Điều lệ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh khóa XI nêu rõ: “Đoàn viên Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là thanh niên Việt Nam tiên tiến, phấn đấu vì mục tiêu, lý tường của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc; có lối sống lành mạnh, cần kiệm, trung thực; tích cực, gương mẫu trong học tập, lao động, hoạt động xã hội và bảo vệ Tổ quốc, gắn bó mật thiết với thanh niên; chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật của Nhà nước và Điều lệ Đoàn”.

Thanh niên Việt Nam tuổi từ 16 đến 30, tích cực học tập, lao động và bảo vệ Tồ quốc, được tìm hiểu về Đoàn và tán thành Điều lệ Đoàn, tự nguyện hoạt động trong một tổ chức cơ sở của Đoàn, có lý lịch rõ ràng đều được xét kết nạp vào Đoàn.

Đoàn viên quá 30 tuổi, chi đoàn làm lễ trưởng thành đoàn; nếu có nguyện vọng tiếp tục sinh hoạt đoàn, chi đoàn xem xét, quyết định, nhưng không quá 35 tuổi.

Đoàn viên quá 30 tuổi nếu được bầu cử vào cơ quan lãnh đạo các cấp của Đoàn hoặc làm công tác chuyên trách thì tiếp tục hoạt động trong tổ chức đoàn.

Đoàn viên danh dự là những người thực sự tiêu biểu, là tấm gương sáng cho đoàn viên, thanh thiếu nhi noi theo, có tâm huyết và có nhiều đóng góp với Đoàn, có uy tín trong thanh thiếu nhi và xã hội. Ban Thường vụ Trung ương Đoàn quy định việc kết nạp đoàn viên danh dự.

Thông qua chương trình “Rèn luyện đoàn viên” nhằm nâng cao chất lượng đoàn viên qua đó nâng cao chất lượng tổ chức đoàn các câp. Xây dựng lớp đoàn viên thời kỳ mới có lý tưởng cách mạng, bản lĩnh vững vàng, giàu lộng yêu nước; có đạo đức, lối sống văn hóa, tuân thủ pháp luật, yêu chuộng hoà bình; có tri thức, sức khoẻ, hoài bão, tinh thần sáng tạo và khát vọng vươn lên. Nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của đoàn viên, phát huy tính tiên phong, xung kích của đoàn viên trong các phong trào của Đoàn.

1. Rèn luyện về lý tưởng cách mạng, nhận thức chính trị

Đoàn viên rèn luyện, học tập để nắm vững lý luận, xây dựng nhận thức chính trị đúng đắn. Bồi đắp lý tưởng và đạo đức cách mạng, có bản lĩnh chính trị vững vàng, giàu lòng yêu nước. Các nội dung đoàn viên lựa chọn đăng ký rèn luyện:

-Học tập các nghị quyết của Đảng, nghị quyết của câp ủy địa phương, đơn vị; Nghị quyết Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh toàn quốc và nghị qụyết đại hội đoàn các câp; các chỉ thị của Ban Bí thư Trung ương Đoàn, các kết luận của Ban Chấp hành, Ban Thường vụ Trung ương Đoàn. Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh theo Hướng dẫn số 87 ngày 28/3/2017 của Ban Bí thư Trung ương Đoàn về việc thực hiện Chỉ thị số 05 ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị khóa XII.

-Học tập các bài học lý luận chính trị của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.

-Thường xuyên nắm bắt thông tin thời sự chính trị, xã hội của địa phương, đất nước, khu vực và quốc tế trên các phương tiện thông tin đại chúng chính thống.

-Đấu tranh với những luận điểm xuyên tạc, âm mưu “diễn biến hòa bình” nhằm phá hoại sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc; không bị tác động bởi những thông tin tiêu cực trên mạng internet.

-Tham gia đóng góp ý kiến xây dựng đảng, góp ý với đảng viên; phòng chống tham nhũng, lãng phí, chống suy thoái về đạo, đức lối sống “tự diễn biến”, tự chuyển hóa” trong nội bộ theo tinh thần nghị quyết Trung ương 4 khóa XII của Đảng.

2. Rèn luyện về đạo đức, lối sống, tác phong đoàn viên

Xây dựng người đoàn viên có những phẩm chất tốt đẹp trong sáng, gương mẫu về đạo đức, lối sống, có trách nhiệm với bản thân, gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, tổ chức, quê hương và đất nước. Các nội dung đoàn viên lựa chọn đăng ký rèn luyện:

  • Sống giản dị, lành mạnh, chân thành, biết lắng nghe, chia sẻ cộng đồng trách nhiệm, không mắc các tệ nạn xã hội, có kỹ năng thực hành xã hội cần thiết, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng quản lý điều hành, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin, kỹ năng trình bày...
  • Yêu thương quý trọng con người, sống có văn hóa, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, nhân ái, có tinh thần dũng cảm bảo vệ cái đúng, tiến bộ, đấu tranh với cái sai, lạc hậu,cản trở sự phát triển.
  • Nói đi đôi với làm, nói thật, làm thật, trung thực, tận tụy, phục vụ nhân dân, tôn trọng nhân dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân.
  • Đoàn kết, thẳng thắn, nghiêm túc trong phê bình và tự phê bình.
  • Nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, vận động gia đình ban bè cùng tham gia thực hiện.

3. Rèn luyện về chuyên môn nghiệp vụ

Đoàn viên không ngừng học tập, rèn luyện nâng cao kiến thức vững vàng về chuyên môn nghiệp vụ, giỏi kỹ năng nghề nghiệp, sáng tạo trong lao động, lập thân, khởi nghiệp, xung kích, tình nguyện xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước. Các nội dung đoàn viên lựa chọn đăng ký rèn luyên:

- Nêu cao tinh thần trách nhiệm, tận tụy với công việc, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao.

- Có ý tường, sáng kiến, giải pháp hữu ích trong công việc đê’ nâng cao hiệu quả, hiệu suất lao động, ứng dụng khoa học công nghệ vào công việc, lao động, sản xuất và đăng ký học tập để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng nghề nghiệp.

- Phát huy chuyên môn trong các hoạt động tình nguyện.

- Học tập nâng cao trình độ ngoại ngữ tin học.

4. Rèn luyện về sức khỏe

Đoàn viên rèn luyện để tăng cường sức khỏe, nâng cao thể chất, tầm vóc tạo sự phát triển hài hòa cả về thể lực và trí lực. Các nội dung đoàn viên lựa chọn đăng ký rèn luyện:

-Tham gia ít nhất một môn thể thao, có chế độ rèn luyện thường xuyên.

-Tích cực tham gia các phong trào thể dục, thể thao quần chúng tại địa phương, đơn vị.

-Không sử dụng ma túy và các chất gây nghiện hạn, chế uống bia rượu và không hút thuốc lá (đối với đoàn viên dưới 18 tuổi không uống bia, rượu, hút thuốc lá).

5. Rèn luyện ý thức trong xây dựng tổ chức đoàn

Đoàn viên rèn luyện trở thành đoàn viên xuất sắc góp phần xây dựng tổ chức đoàn vững mạnh. Các nội dung đoàn viên lựa chọn đăng ký rèn luyện:

- Tham dự đầy đủ, tích cực, đóng góp ý kiến tại các buổi sinh hoạt chi đoàn, đóng đoàn phí đầy đủ.

- Chấp hành sự phân công của ban chấp hành chi đoàn, tham gia các hoạt động do Đoàn tổ chức, các hoạt động tình nguyện, các cuộc vận động do Trung ương Đoàn và đoàn cấp trên phát động.

- Thực hiện chủ trương 1+1, vận động được ít nhất 01 thanh niên tham gia vào tổ chức Đoàn, Hội.

- Phát ngôn đúng quan điểm, chủ trương của Đảng của Đoàn, xây dựng kỹ năng nắm bắt thông tin, dư luận xã hội, khả năng phản biện xã hội nhằm bảo vệ quyền và lợi ích họp pháp chính đáng của tổ chức đoàn, cán bộ đoàn và đoàn viên, thanh thiếu nhi, nhất là trên không gian mạng internet.

6. Trưởng thành đoàn

- Đoàn viên quá 30 tuổi, chi đoàn làm lễ trưởng thành đoán; nếu có nguyện vọng tiếp tục sinh hoạt đoàn, chi đoàn xem xét, quyết định, nhưng không quá 35 tuổi.

  • Đoàn viên quá 30 tuổi, chi đoàn làm thủ tục trưởng thành đoàn, lễ trưởng thành cho đoàn viên khi hết tuổi đoàn viên được tiêh hành vào các dịp kỷ niệm ngày: 26/3, 19/5, 2/9, và ngày 22/12... hàng năm. Hoặc trong những hoạt động, sinh hoạt truyền thống của chi đoàn.
  • Lễ trưởng thành đoàn được tổ chức ở đoàn cơ sở hoặc chi đoàn cơ sở.

6.1. Quy trình tiến hành trưởng thành đoàn

  • Hàng năm, ban chấp hành chi đoàn lập danh sách những đoàn viên quá 30 tuổi (không giữ nhiệm vụ trong cơ quan lãnh đạo hay công tác chuyên môn của Đoàn) và thông báo cho đoản viên đó biết.
  • Khi có danh sách đoàn viên quá 30 tuổi, ban chấp hành chi đoàn cần tổ chức gặp mặt để biết nguyện vọng của số đoàn viên có yêu cầu tiếp tục ở lại sinh hoạt đoàn, đồng thời lập danh sách báo cáo với ban chấp hành đoàn cơ sở số đoàn viên trưởng thành để xét và rạ quyết định.
  • Lễ trưởng thành phải được chuẩn bị thật chu đáo, trang trọng và tạo được không khí thân mật. Nếu đoàn viên trưởng thành là đoàn viên ưu tú trong buổi lễ trường thành đoàn cần tiến hành luôn việc giới thiệu đoàn viên ưu tú đó cho Đảng xem xét bồi dưỡng kết nạp.

6.2. Chương trình lễ trưởng thành đoàn

-Tuyên bố lý do giới thiệu đại biểu.

-Giới thiệu tóm tắt quá trình sinh hoạt đoàn và những thành tích đóng góp của đoàn viên trưởng thành.

-Trao “Giấy chứng nhận đoàn viên trưởng thành” và tặng phẩm kỷ niệm (nếu có) cho đoàn viên trưởng thành.

-Đại diện đoàn viên trưởng thành phát biểu cảm tưởng.

-Đại diện đoàn viên đang sinh hoạt đoàn (nên là đoàn viên mới) phát biểu.

-Đại biểu cấp ủy và các đại biểu khác phát biểu.

-Kết thúc.

7. Nhiệm vụ và quyền của đoàn viên

7.1. Nhiệm vụ của đoàn viên

- Luôn luôn phấn đấu vì lý tưởng của Đảng và Bác Hồ. Tích cực học tập, lao động rèn luyện, tham gia các hoạt động xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

  • Gương mẫu chấp hành và vận động thanh thiếu nhi thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước. Tham gia xây dựng, bảo vệ Đảng, chính quyền và các đoàn thể nhân dân. Chấp hành Điều lệ Đoàn và các nghị quyết của Đoàn; tích cực tuyên truyền về tổ chức đoàn trong thanh niên; sinh hoạt đoàn và đóng đoàn phí đóng quy định.
  • Liên hệ mật thiết với thanh niên, tích cực xây dựng Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hội Sinh viên Việt Nam và các thành viên khác của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh; giúp đỡ thanh niên và đội viên trở thành đoàn viên.

7.2. Quyền của đoàn viên

- Yêu cầu tổ chức đoàn đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình, được giúp đỡ và tạo điều kiện để phấn đấu trưởng thành.

-Ứng cử, đề cử và bầu cử cơ quan lãnh đạo các câp của Đoàn.

- Được thông tin, thảo luận, chất vấn, phê bình, biểu quyết, đề nghị và bảo lưu ý kiến của mình về công việc của tổ chức đoàn; tham gia hoạt động đoàn tại nơi cư trú.

Được xây dựng, rèn luyện và trưởng thành qua các thời kỳ đấu tranh cách mạng, Đoàn đã tập hợp đông đảo thanh niên phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, cống hiến xuất sắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bước vào thời kỳ mới, Đoàn tiếp tục phát huy những truyền thống quý báu của dân tộc và bản chất tốt đẹp của mình, xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc; kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có đạo đức cách mạng, ý thức chấp hành pháp luật, sống có văn hóa, vì cộng đồng; có năng lực, bản lĩnh trong hội nhập quốc tế; có sức khỏe, tri thức, kỹ năng và tác phong công nghiệp trong lao động tập thể, trở thành những công dân tốt của đất nước; xung kích, sáng tạo làm chủ khoa học công nghệ tiên tiến, vươn lên ngang tầm thời đại. Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh kế tục trung thành, xuất sắc sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh; thường xuyên bổ sung lực lượng trẻ cho Đảng; tổ chức động viên đoàn viên, thanh niên cả nước đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.