1. Khái quát chung

STT Tội phản bội Tổ quốc Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân
1 Điều 108 Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi 2017 Điều 109 Bộ luật hình sự 0215 sửa đổi 2017
2
Điều 108. Tội phản bội Tổ quốc
1. Công dần Việt Nam nào câu kết với nước ngoài nhằm gây nguy hại cho độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tiềm lực quốc phòng, an ninh, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc từ hĩnh.
2. Phạm tội trong trường hợp có nhiều tĩnh tiết giảm nhẹ, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm.
3. Người chuẩn bị phạm tội này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Điều 109. Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân
Người nào hoạt động thành lập hoặc tham gia tổ chức nhằm lật đổ chỉnh quyền nhân dân, thì bị phạt như sau:
1. Người tổ chức, người xúi giục, người hoạt động đắc lực hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình;
2. Người đồng phạm khác, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 12 năm;
3. Người chuấn bị phạm tội này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Tập trung đông người, gọi loa biểu tình phải chịu trách nhiệm hình sự như thế nào?

>> Luật sư tư vấn pháp luật hình sự, gọi: 1900.6162

2. Phân tích, bình luận

2.1 Tội phản bội Tổ quốc

Điều luật gồm 3 khoản. Trong đó, khoản 1 quy định các dấu hiệu pháp lý và khung hình phạt cơ bản của tội phản bội Tổ quốc; khoản 2 quy định trường hợp phạm tội giảm nhẹ và khoản 3 quy định khung hình phạt cho trường họp chuẩn bị phạm tội.

2.1.1 Dấu hiệu chủ thể của tội phạm

Chủ thể của tội phản bội Tổ quốc được quy định là công dân Việt Nam - người có quốc tịch Việt Nam, đang cư trú tại Việt Nam hoặc đang định cư ở nước ngoài. Theo đó, chỉ người là công dân Việt Nam mới có thể thực hiện được hành vi phạm tội được quy định tại điều luật. Tuy nhiên, người không phải là công dân Việt Nam vẫn có thể thực hiện được hành vi đồng phạm như hành vi giúp sức của tội phạm này. Chủ thể của tội phản bội Tổ quốc được quy định là người từ đủ 16 tuổi trở nên vì tội này không thuộc các tội mà tuổi chịu trách nhiệm hình sự có thể từ đủ 14 tuổi trở lên được liệt kê tại khoản 2 Điếu 12BLHS.

2.1.2 Dấu hiệu hành vi khách quan của tội phạm

Hành vi khách quan của tội phản bội Tổ quốc được quy định là hành vi câu kết với nước ngoài. Theo Từ điển tiếng Việt, câu kết được hiểu là sự “hợp thành phe cảnh để cùng thực hiện ãm mưu xẩu xa”.w Từ đó, có thể hiểu câu kết với nước ngoài là hành vi liên kết, hợp sức với nước ngoài, có thể là cá nhân hay nhóm người không phải là công dân Việt Nam hay có thể là một tổ chức nước ngoài hay cũng có thể là nước ngoài với tính chất là một nhà nước. Sự câu kết giữa người phạm tội với nước ngoài có thể được thể hiện qua các hành vi cụ thể như: Cùng bàn bạc về ý đồ và kế hoạch gây nguy hại cho độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, cho lực lượng quốc phòng, chế độ XHCN và Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam, tiềm lực quốc phòng, an ninh hoặc cùng bàn bạc, thống nhất về sự tài trợ của nước ngoài cho người phạm tội trong việc chuẩn bị, trong việc thực hiện kế hoạch gây nguy hại nói trên; V.V.. Trên thực tế, sự câu kết cũng có thể được thể hiện qua chính hành vi nhận sự tài trợ nói trên như nhận tài trợ tài chính, nhận tài trợ vũ khí, phương tiện kỹ thuật V.V..

2.1.3 Dấu hiệu lỗi của chủ thể và dấu hiệu mục đích phạm tội

Hành vi câu kết đã thể hiện lỗi của chủ thể là lỗi cố ý. Người phạm tội nhận thức được đày đủ tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi mà mình thực hiện.
Khi thực hiện hành vi câu kết, người phạm tội nhằm mục đích gây nguy hại cho độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, cho lực lượng quốc phòng, chế độ XHCN và Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam.
Khoản 1 của điều luật quy định khung hình phạt cơ bản là phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.
Khoản 2 của điều luật quy định khung hình phạt có mức phạt tù từ 07 năm đến 15 năm được áp dụng cho trường hợp phạm tội có nhiều tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Khoản 1 Điều 51 BLHS đã liệt kê các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và khoản 2 của điều này cũng cho phép Tòa án coi các tình tiết khác cũng có thể là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, chỉ có một số tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trong các tình tiết đã được quy định có khả năng xảy ra ở tội phạm này như tình tiết “tự thú”; “thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải” V.V..
Khoản 3 của điều luật quy định khung hình phạt cho trường hợp chuẩn bị phạm tội phản bội Tổ quốc là phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Đây là trường họp chủ thể chưa thực hiện hành vi “câu kết với nước ngoài...” nhưng đã có hành vi tạo điều kiện cho việc thực hiện hành vi nấy như chuẩn bị kế hoạch phạm tội hoặc đã có hành vi lập nhóm hay tham gia nhóm có kế hoạch câu kết với nước ngoài...
Quy định này là điểm mới của BLHS năm 2015 so với BLHS năm 1999, thể hiện rõ đường lối xử lý có sự phân hóa trách nhiệm hình sự một cách rõ ràng giữa trường hợp chuẩn bị phạm tội và trường họp tội phạm hoàn thành ở tội phản bội Tổ quốc.

2.2 Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân

Điều luật gồm phần quy định các dấu hiệu pháp lý của tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân và 3 đoạn quy định các khung hình phạt, trong đó đoạn 1 quy định khung hình phạt cho người tổ chức, người xúi giục, người hoạt động đắc lực và người gây hậu quả nghiêm trọng, đoạn 2 quy định khung hình phạt cho người đồng phạm khác và đoạn 3 quy định khung hình phạt cho trường hợp chuẩn bị phạm tội.
Theo quy định của điều luật, tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân có các dấu hiệu pháp lý sau:

2.2.1 Dấu hiệu chủ thể của tội phạm

Chủ thể của tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân được quy định là chủ thể bình thường và theo Điều 12 BLHS, là người từ đủ 16 tuổi trở lên vì tội này không thuộc các tội mà tuổi chịu trách nhiệm hình sự có thể từ đủ 14 tuổi trở lên được liệt kê tại khoản 2 Điều 12 BLIIS.W

2.2.2 Dấu hiệu hành vi khách quan của tội phạm

Điều luật quy định hành vi khách quan của tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân là hành vi hoạt động thành lập hoặc hành vi hoạt động tham gia tổ chức nhằm lật đổ chính quyền nhân dân. Đe hiểu đúng hành vi khách quan của tội này cần hiểu thống nhất một số điểm sau:
+ Đối tượng mà hành vi của tội này (hoạt động thành lập hoặc hoạt động tham gia) hướng tới là tổ chức bất hợp pháp có mục đích lật đổ chính quyền nhân dân. Mục đích lật đổ chính quyền này có thể dự kiến được thực hiện đồng thời trong toàn hệ thống hoặc có thể từng bước từ cấp cơ sở đến cấp cao hơn, từ địa phương này đến địa phương khác với các kế hoạch và phương thức thực hiện cụ thể.
+ Hành vi khách quan của tội này là hoạt động thành lập hoặc hoạt động tham gia tổ chức nói trên. Ở đây có điểm cần chú ý: Hoạt động thành lập không đồng nhất với hành vi thành lập cũng như hoạt động tham gia không đồng nhất với hành vi tham gia. Hoạt động theo Từ điển tiếng Việt là: “Tiến hành những việc làm có quan hệ với nhau chặt chẽ nhằm một mục đích nhất định trong đời sổng xã hộì”Sỉữ} Từ đó có thể hiểu hoạt động thành lập có nội dung rộng hơn hành vỉ thành lập, bao gồm tất cả các hành vi cụ thể có liên quan với nhau và hướng tới việc thành lập. Tương tự như vậy, hoạt động tham gia có nội dung rộng hơn hành vi tham gia, bao gồm tất cả các hành vi cụ thể có liên quan với nhau và hướng tới việc tham gia. Như vậy, hoạt động thành lập tổ chức (có mục đích lật đổ chính quyền) - một dạng hành vi của tội phạm được hiểu là hành vi cụ thể bất kỳ trong chuỗi hành vi hướng tới sự ra đời của tổ chức đó. Ví dụ: Hành vi xây dựng kế hoạch chuẩn bị cho việc ra đời tổ chức...; hành vi soạn thảo các văn kiện của tổ chức như chính cương, điều lệ...; V.V.. Khi người phạm tội thực hiện một trong các hành vi cụ thể đó thì dấu hiệu hoạt động thành lập tổ chức đã được thoả mãn. Tương tự như vậy, hoạt động tham gia tổ chức (có mục đích lật đổ chính quyền) - dạng hành vi thứ hai của tội phạm được hiểu là hành vi cụ thể bất kỳ thể hiện sự sẵn sàng trở thành thành viên của tổ chức đó. Ví dụ: Hành vi viết và gửi đơn xin gia nhập tổ chức...; hành vi điền và ký tên vào danh sách cam kết tham gia tổ chức...; hành vi đóng góp tài chính cho tổ chức...; V.V..
Từ phân tích trên cần khẳng định: Dấu hiệu hoạt động thành lập... cũng như dấu hiệu hoạt động tham gia... có thể thoả mãn mà
10 Xem: Viện ngôn ngữ, Từ điển tiếng Việt, Nxb. Khoa học xã hội, Sđd., tr. 436. không phụ thuộc vào việc tổ chức có mục đích lật đổ chính quyền đã ra đời hay chưa, đã hoạt động hay chưa cũng như người phạm tội đã chính thức trở thành thành viên của tổ chức này hay chưa, cấu thành tội phạm (CTTP) của tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân là CTTP đặc biệt vì trong đó không mô tả hành vi “thực” của tội phạm mà mô tả hoạt động hướng tới hành vi đó. Cụ thể: Hành vi “thực” của tội phạm này là hành vi thành lập hoặc hành vi tham gia tổ chức... nhưng điều luật lại mô tả hoạt động thành lập cũng như hoạt động tham gia tổ chức...

2.2.3 Dấu hiệu lỗi của chủ thể và dấu hiệu mục đích phạm tội

Hành vi hoạt động thành lập hoặc hoạt động tham gia tổ chức... đã thể hiện lỗi của chủ thể là lỗi cố ý. Lỗi cố ý ở đây đòi hỏi chủ thể phải biết tính chất của tổ chức. Cụ thể: Người phạm tội phải biết tổ chức có mục đích lật đổ chính quyền nhân dân. Người phạm tội nhận thức rõ mục đích “lật đổ” của tổ chức và do vậy họ cũng có mục đích này. Mục đích phạm tội của họ và mục đích của tổ chức cùng là mục đích lật đổ chính quyền nhân dân.
Đoạn 1 của điều luật quy định khung hình phạt là phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình được áp dụng cho người tổ chức, người xúi giục, người hoạt động đắc lực và người gây hậu quả nghiêm trọng. Trong đó, người tổ chức được hiểu là người có các hoạt động thành lập tổ chức nhằm lật đổ chính quyền nhân dân; người xúi giục là người kích động, lôi kéo người khác có hoạt động tham gia tổ chức có mục đích lật đổ chính quyền nhân dân; người hoạt động đắc lực là người có hoạt động tham gia tổ chức và đã thực hiện hành vi thể hiện vai trò tích cực và mức độ tham gia quan trọng của mình; người gây hậu quả nghiêm trọng là người có hoạt động tham gia tổ chức và đã thực hiện hành vi cụ thể trong hoạt động chung của tổ chức gây hậu quả nghiêm trọng.
Đoạn 2 của điều luật quy định khung hình phạt có mức phạt tù từ 05 năm đến 12 năm được áp dụng cho người đồng phạm khác. Đó là người có hoạt động tham gia tổ chức nhưng không phải là người hoạt động đắc lực cũng như không phải là người gây hậu quả nghiêm trọng nêu trên.
Đoạn 3 của điều luật quy định khung hình phạt có mức phạt tù từ 01 năm đến 05 năm được áp dụng cho trường hợp chuẩn bị phạm tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân. Đây là điểm mới trong quy định về tội phạm này của BLHS năm 2015 so với BLHS năm 1999. Tuy nhiên, điểm mới này mâu thuẫn với nội dung quy định dấu hiệu pháp lý của tội phạm. Theo quy định của điều luật về hành vi khách quan thì tội phạm này không thể có chuẩn bị phạm tội cũng như phạm tội chưa đạt mà chỉ có tội phạm hoàn thành.
Trân trọng!
Bộ phận tư vấn pháp luật - Công ty luật Minh Khuê