tức là A chưa bước vào giai đoạn chạy đi giết B, bỏ thước đầu độc hay trói B.
Ta có thể suy luận A chưa phải phạm tội chưa đạt và đang chuẩn bị phạm tội.
Trân trọng!

5. Hình phạt đối với người phạm tội chưa đạt

Theo Điều 57 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017) quy định về việc quyết định hình phạt với hành vi phạm tội chưa đạt như sau:

Điều 57. Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

1. Đối với hành vi chuẩn bị phạm tội và hành vi phạm tội chưa đạt, hình phạt được quyết định theo các điều của Bộ luật này về các tội phạm tương ứng tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, mức độ thực hiện ý định phạm tội và những tình tiết khác khiến cho tội phạm không thực hiện được đến cùng.

...

3. Đối với trường hợp phạm tội chưa đạt, nếu điều luật được áp dụng có quy định hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình thì áp dụng hình phạt tù không quá 20 năm; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định.

Vậy người phạm tội chưa đạt sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự này tương ứng với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, mức độ thực hiện ý định phạm tội và những tình tiết khác khiến cho tội phạm không thực hiện được đến cùng.

Hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình thì áp dụng hình phạt tù không quá 20 năm; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định.

Trân trọng!