Quy định chi tiết hơn các trường hợp hợp đồng bảo hiểm vô hiệu

1. Quy định pháp luật về hợp đồng bảo hiểm như thế nào?

Theo khoản 16 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, hợp đồng bảo hiểm được hiểu là một thỏa thuận giữa hai bên, gồm bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm, hoặc chi nhánh của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, hoặc tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô. Theo thỏa thuận trong hợp đồng, bên mua bảo hiểm cam kết đóng phí bảo hiểm, trong khi doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, hoặc tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô cam kết bồi thường và trả tiền bảo hiểm khi có yêu cầu từ bên mua bảo hiểm.

Hợp đồng bảo hiểm được coi là một sự thoả thuận pháp lý giữa các bên, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc đảm bảo rủi ro và bảo vệ tài sản, quyền lợi của bên mua bảo hiểm trong trường hợp xảy ra các sự kiện không may, như tai nạn, tổn thất, hoặc rủi ro khác được quy định trong hợp đồng.

Qua đó, hợp đồng bảo hiểm tạo ra một mối liên kết đáng tin cậy giữa bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm, giúp đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình giao dịch. Việc đóng phí bảo hiểm từ bên mua bảo hiểm đồng thời đảm bảo nguồn tài chính cho doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, hoặc tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô, để có thể đáp ứng nhu cầu bồi thường và trả tiền bảo hiểm cho bên mua bảo hiểm khi cần thiết.

Qua đó, việc tuân thủ hợp đồng bảo hiểm sẽ giúp cải thiện hiệu quả quản lý rủi ro, đồng thời đảm bảo quyền lợi và an toàn cho cả hai bên tham gia trong giao dịch này.

2. Có những loại hợp đồng bảo hiểm nào hiện nay?

Theo khoản 1 Điều 15 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, các loại hợp đồng bảo hiểm hiện hành được phân thành năm nhóm chính, bao gồm:

(i) Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ: Loại hợp đồng này tập trung vào việc đảm bảo rủi ro liên quan đến sự mất mát của bên mua bảo hiểm khi xảy ra sự kiện mất mát về người, tức là khi bên mua bảo hiểm qua đời hoặc gặp các sự kiện đặc biệt như tai nạn dẫn đến hư hỏng sức khỏe vĩnh viễn.

(ii) Hợp đồng bảo hiểm sức khỏe: Hợp đồng này tập trung vào việc đảm bảo rủi ro liên quan đến sức khỏe của bên mua bảo hiểm, bao gồm việc bảo đảm viện phí, chăm sóc sức khỏe và các chi phí điều trị trong trường hợp bị bệnh hoặc tai nạn.

(iii) Hợp đồng bảo hiểm tài sản: Loại hợp đồng này chủ yếu liên quan đến việc đảm bảo rủi ro liên quan đến tài sản, như nhà cửa, tài sản di động, phương tiện vận chuyển và các tài sản giá trị khác. Khi xảy ra hư hỏng, mất mát, hoặc thất thoát, bên mua bảo hiểm sẽ được bồi thường theo thỏa thuận trong hợp đồng.

(iv) Hợp đồng bảo hiểm thiệt hại: Hợp đồng này liên quan đến việc đảm bảo rủi ro khi gặp thảm họa, thiên tai hoặc các sự kiện đáng tiếc khác. Bên mua bảo hiểm sẽ được bồi thường để bù đắp thiệt hại gây ra bởi các sự kiện này.

(v) Hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm: Loại hợp đồng này tập trung vào việc đảm bảo rủi ro liên quan đến trách nhiệm pháp lý của bên mua bảo hiểm đối với bên thứ ba. Khi bên mua bảo hiểm gây thiệt hại hoặc gây tổn thất cho bên thứ ba, hợp đồng này sẽ giúp bên mua bảo hiểm trang trải các chi phí bồi thường và phạt pháp lý.

Các hợp đồng bảo hiểm tại các điểm (iii), (iv) và (v) trong danh sách trên thuộc loại hình bảo hiểm phi nhân thọ. Điều này có nghĩa là chúng không liên quan trực tiếp đến việc đảm bảo rủi ro về người mà tập trung vào việc bảo vệ tài sản, trách nhiệm và các yếu tố khác liên quan đến quản lý và bảo vệ tài sản và quyền lợi của bên mua bảo hiểm.

3.  Quy định chi tiết hơn các trường hợp hợp đồng bảo hiểm vô hiệu

Dựa vào khoản 1 Điều 25 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, quy định về các trường hợp hợp đồng bảo hiểm bị vô hiệu như sau:

- Bên mua bảo hiểm không có quyền lợi có thể được bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng bảo hiểm. Điều này áp dụng khi bên mua bảo hiểm không có quyền hoặc tư cách hợp pháp để yêu cầu bảo hiểm về vấn đề cụ thể.

- Không có đối tượng bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng bảo hiểm. Điều này áp dụng khi không có vật thể, sự vật, sự kiện hoặc tài sản cụ thể nào cần được bảo hiểm.

- Tại thời điểm giao kết hợp đồng bảo hiểm, bên mua bảo hiểm biết sự kiện bảo hiểm đã xảy ra. Việc bên mua bảo hiểm đã biết trước về sự kiện bảo hiểm khiến việc yêu cầu bảo hiểm trở nên không hợp lý và vô hiệu.

- Mục đích, nội dung hợp đồng bảo hiểm vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội. Điều này áp dụng khi mục đích và nội dung của hợp đồng vi phạm các quy định của pháp luật hoặc các nguyên tắc đạo đức xã hội.

- Doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài và bên mua bảo hiểm giao kết hợp đồng bảo hiểm giả tạo. Điều này áp dụng khi một trong các bên liên quan đã gian lận hoặc tạo ra hợp đồng giả mạo nhằm chiếm lợi không đáng.

- Bên mua bảo hiểm là người chưa thành niên; người mất năng lực hành vi dân sự; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi; người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự. Điều này áp dụng khi bên mua bảo hiểm không có khả năng hoặc tư cách pháp lý để tham gia vào giao dịch hợp pháp.

- Hợp đồng bảo hiểm được giao kết có sự nhầm lẫn làm cho một bên hoặc các bên không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng, trừ trường hợp mục đích giao kết hợp đồng của các bên đã đạt được hoặc các bên có thể khắc phục ngay được sự nhầm lẫn làm cho mục đích của việc giao kết hợp đồng vẫn đạt được.

- Hợp đồng bảo hiểm được giao kết do bị lừa dối, trừ trường hợp quy định tại Điều 22 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022. Điều này áp dụng khi một trong các bên bị lừa dối, bị thông đồng không đủ tư duy, không có khả năng lựa chọn hợp lý khi giao kết hợp đồng.

- Hợp đồng bảo hiểm được giao kết do bị đe dọa, cưỡng ép. Điều này áp dụng khi một trong các bên bị ép buộc giao kết hợp đồng dưới áp lực hoặc đe dọa từ bên kia.

- Bên mua bảo hiểm không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình khi giao kết hợp đồng bảo hiểm. Điều này áp dụng khi bên mua bảo hiểm không có khả năng nhận thức và kiểm soát hành vi giao kết hợp đồng.

- Hợp đồng bảo hiểm không tuân thủ quy định về hình thức quy định tại Điều 18 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022. Điều này áp dụng khi hợp đồng không đáp ứng các yêu cầu về hình thức, giấy tờ, chữ ký, chứng từ theo quy định của pháp luật.

Tất cả các trường hợp nêu trên đều khiến hợp đồng bảo hiểm bị vô hiệu, và việc yêu cầu bồi thường hoặc trả tiền bảo hiểm sẽ không được thực hiện trong các tình huống này.

4. Việc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm dựa trên nguyên tắc nào?

Việc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự và các nguyên tắc theo quy định tại Điều 16 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, cụ thể như sau:

- Nguyên tắc trung thực tuyệt đối: Tất cả các bên tham gia hợp đồng bảo hiểm phải hành động trung thực tuyệt đối, đồng ý cung cấp thông tin chính xác, thực hiện các quyền và nghĩa vụ một cách trung thực và đáng tin cậy. Điều này xác định rằng sự tin tưởng tuyệt đối giữa các bên là cơ sở cần thiết để hợp đồng bảo hiểm được giao kết và thực hiện thành công.

- Nguyên tắc quyền lợi có thể được bảo hiểm: Bên mua bảo hiểm phải có quyền lợi có thể được bảo hiểm phù hợp với từng loại hợp đồng bảo hiểm, tuân thủ các quy định tại Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022. Điều này bảo đảm rằng hợp đồng bảo hiểm sẽ bảo vệ đúng những quyền và lợi ích cụ thể mà bên mua bảo hiểm mong muốn.

- Nguyên tắc bồi thường: Số tiền bồi thường mà người được bảo hiểm nhận được không được vượt quá thiệt hại thực tế đã xảy ra trong sự kiện bảo hiểm, trừ trường hợp có thỏa thuận khác trong hợp đồng bảo hiểm. Điều này giúp đảm bảo tính công bằng và hợp lý trong quá trình bồi thường.

- Nguyên tắc thế quyền: Điều này áp dụng cho các hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ. Người được bảo hiểm có trách nhiệm chuyển giao cho doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài quyền yêu cầu người thứ ba có hành vi gây thiệt hại chịu trách nhiệm bồi hoàn trong phạm vi số tiền bồi thường bảo hiểm. Điều này đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong việc xử lý các trường hợp bồi thường liên quan đến bên thứ ba.

- Nguyên tắc rủi ro ngẫu nhiên: Rủi ro được bảo hiểm phải là những rủi ro bất ngờ, không lường trước được. Điều này đảm bảo rằng hợp đồng bảo hiểm chỉ áp dụng cho những trường hợp rủi ro thực sự không thể dự đoán và đề phòng trước, để tăng tính chính xác và hiệu quả trong việc đánh giá và xử lý các tình huống rủi ro.

Mời quý khách xem thêm bài viết: Thời hạn có hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm và thời hạn bảo hiểm. Khi còn những thắc mắc khác, hãy liên hệ đến hotline 19006162 hoặc gửi thư tư vấn đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn