Căn cứ vào Điều 103 Bộ luật Lao động năm 2019, chế độ nâng lương, nâng bậc, phụ cấp, trợ cấp và các chế độ khuyến khích đối với người lao động được thỏa thuận trong hợp đồng lao động, thỏa ưốc lao động tập thể hoặc quy định của người sử dụng lao động.
Như vậy, Với quy định nêu trên thì người lao động cần phải xem kỹ vấn đề này trong hợp đồng lao động (có thể đặt ra yêu cầu với người sử dụng lao động và cùng nhau thỏa thuận), thỏa ưốc lao động tập thể, các quy định của người sử dụng lao động để bảo đảm được quyền lợi chính đáng cho mình.
Luật Minh Khuê phân tích chi tiết hơn nữa quy định pháp lý trên như sau:
Tiền lương, tiền công là nguồn thu nhập chính của người lao động. Ngoài ra, người lao động còn được hưởng một số nguồn thu nhập khác như phụ cấp, trợ cấp. Việc bảo đảm tiền lương của người lao động đã góp phần duy trì được cuộc sống ổn định hằng ngày của người lao động cũng như đã góp phần duy trì được cuộc sống lâu dài khi họ đã hết khả năng lao động hoặc xảy ra bất trắc. Pháp luật nước ta đã ban hành những quy định cụ thể về chế độ nâng lương, nâng bậc, phục cấp, trợ cấp để bảo đảm quyền và lợi ích của người lao động. Bài viết dưới đây của Luật Minh Khuê sẽ giúp người đọc tìm hiểu về Bộ luật Lao động năm 2019 quy định như thế nào về chế độ nâng lương, nâng bậc, phụ cấp, trợ cấp.
1. Khái quát về bậc lương
1.1 Bậc lương là gì?
Bậc lương được hiểu là số lượng các mức thăng tiến về lương trong mỗi ngạch lương của người lao động. Mỗi một bậc lương sẽ tương ứng với một hệ số lương nhất định.
Ở mỗi ngạch lương sẽ có số lượng bậc lương nhất định để tạo ra sự thay đổi cần thiết từ mức lương tối thiểu dẫn đến mức lương tối đa trong ngạch đó. Điều này để tạo nên những sự khác biệt nhằm đảm bảo tính hợp lý, công bằng trong quá trình tính lương cho người lao động.
Bậc lương được sử dụng trong các thang, bảng lương là yếu tố quan trọng tạo ra sự thay đổi cần thiết từ mức lương tối thiểu đến mức tối đa ở trong mỗi ngạch lương cụ thể. Sự thay đỏi của bậc lương đủ để tạo ra sự khác biệt nhằm đảm bảo tính hợp lý và công bằng, kích thích người lao động làm việc tăng hiệu suất công việc. Bậc lương được sắp xếp theo thứ tự tăng dần ở mỗi ở mỗi ngạch lương trong thang bảng lương, bậc lương càng cao tương ứng với hệ số càng cao. Trong quá trình lao động, người lao động luôn hướng đến việc tăng bậc lương để hưởng mức lương cao hơn.
1.2 Điều kiện xét nâng bậc lương cho doanh nghiệp
Doanh nghiệp sẽ sử dụng chế độ trả lương để kích thích tinh thần làm việc của người lao động. Đối với điều kiện nâng bậc lương trong doanh nghiệp thường phụ thuộc vào quy chế nâng lương của doanh nghiệp đó, nhìn chung thì doanh nghiệp sẽ nhìn vào năng lực và hiệu suất lao động của từng cá nhân để làm tiêu chuẩn nâng lương. Một vài tiêu chí đánh giá các doanh nghiệp về quy định về điều kiện xét để nâng bậc lương hàng năm như sau:
- Người lao động thường xuyên hoàn thành công việc được giao về số lượng, chất lượng theo hợp đồng lao động đã ký kết.
- Người lao động không trong thời gian thi hành kỷ luật lao động theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2019 và nội quy lao động của doanh nghiệp.
- Người lao động đạt thành tích nổi bật, đóng góp to lớn cho sự phát triển của doanh nghiệp.
Tóm lại, điều kiện nâng lương khi người lao động làm việc cho doanh nghiệp sẽ phụ thuộc vào Quy chế nâng bậc lương. Thông thường quy chế liên quan đến nâng bậc lương phải có các nội dung như sau:
- Đối tượng được nâng bậc lương
- Điều kiện và tiêu chuẩn nâng bậc lương và nâng bậc lương sớm đối với từng chức danh hoặc nhóm chức danh nghề, công việc.
- Thời hạn nâng bậc lương đối với từng chức danh hoặc nhóm chức danh nghề, công việc
- Thời điểm xét nâng lương hàng năm đối với người lao động
Căn cứ vào quy chế nâng bậc lương thì hàng năm doanh nghiệp lập kế hoạch và tổ chức nâng bậc lương đối với người lao động và công bố công khai trong doanh nghiệp. Chế độ nâng bậc lương đối với người lao động phải được thể hiện trong hợp đồng lao động hoặc thỏa ước lao động tập thể
2. Khái quát về phụ cấp, trợ cấp
2.1. Quy định về phụ cấp
Phụ cấp được hiểu là khoản tiền mà đơn vị sử dụng lao động hỗ trợ người lao động để bù đắp các yếu tố về điều kiện lao động, mức độ phức tạp của công việc, điều kiện sinh hoạt chưa được tính đến hay tính chưa đầy đủ trong mức lương.
Phụ cấp bao gồm các khoản trong thu nhập nằm ngoài lương chính cộng thêm cho người lao động mà khoản tiền lương từ chuyên môn ra (tính theo bậc lệ thuộc vào bằng cấp hay tay nghề) mà họ xứng đáng được hưởng thêm.
Một số chế độ phụ cấp lương của người lao động bao gồm:
- Phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm:
Phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm được áp dụng đối với người lao động làm nghề, công việc có điều kiện lao động nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
Phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm được tính trả cùng kỳ trả lương hàng tháng theo thời gian thực tế làm công việc có điều kiện nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Làm việc dưới 04 giờ trong ngày thì được tính bằng 1/2 ngày, làm việc từ 4 giờ trở lên thì được tính cả ngày.
- Chế độ phụ cấp trách nhiệm:
Phụ cấp trách nhiệm được áp dụng đối với người lao động làm một số công việc thuộc công tác quản lý (như tổ trưởng, tổ phó, đội trưởng, đội phó, quản đốc, đốc công, trưởng ca, phó trưởng ca, trưởng kíp, phó trưởng kíp và các chức danh tương tự) hoặc công việc đòi hỏi trách nhiệm cao hơn so với trách nhiệm đã tính trong mức lương của thang lương, bảng lương (như thủ quỹ, thủ khi, kiểm ngân và chức danh tương tự).
Phụ cấp trách nhiệm được tính trả cùng kỳ trả lương hàng tháng. Khi không làm công việc được hưởng phụ cấp trách nhiệm từ 01 tháng trở lên thì không hưởng phụ cấp trách nhiệm.
- Phụ cấp lưu động
Phụ cấp lưu động được áp dụng đối với người lao động làm nghề, công việc phải thường xuyên thay đổi địa điểm làm việc và nơi ở, như thi công các công trình xây dựng; khảo sát, tìm kiếm, khoan thăm dò khoáng sản; khảo sát, đo đạc địa hình, địa chính, khảo sát xây dựng chuyên ngành, sửa chữa, duy tư đường bộ, đường sắt; nạo vét công trình đường thủy và công việc có điều kiện tương tự
Phụ cấp lưu động được tính trả cùng kỳ trả lương hàng tháng theo số ngày thực tế lưu động.
- Phụ cấp thu hút
Phụ cấp thu hút được áp dụng đối với người lao động đến làm ở vùng kinh tế mới, vùng có điều kiện sinh hoạt đặc biệt khó khăn, công trình cần đẩy nhanh tiến độ thực hiện mà Nhà nước quy định có phụ cấp thu hút; nghề, công việc công ty cần thu hút lao động.
Phụ cấp thu hút được tính trả cùng kỳ trả lương hàng tháng. Thời gian thực hiện từ 3 năm đến 5 năm, tùy thuộc vào điều kiện của địa bàn làm việc hoặc nghề, công việc được áp dụng
- Phụ cấp khu vực
Phụ cấp khu vực được áp dụng đối với người lao động làm việc ở địa bàn mà Nhà nước quy định cán bộ, công chức làm việc ở địa bàn này được hưởng phụ cấp khu vực. Danh mục địa bàn hưởng phụ cấp khu vực được thực hiện theo Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư liên tịch số 11/2005/TTLT-BNV-BLĐTBXH-BTC-UBDT ngày 05 tháng 02 năm 2005 của liên tịch Bộ Nội vụ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Tài chính, Ủy ban Dân tộc và các văn bản sửa đổi, điều chỉnh, bổ sung.
Phụ cấp khu vực được xác định theo nơi làm việc của người lao động và tính trả cùng kỳ trả lương hàng tháng. Khi không làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực từ 01 tháng trở lên thì không hưởng phụ cấp khu vực.
- Chế độ phụ cấp chức vụ:
Phụ cấp chức vụ được áp dụng dối với Trưởng phòng, Phó trưởng phòng (ban) trong trường hợp công ty quy định Trưởng phòng, Phó trưởng phòng (ban) hưởng lương chuyên môn, phụ cấp chức vụ.
Phụ cấp chức vụ được tính trả cùng kỳ trả lương hàng tháng. Khi thôi không giữ chức vụ từ 01 tháng trở lên thì không hưởng phụ cấp chức vụ.
- Một số chế độ phụ cấp lương khác.
Công ty được quy định thêm các chế độ phụ cấp khác như phụ cấp khuyến khích người lao động làm việc để bảo đảm thời gian và định mức lao động, nâng cao kỹ năng thực hiện công việc, làm việc gắn bó lâu dài với công ty và phụ cấp khác phù hợp với đặc điểm, tính chất lao động và yêu cầu thực tế của công ty.
Phụ cấp lương sẽ khuyến khích người lao động làm việc và các khoản phụ cấp khác được quy định cần phù hợp với đặc điểm, tính chất lao động.
Đối tượng hưởng chế độ phụ cấp lương:
Tùy thuộc từng đối tượng ký hợp đồng lao động mà các chủ thể là người lao động và tính chất công việc sẽ có loại phụ cấp tương ứng. Phụ cấp được áp dụng cho người lao động đang làm việc tại công ty và sẽ được hưởng cùng với tiền lương.
Mức hưởng chế độ phụ cấp:
Các mức phụ cấp lương được thiết kế theo tỷ lệ % hoặc mức tiền do công ty quyết định cho phù hợp với đặc điểm, tính chất lao động và điều kiện thực tế của công ty.
Đặc điểm của phụ cấp:
Các khoản phụ cấp được nêu trên đối với người lao động sẽ tính đóng bảo hiểm xã hội.
Hiện nay, có 14 khoản chế độ và phúc lợi không tính đóng bảo hiểm xã hội, cụ thể là: tiền thưởng tiền sáng kiến; tiền ăn giữa ca; các khoản hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở, tiền giữ trẻ, nuôi con nhỏ; hỗ trợ khi người lao động có nhân thân bị chết, người lao động có người thân kết hôn, sinh nhật của người lào động, trợ cấp cho người lao động gặp hoàn cảnh khóc khăn khi bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và các khoản hỗ trợ, trợ cấp khác ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động.
2.2. Quy định về trợ cấp
Trợ cấp được hiểu là khoản tiền người lao động được cấp khi rơi vào tình trạng không hoặc tạm thời ngừng lao động, trên cơ sở số tiền mà người lao động đã thực hiện nghĩa vụ bảo hiểm trong thời gian lao động.
Các chế độ trợ cấp:
Căn cứ theo quy định của Bộ luật Lao động, người lao động có thể được hưởng các khoản trợ cấp sau đây:
- Trợ cấp thôi việc trong trường hợp bị thôi việc thuộc các trường hợp được quy định cụ thể tại Bộ luật Lao động năm 2019.
- Trợ cấp mất việc đối với trường hợp người lao động bị mất việc làm do thay đổi cơ cấu vì lý do kinh tế hoặc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp đã làm việc từ đủ 12 tháng trở lên
- Trợ cấp tai nạn lao động, trợ cấp bệnh nghề nghiệp đối với trường hợp bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp trong quá trình thực hiện hợp đồng lao động.
- Trợ cấp thai sản đối với phụ nữ mang thai, nhận nuôi con nuôi
- Trợ cấp ốm đau đối với người lao động bị mắc bệnh phải điều trị dài ngày.
- Trợ cấp hưu trí đối với đối tượng đã đủ tuổi nghỉ hưu và tham gia đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật.
- Trợ cấp tử tuất đối với người lao động thuộc diện được hưởng trợ cấp theo quy định của Luật bảo hiểm xã hội.
Tùy thuộc vào từng đối tượng, thời gian đóng bảo hiểm xã hội mà mức trợ cấp các đối tượng này được hưởng sẽ khác nhau. Căn cứ vào từng tình huống cụ thể mà cơ quan bảo hiểm xã hội thực hiện chi trả bảo hiểm xã hội cho các đối tượng được thụ hưởng theo quy định của pháp luật.
Đối tượng hưởng chế độ:
Tùy thuộc từng đối tượng sẽ được hương các khoản trợ cấp khác nhau theo quy định của pháp luật.
Mức hưởng chế độ trợ cấp:
Tùy thuộc vào từng chế độ mà mức hưởng được quy định khác nhau và không thấp hơn quy định của pháp luật.
Đặc điểm:
Bảo hiểm xã hội sẽ tiến hành chi trả các khoản trợ cấp tùy thuộc vào mức đóng bảo hiểm với từng trường hợp cụ thể.
Các khoản trợ cấp, phụ cấp hiện nay có ý nghĩa rất to lớn đối với các chủ thể được hưởng trợ cấp. Đây là một khoản hỗ trợ về mặt kinh tế giúp cho người lao động gia tăng thu nhập, đảm bảo cuộc sống.
3. Nâng bậc, nâng lương
Nâng bậc, nâng lương là vấn đề quan trọng đối với tất cả người lao động gắn bó lâu dài với người sử dụng lao động và cũng được người sử dụng lao động quan tâm thực hiện đối với người lao động có thời gian làm việc ổn định trong đơn vị nhằm động viên, khuyến khích người lao động, đảm bảo công bằng trong chính sách đãi ngộ của doanh nghiệp...
Doanh nghiệp sẽ xây dựng thang lương, bảng lương theo các nguyên tắc được quy định tại Điều 7 Nghị định 49/2013/NĐ-CP
Đồng thời khi xây dựng thang lương, bảng lương doanh nghiệp phải xây dựng tiêu chuẩn để xếp lương, điều kiện nâng bậc lương
4. Quy định về chế độ nâng lương, nâng bậc, phụ cấp, trợ cấp của Bộ luật Lao động năm 2019
Căn cứ theo quy định tại Điều 103 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định về chế độ nâng lương, nâng bậc, phụ cấp, trợ cấp có nội dung như sau:
"Chế độ nâng lương, nâng bậc, phụ cấp, trợ cấp và các chế độ khuyến khích đối với người lao động được thỏa thuận trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy định của người sử dụng lao động".
Theo quy định của pháp luật hiện hành thì chế độ nâng lương, nâng bậc, phụ cấp, trợ cấp và các chế độ khuyến khích đối với người lao động sẽ được các bên thỏa thuận trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy định của người sử dụng lao động.
Như đã phân tích ở trên thì phụ cấp lương là khoản tiền bù đắp các yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp của công việc, điều kiện sinh hoạt, mức độ thu hút lao động chưa được tính đến hoặc tính chưa đầy đủ trong mức lương theo công việc hoặc chức danh hoặc khi xếp lương chưa thể dự liệu hết các trường hợp pháp sinh, do đó phải tính toán bổ sung nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người lao động.
Việc phụ cấp lương cho người lao động ngoài việc đảm bảo công bằng, bình đẳng trong việc trả lương, còn có tác dụng động viên, khuyến khích, thu hút người lao động làm việc ở những ngành nghề, địa bàn... khó khăn, góp phần thực hiện có hiệu quả chính sách phân công lao động xã hội. Bộ luật Lao động không có quy định cụ thể về các chế độ phụ cấp lương cho người lao động làm việc theo hợp đồng lao động.
Cùng với chế độ phụ cấp lương, nhiều đơn vị sử dụng lao động còn áp dụng các chế độ trợ cấp và các chế độ khuyến khích khác cho người lao động. Việc nâng bậc, nâng lương là vấn đề quan trọng đối với tất cả các người lao động gắn bó lâu dài với người sử dụng lao động và cũng được người sử dụng lao động quan tâm thực hiện đối với người lao động có thời gian làm việc ổn định trong đơn vị nhằm động viên, khuyến khích người lao động, đảm bảo công bằng trong chính sách đãi ngộ của doanh nghiệp.
Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn của Công ty Luật Minh Khuê. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào xin vui lòng liên hệ tới Tổng đài tư vấn pháp luật lao động trực tuyến của Công ty Luật Minh Khuê qua số điện thoại 1900.6162 để được hỗ trợ giải đáp. Rất mong nhận được sự hợp tác! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!
