1. Tìm hiểu về bảo hiểm xã hội
Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 có đưa ra khái niệm về bảo hiểm xã hội. Theo đó, bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động trong trường hợp họ mất đi hoặc giảm thu nhập do các lý do như bệnh tật, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, đạt tuổi nghỉ hưu hoặc qua đời. Sự bảo đảm này dựa trên việc đóng tiền vào quỹ bảo hiểm xã hội.
Hiện nay, có hai loại bảo hiểm xã hội như sau:
Bảo hiểm xã hội bắt buộc: Đây là loại bảo hiểm xã hội mà Nhà nước tổ chức và yêu cầu người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia bắt buộc. Loại hình này đảm bảo rằng người lao động sẽ được hưởng các quyền lợi và trợ cấp trong các trường hợp đặc biệt. Đối tượng tham gia loại hình này bao gồm: Người lao động là công dân Việt Nam; Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam, có giấy phép lao động hoặc chứng chỉ hành nghề do cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam cung cấp và hợp đồng lao động thời hạn từ 01 năm trở lên; Người sử dụng lao động: bao gồm cả công dân Việt Nam và người nước ngoài.
Bảo hiểm xã hội tự nguyện: Đây cũng là một loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức, nhưng người tham gia có quyền lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập cá nhân của mình. Nhà nước thường có chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm để người tham gia có thể hưởng chế độ hưu trí và chế độ tử tuất. Ở loại hình bảo hiểm này, người lao động có quyền tự quyết định có tham gia hoặc không tham gia.
Xem thêm: Hướng dẫn chốt sổ Bảo hiểm xã hội khi nghỉ việc mới nhất 2023
2. Sự khác biệt giữa bảo hiểm xã hội với cứu trợ xã hội
Cứu trợ xã hội là một thuật ngữ được sử dụng rất nhiều trong đời sống hàng ngày nhưng vẫn chưa được ghi nhận chính thức trong hê thống các văn bản pháp luật của nhà nước ta. Cứu trợ xã hội được hiểu là sự giúp đỡ dưới các hình thức khác nhau như chia sẻ tài chính hoặc hiện vật, cung cấp cứu trợ đói nghèo, thông qua các tổ chức và hiệp hội,.... của nhà nước và cộng đồng cho các thành viên xã hội bị rủi ro, bất hạnh, khó khăn,.. giúp họ bảo đảm và ổn định cuộc sống hoà nhập vào cộng đồng. Cứu trợ xã hội không phải mới xuất hiện trong xã hội hiện đại mà là một hoạt động tồn tại trong suốt lịch sử con người.
Bảo hiểm xã hội và cứu trợ xã hội là hai loại hình rất dễ gây nhầm lẫn với mọi người. Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa chúng sẽ giúp tránh nhầm lẫn và đảm bảo sự nhận biết chính xác khi áp dụng trong các trường hợp cụ thể cho nên Luật Minh Khuê sẽ phân tích một số điểm khác biệt giữa hai loại hình. Mời quý khách tiếp tục theo dõi nội dung dưới đây của chúng tôi:
| Tiêu chí | Bảo hiểm xã hội | Cứu trợ xã hội |
| Đối tượng được hưởng | Người lao động bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, được hưởng trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội. | Chủ thể hưởng có thể là cá nhân hoặc gia đình đang gặp khó khăn trong cuộc sống hoặc được áp dụng trong những trường hợp khẩn cấp, bao gồm các tình huống thiên tai, chiến tranh, đói nghèo và thảm họa... phạm vi có thể rất rộng, cho cả vùng gặp nạn hoặc cả một địa phương. |
| Mục tiêu | Bù đắp một phần thu nhập, là sự chia sẻ rủi ro, là quá trình phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia bảo hiểm, thông qua việc hình thành quỹ tiền tệ chung. | Khắc phục những khó khăn trước mắt, thậm chí lâu dài trong đời sống. |
| Bản chất | Bảo hiểm xã hội đảm bảo rằng người lao động có mức thu nhập ổn định và các quyền lợi trong trường hợp mất thu nhập do bệnh tật, tai nạn lao động, thai sản, hưu trí, tử tuất. .Bằng cách đóng tiền vào quỹ bảo hiểm xã hội, người lao động tích lũy và chia sẻ rủi ro với các thành viên khác trong hệ thống. Khi một người lao động gặp khó khăn, quỹ bảo hiểm xã hội sẽ cung cấp trợ cấp và hỗ trợ tài chính để giảm bớt gánh nặng. | Thông qua các hoạt động cung cấp tài chính, tiền bạc, vật phẩm, các điều kiện vật chất khác của nhà nước, tổ chức thiện nguyện,... để đối tượng được giúp đỡ phát huy được khả năng, tự lo liệu cuộc sống cho mình và gia đình, sớm hoà nhập với cộng đồng trong một thời hạn hoặc trong suốt cuộc đời. |
| Đóng góp | Người lao động phải đóng một khoản tiền vào quỹ bảo hiểm xã hội dựa trên mức thu nhập hàng tháng | Không phải đóng tiền |
| Hình thức | 1 lần, hàng tháng | Thường xuyên, thậm chí đột xuất nhưng tùy từng đối tượng. |
3. Một số lợi ích mà bảo hiểm xã hội mang lại
Thứ nhất, lợi ích khi ốm đau, bệnh tật:
Quyền lợi này chỉ áp dụng cho những người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định. Khi mắc bệnh và cần nghỉ ốm, người tham gia sẽ được hưởng các quyền lợi dựa vào số năm tham gia bảo hiểm (ví dụ tham gia dưới 15 năm sẽ được nghỉ 30 ngày; tham gia từ 15 năm đến dưới 30 năm sẽ được nghỉ 40 ngày,...). Ngoài ra, trong trường hợp đặc biệt, nếu lao động làm việc trong môi trường nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc khu vực được trợ cấp vùng tối thiểu 0.7 thì thời gian nghỉ trên mỗi trường hợp được cộng thêm 10 ngày nhưng tổng thời gian nghỉ không quá 180 ngày....
Thứ hai, lợi ích khi mang thai, sinh con:
Người tham gia BHXH bắt buộc trong quá trình mang thai và sinh con đều sẽ được hưởng chế độ thai sản theo quy định gồm số ngày nghỉ và tiền trợ cấp. Bên cạnh đó cả đối tượng là nam giới có vợ sinh con cũng sẽ được nhận chế độ này. Về mức trợ cấp, chủ thể sẽ được hưởng 6 tháng bình quân lương tháng đóng bảo hiểm. Ngoài ra, lao động được thêm trợ cấp một lần tính bằng 2 lần mức lương cơ sở hiện hành. Lao động sau sinh mà sức khỏe yếu sẽ được nghỉ 5 ngày khi sinh thường, 7 ngày khi sinh mổ.
Thứ ba, lợi ích khi bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp:
Người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc sẽ được hưởng chế độ bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp trong trường hợp gặp tai nạn lao động hoặc mắc các bệnh nghề nghiệp theo quy định. Ví dụ lao động bị suy giảm 31% được hưởng 30% lương cơ sở, cứ thêm 1% được cộng thêm 2% của lương cơ sở; suy giảm khả năng lao động tối thiểu 81% được áp dụng với lao động bị các chấn thương như: liệt cột sống hoặc mắt bị mù, bị tâm thần, hai chân bị cụt hoặc liệt không thể hoạt động với mức trợ cấp tính theo lương cơ sở hiện hành,...
Thứ tư, lợi ích khi nghỉ hưu:
Đối với chế độ hưu trí thì người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện và bắt buộc đều sẽ được nhận. Tuy nhiên sẽ chỉ áp dụng khi người tham gia đủ điều kiện về tuổi nghỉ hưu và thời gian đóng bảo hiểm theo quy định. Nếu đáp ứng các tiêu chí thì sẽ hưởng quyền lợi gồm tiền lương hưu hàng tháng hoặc nhận tiền trợ cấp một lần.
Thứ năm, lợi ích khi mất:
Cả bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện đều áp dụng chế độ này. Đặc biệt, chủ thể được hưởng sẽ gồm cả người đóng bảo hiểm và thân nhân của người đóng. Các khoản trợ cấp bao gồm chi phí mai táng cho người mất bằng 10 lần mức lương cơ sở ở thời điểm người tham gia bảo hiểm qua đời; trợ cấp hàng tháng bằng 50% mức lương cơ sở trong trường hợp thông thường và bằng 70% nếu người thân không có ai trực tiếp nuôi dưỡng; trợ cấp tuất...
Thứ sáu, lợi ích rút bảo hiểm xã hội một lần:
Quyền lợi này áp dụng cho người tham gia bảo hiểm xã hội khi họ có nhu cầu rút bảo hiểm xã hội một lần và không tiếp tục tham gia đóng bảo hiểm. Người tham gia có thể gửi yêu cầu rút cho cơ quan bảo hiểm và nếu đáp ứng đủ điều kiện, họ có thể nhận được số tiền bảo hiểm xã hội một lần bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, trong thực tế, nhà nước không khuyến khích người tham gia thực hiện việc này vì có thể ảnh hưởng đến quá trình tham gia và tích lũy đóng bảo hiểm, mức tiền trợ cấp mà người tham gia có thể nhận được trong tương lai.
Luật Minh Khuê đã cung cấp cho quý khách sự khác biệt cơ bản giữa bảo hiểm xã hội và cứu trợ xã hội kèm một số vấn đề liên quan qua bài viết trên. Qúy khách có thể tìm đọc thêm bài viết sau của chúng tôi về Mức đóng bảo hiểm xã hội theo tiền lương mới nhất 2023. Hãy gọi qua hotline: 19006162 hoặc nhắn tin vào email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ kịp thời. Trân trọng ./.
