Mục lục bài viết

Trong tố tụng hình sự, việc quy định các thời hạn pháp lý là một chế định mang ý nghĩa then chốt, đảm bảo cho quá trình giải quyết vụ án được tiến hành nhanh chóng, kịp thời và đúng pháp luật. Đây không chỉ là quy định mang tính thủ tục hành chính tư pháp mà còn là sự bảo đảm pháp lý quan trọng của Nhà nước pháp quyền nhằm bảo vệ quyền con người, đặc biệt là quyền được xét xử kịp thời của bị can, bị cáo, cũng như bảo vệ lợi ích hợp pháp của người bị hại và các bên liên quan.   

Việc ấn định các mốc thời gian cụ thể cho từng giai đoạn tố tụng, bao gồm cả giai đoạn chuẩn bị xét xử, nhằm tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là Tòa án, trong việc nghiên cứu hồ sơ và đưa vụ án ra giải quyết, tránh tình trạng trì trệ, kéo dài vụ án một cách không cần thiết.

1. Căn cứ pháp lý và thời điểm bắt đầu giai đoạn chuẩn bị xét xử

Văn bản pháp luật cốt lõi điều chỉnh trực tiếp vấn đề này là Điều 277 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2021 và 2025 (BLTTHS 2015).   

Giai đoạn chuẩn bị xét xử là một giai đoạn tố tụng quan trọng, được tính bắt đầu kể từ thời điểm Tòa án nhận được hồ sơ vụ án cùng bản cáo trạng từ Viện kiểm sát và ra quyết định thụ lý vụ án.

Giai đoạn này sẽ kết thúc khi Thẩm phán được phân công làm chủ tọa phiên tòa ra một trong các quyết định tố tụng được quy định tại Điều 276 BLTTHS 2015. Cụ thể, trong thời hạn chuẩn bị xét xử, Thẩm phán phải ra một trong các quyết định sau :   

  • Quyết định đưa vụ án ra xét xử;
  • Quyết định trả hồ sơ để yêu cầu điều tra bổ sung;
  • Quyết định tạm đình chỉ vụ án;
  • Quyết định đình chỉ vụ án.

Như vậy, thời hạn chuẩn bị xét xử chính là khoảng thời gian pháp định tối đa mà pháp luật cho phép Thẩm phán nghiên cứu hồ sơ trước khi đưa ra một trong các quyết định tố tụng nêu trên.

2. Tòa án có bao nhiêu thời gian để chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự?

Đây là nội dung trọng tâm mà các bên liên quan trong vụ án, bao gồm bị can, bị cáo, người nhà, hoặc luật sư bào chữa, cần nắm rõ. Theo quy định tại Khoản 1, Điều 277 BLTTHS 2015, thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm được phân định rõ ràng dựa trên việc phân loại tội phạm (theo quy định tại Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015).

Đối với tội phạm ít nghiêm trọng: Thời hạn chuẩn bị xét xử là 30 ngày kể từ ngày Tòa án thụ lý vụ án. (Tội phạm ít nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt là phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm).   

Đối với tội phạm nghiêm trọng: Thời hạn chuẩn bị xét xử là 45 ngày kể từ ngày Tòa án thụ lý vụ án. (Tội phạm nghiêm trọng là tội phạm có mức cao nhất của khung hình phạt từ trên 03 năm đến 07 năm tù).   

Đối với tội phạm rất nghiêm trọng: Thời hạn chuẩn bị xét xử là 02 tháng (tương đương 60 ngày) kể từ ngày Tòa án thụ lý vụ án. (Tội phạm rất nghiêm trọng là tội phạm có mức cao nhất của khung hình phạt từ trên 07 năm đến 15 năm tù).   

Đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng: Thời hạn chuẩn bị xét xử là 03 tháng (tương đương 90 ngày) kể từ ngày Tòa án thụ lý vụ án. (Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là tội phạm có mức cao nhất của khung hình phạt là trên 15 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình).   

3. Quy định  về việc gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án hình sự

Đối với các vụ án phức tạp pháp luật cũng dự liệu những trường hợp trên thực tế, Thẩm phán không thể hoàn thành việc nghiên cứu hồ sơ và ra quyết định trong khung thời gian cơ bản nêu trên do tính chất của vụ án. Đối với các vụ án này, pháp luật cho phép áp dụng cơ chế gia hạn. Việc gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử phải tuân thủ chặt chẽ các điều kiện về lý do, thẩm quyền và thời gian tối đa theo quy định của Điều 277 BLTTHS 2015.

Theo Khoản 1, Điều 277, lý do duy nhất để Tòa án được phép gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử là "Đối với vụ án phức tạp".  Trên thực tiễn, "vụ án phức tạp" thường được hiểu là các vụ án có nhiều bị can, bị cáo tham gia, phạm nhiều tội danh khác nhau; vụ án có hồ sơ tài liệu khối lượng lớn; vụ án liên quan đến nhiều địa phương hoặc có yếu tố nước ngoài; hoặc các vụ án mà việc giám định, định giá tài sản gặp nhiều khó khăn.

Cần phân biệt rõ lý do "vụ án phức tạp" (dùng để gia hạn thời hạn chuẩn bị xét xử) với lý do "bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan". Lý do bất khả kháng/trở ngại khách quan được áp dụng để Tòa án có thể mở phiên tòa trong thời hạn 30 ngày (thay vì 15 ngày) sau khi đã ra quyết định đưa vụ án ra xét xử (theo Khoản 3, Điều 277 ).   

Thẩm quyền quyết định việc gia hạn không thuộc về Thẩm phán chủ tọa phiên tòa. Theo quy định, Thẩm phán chủ tọa nếu xét thấy cần gia hạn phải đề xuất và việc gia hạn này phải do Chánh án Tòa án ra quyết định.   

Quyết định gia hạn này phải được thông báo ngay cho Viện kiểm sát cùng cấp để đảm bảo cơ chế kiểm sát tuân thủ pháp luật trong hoạt động tố tụng.   

Thời gian gia hạn cũng được phân chia theo hai nhóm, dựa trên mức độ nghiêm trọng của tội phạm, cụ thể:

  • Không quá 15 ngày: Đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng.
  • Không quá 30 ngày: Đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.   

4. Thời hạn chuẩn bị xét xử được tính lại như thế nào khi Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung?

Khi Thẩm phán chủ tọa phiên tòa quyết định trả hồ sơ để yêu cầu điều tra bổ sung (một trong bốn quyết định tại Điều 276 BLTTHS 2015), thời hạn chuẩn bị xét xử đang chạy (ví dụ 45 ngày đối với tội nghiêm trọng) sẽ tạm dừng lại.

Hồ sơ được chuyển lại cho Viện kiểm sát để thực hiện việc điều tra bổ sung theo yêu cầu của Tòa án. Sau khi quá trình điều tra bổ sung hoàn tất, Viện kiểm sát sẽ chuyển hồ sơ trở lại Tòa án. Tại thời điểm này, thời hạn chuẩn bị xét xử được "tính lại", tuy nhiên, cách tính hoàn toàn khác so với lần thụ lý đầu tiên. Căn cứ theo Khoản 2, Điều 277 BLTTHS 2015:

"Đối với vụ án được trả lại để yêu cầu điều tra bổ sung thì trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận lại hồ sơ, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa phải ra quyết định đưa vụ án ra xét xử."    

Như vậy, pháp luật không áp dụng lại các mốc 30 ngày, 45 ngày, 02 tháng hay 03 tháng nữa, mà ấn định một thời hạn rút gọn là 15 ngày để Thẩm phán ra quyết định đưa vụ án ra xét xử. Điều này là hợp lý vì Thẩm phán đã nghiên cứu hồ sơ ở lần đầu và lần này chỉ cần tập trung xem xét các kết quả điều tra bổ sung theo yêu cầu.

Cũng cần làm rõ thêm, 15 ngày này (theo Khoản 2) là thời hạn để Thẩm phán ra Quyết định đưa vụ án ra xét xử. Sau khi quyết định này được ban hành, Tòa án phải mở phiên tòa trong thời hạn 15 ngày tiếp theo (theo Khoản 3, Điều 277), trừ trường hợp có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan thì được mở trong thời hạn 30 ngày.   

Kết luận

Các quy định về thời hạn chuẩn bị xét xử, từ sơ thẩm đến phúc thẩm, là những chế định pháp lý mang tính bắt buộc, phản ánh nguyên tắc "kịp thời" trong tố tụng hình sự. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các mốc thời gian được quy định tại Điều 277 và Điều 346 của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 không chỉ là trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng nhằm giải quyết vụ án nhanh chóng, dứt điểm , mà còn là sự bảo đảm pháp lý quan trọng cho quyền con người, quyền của bị can, bị cáo được xét xử công bằng, đúng hạn. Việc nắm vững các quy định này là cơ sở để các bên liên quan, đặc biệt là bị cáo và người bào chữa, có thể chủ động bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong suốt quá trình tố tụng.

 

Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án hình sự được quy định như thế nào? mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 19006162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.

Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!