Thứ nhất: Nguồn gây ra nguy hiểm cần phải loại trừ ở phòng vệ chính đáng là hành vi nguy hiểm của con người xâm phạm đến lợi ích chính đáng của Nhà nước, của tập thể, quyền và lợi ích chính đáng của mình hoặc của người khác. Còn nguồn gây ra nguy hiểm đối với lợi ích nói trên trong tình thế cấp thiết rất đa dạng, là sự nguy hiểm do thiên tai, do súc vật, do sự cố kỹ thuật gây ra. Cá biệt sự nguy hiểm có thể do hành vi của con người gây ra.

>> Luật sư tư vấn Luật Hình sự trực tuyến qua điện thoại, gọi:   1900.6162

Thứ hai: Phương pháp loại trừ nguy hiểm ở phòng vệ chính đáng, tình thế cấp thiết hoàn toàn khác nhau. Người thực hiện hành vi phòng vệ chính đáng loại trừ nguồn nguy hiểm bằng cách chống trả lại người đang có hành vi xâm phạm lợi ích hợp pháp một cách cần thiết. Người có hành vi trong tình thế cấp thiết khắc phục, loại trừ sự nguy hiểm bằng cách gây một thiệt hại nhất định cho một lợi ích để bảo vệ lợi ích lớn hơn đang bị đe dọa. 

Thứ ba: Mức độ thiệt hại mà người phòng vệ chính đáng hoặc người có hành vi trong tình thế cấp thiết gây ra được Điều 15, Điều 16 Bộ luật Hình sự quy định khác nhau. 

Người phòng vệ chính đáng được gây thiệt hại cho chính người có hành vi xâm phạm đến lợi ích hợp pháp ở mức độ cần thiết. Đây là mức độ đủ khả năng loại trừ hành vi xâm phạm của người tấn công. Mức độ cần thiết có thể là ngang bằng hoặc mức độ thiệt hại lớn hơn so với thiệt hại do hành vi tấn công gây ra miễn là cần thiết để loại trừ hành vi tấn công chứ không quá mức, quá đáng. Để đánh giá mức độ cần thiết cần căn cứ tương quan lực lượng giữa bên tấn công và bên phòng chính đáng, căn cứ vào công cụ phương tiện được dùng, vào mỗi quyết tâm của bên tấn công.

Mức độ thiệt hại do người thực hiện hành vi trong tình thế cấp thiết gây ra bắt buộc phải nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa, Điều 16 Bộ luật Hình sự buộc người khắc phục tình trạng nguy hiểm trong tình thế cấp thiết phải lựa chọn cách khắc phục sự nguy hiểm, cân nhắc đánh giá thiệt hại do chính mình gây ra.

Thứ tư: Phòng vệ chính đáng và tình thế cấp thiết có đối tượng bị hành vi khắc phục sự nguy hiểm gây ra thiệt hại hoàn toàn khác nhau. Người phòng vệ chính đáng gây ra thiệt hại cần thiết cho chính người đang có hành vi xâm phạm lợi ích hợp pháp chứ không gây thiệt hại cho người khác. Có như vậy mới loại trừ được nguồn gốc nguy hiểm, bảo vệ được lợi ích hợp pháp, chống tình trạng lợi dụng danh nghĩa phòng vệ chính đáng để vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho xã hội. Quy định này còn bắt buộc người phòng vệ chính đáng hết sức thận trọng khi phòng vệ chính đáng có sử dụng vũ khí trong khi thi hành công vụ.

Trong tình thế cấp thiết đối tượng bị hành vi khắc phục tình trạng nguy hiểm thiệt hại là một lợi ích. Vì bảo vệ lợi ích lớn hơn đang có nguy cơ bị thiệt hại mà người khắc phục tình trạng nguy hiểm phải gây ra thiệt hại cho một lợi ích nhỏ hơn. Tuy nhiên pháp luật không cho phép gây thiệt hại tính mạng, sức khỏe người khác để khắc phục tình trạng nguy hiểm trong tình thế cấp thiết.

Trong công tác đấu tranh chống tội phạm, phân biệt sự khác nhau giữa  vệ chính đáng và tình thế cấp thiết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trước hết có tác dụng làm rõ để loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người có hành vi phòng vệ chính đáng hoặc tình thế cấp thiết, xử lý đúng pháp luật với người có hành vi vuợt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc tình thế cấp thiết.

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn luật hình sự - Công ty luật Minh Khuê