Tội cản trở giao thông đường sắt theo Điều 268 Bộ Luật Hình sự

Theo quy định tại Điều 268, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025), tội danh này được gọi chính thức là "Tội cản trở giao thông đường sắt". Điều luật này được đặt tại Chương XXI, một chương chuyên biệt về các tội xâm phạm trật tự, an toàn giao thông, phản ánh tính chất nguy hiểm cho xã hội của các hành vi vi phạm trong lĩnh vực này. Tổng quát, người phạm tội sẽ phải đối mặt với các hình phạt chính như phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù, với các mức độ nghiêm khắc khác nhau tùy thuộc vào hậu quả mà hành vi gây ra. Mức hình phạt cao nhất có thể lên đến 15 năm tù.

Việc xác định và xử lý Tội cản trở giao thông đường sắt được dựa trên một hệ thống văn bản pháp luật thống nhất, từ cấp độ cao nhất là Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng Hình sự cho đến các văn bản dưới luật và văn bản liên ngành.

Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng Hình sự: Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) là căn cứ pháp lý cốt lõi, quy định rõ các yếu tố cấu thành tội phạm và các khung hình phạt. Song song đó, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về thẩm quyền xét xử của các cấp Tòa án nhân dân, nơi các vụ án về tội phạm này được xét xử sơ thẩm. Cụ thể, Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền xét xử các tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng, với mức cao nhất của khung hình phạt là 15 năm tù, điều này bao gồm cả Tội cản trở giao thông đường sắt.

Văn bản dưới luật và văn bản liên ngành: Ngoài Bộ luật Hình sự, các văn bản pháp luật chuyên ngành cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cụ thể hóa các quy định. Luật Đường sắt 2017 cung cấp các định nghĩa chi tiết về công trình đường sắt, hành lang an toàn và các quy tắc giao thông vận tải đường sắt. Nghị định 100/2019/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính, giúp phân định rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự. Bên cạnh đó, các văn bản liên ngành như Thông tư liên tịch số 09/2013/TTLT-BCA-BQP-BTP-VKSNDTC-TANDTC hướng dẫn áp dụng quy định tại Chương XIX (nay là Chương XXI) của Bộ luật Hình sự về các tội xâm phạm trật tự, an toàn giao thông. Sự tồn tại của các văn bản này cho thấy một hệ thống pháp lý phân cấp rõ ràng, trong đó Bộ luật Hình sự xác định tội danh và hình phạt, còn các văn bản dưới luật cung cấp các định nghĩa, quy trình và thẩm quyền chi tiết.

Một điểm quan trọng cần lưu ý là tội cản trở giao thông đường sắt là một tội phạm có cấu thành vật chất, nghĩa là tội phạm chỉ hoàn thành khi hậu quả nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản xảy ra. Tuy nhiên, điều luật cũng có một cấu thành hình thức khi hành vi được thực hiện bởi người đã từng bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt vi phạm hành chính về cùng hành vi đó mà vẫn tiếp tục vi phạm. Điều này thể hiện tính chất nghiêm trọng của hậu quả là yếu tố quyết định để xác định trách nhiệm hình sự, trừ trường hợp tái phạm hoặc vi phạm nhiều lần, cho thấy hành vi mặc dù chưa gây hậu quả nghiêm trọng nhưng đã thể hiện ý chí coi thường pháp luật. 

1. Cấu thành tội cản trở giao thông đường sắt

Tội cản trở giao thông đường sắt được cấu thành bởi 04 yếu tố sau:

1.1. Khách thể của tội phạm

Khách thể của tội phạm này là trật tự, an toàn giao thông đường sắt. Cụ thể hơn, hành vi phạm tội xâm phạm đến hoạt động bình thường, an toàn khai thác và vận tải của các phương tiện giao thông đường sắt, gây nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe của người tham gia giao thông và tài sản của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Đối tượng tác động của tội phạm là các công trình giao thông đường sắt như đường ray, cầu, cống, tín hiệu, biển hiệu, mốc hiệu và các phương tiện giao thông đường sắt như đầu máy, toa xe. Điều này cho thấy khách thể của tội phạm không chỉ là tài sản hay tính mạng của cá nhân, mà là sự an toàn công cộng của toàn bộ hệ thống giao thông đường sắt.

1.2. Mặt khách quan của tội phạm

Mặt khách quan của tội phạm được thể hiện thông qua hành vi nguy hiểm cho xã hội và hậu quả nghiêm trọng.

Điều 268 liệt kê một loạt các hành vi cụ thể, bao gồm: đặt chướng ngại vật trên đường sắt; làm xê dịch ray, tà vẹt; khoan, đào, xẻ trái phép nền đường sắt; mở đường ngang, xây cống trái phép; làm hỏng, thay đổi, che khuất tín hiệu, biển hiệu; để súc vật qua đường sắt không đúng quy định; phá hoại phương tiện giao thông đường sắt; lấn chiếm hành lang an toàn. Điều luật cũng bổ sung cụm từ "hành vi khác gây cản trở giao thông đường sắt" để bao quát các hành vi tương tự nhưng chưa được liệt kê, đảm bảo tính chặt chẽ của pháp luật.

Hậu quả: Hậu quả là dấu hiệu bắt buộc của tội phạm này, thể hiện qua thiệt hại về người và tài sản. Thiệt hại về người được định lượng rõ ràng: làm chết người hoặc gây thương tích/tổn hại sức khỏe cho một hoặc nhiều người với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên. Thiệt hại về tài sản được xác định khi giá trị thiệt hại từ 100 triệu đồng trở lên.

Mối quan hệ nhân quả: Để truy cứu trách nhiệm hình sự, phải xác định được mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi cản trở giao thông đường sắt và hậu quả nghiêm trọng đã xảy ra.

1.3. Chủ thể của tội phạm

Chủ thể của Tội cản trở giao thông đường sắt là bất kỳ người nào có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi theo luật định, tức là từ đủ 16 tuổi trở lên.

1.4. Mặt chủ quan của tội phạm

Mặt chủ quan của tội phạm này được thực hiện với lỗi vô ý, bao gồm vô ý vì quá tự tin hoặc vô ý do cẩu thả. Người phạm tội tuy không mong muốn hậu quả xảy ra nhưng đã có hành vi vi phạm quy tắc an toàn giao thông đường sắt và đã không thấy trước hoặc đáng lẽ phải thấy trước hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra.

Vì tội danh này được thực hiện với lỗi vô ý, nên theo lý luận pháp lý hình sự Việt Nam, tội cản trở giao thông đường sắt không thể có đồng phạm. Điều 17 Bộ luật Hình sự 2015 quy định rõ ràng rằng: "Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm". Do thiếu yếu tố "cố ý cùng thực hiện" về mặt tinh thần, những người cùng thực hiện một hành vi cản trở giao thông đường sắt sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự với tư cách đồng phạm. Thay vào đó, mỗi người sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự độc lập về hành vi vô ý của mình nếu hành vi đó gây ra hậu quả theo quy định của pháp luật.

2. Hình phạt tội cản trở giao thông đường sắt 

Nội dung Điều 268 Bộ luật hình sự năm 2015 quy định về tội cản trở giao thông đường sẵn đã được sửa đổi tại Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2017 tại Điểm 80 Điều 1 quy định về tội danh này như sau:

“Điều 268. Tội cản trở giao thông đường sắt

1. Người nào đặt chướng ngại vật trên đường sắt; làm xê dịch ray, tà vẹt; khoan, đào, xẻ trái phép nền đường sắt; mở đường ngang, xây cống hoặc công trình khác trái phép qua đường sắt; làm hỏng, thay đổi, chuyển dịch, che khuất tín hiệu, biển hiệu, mốc hiệu của công trình giao thông đường sắt; để súc vật đi qua đường sắt không đúng quy định hoặc để súc vật kéo xe qua đường sắt mà không có người điều khiển; đưa trái phép phương tiện tự tạo, phương tiện không được phép chạy trên đường sắt; phá hoại phương tiện giao thông đường sắt; lấn chiếm hành lang an toàn giao thông đường sắt, phạm vi bảo vệ công trình giao thông đường sắt gây thiệt hại cho người khác thuộc một trong các trường hợp sau đây hoặc đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm:

a) Làm chết người;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:

a) Làm chết 02 người;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;

c) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:

a) Làm chết 03 người trở lên;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;

c) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.

4. Cản trở giao thông đường sắt trong trường hợp có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả quy định tại một trong các điểm a, b và c khoản 3 Điều này nếu không được ngăn chặn kịp thời, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.”.

Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2025 không có thay đổi nào liên quan đến Điều 268 BLHS năm 2015 sửa đổi năm 2017.

2.1. Các khung hình phạt

Tội cản trở giao thông đường sắt được quy định trong Điều 268 của Bộ luật hình sự 2015, được sửa đổi và bổ sung năm 2017, quy định các khung hình phạt chi tiết, tương ứng với mức độ nghiêm trọng của hậu quả gây ra:

Một nguyên tắc quan trọng trong thực tiễn xét xử là các tình tiết đã được quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ khi quyết định hình phạt. Ví dụ, việc gây thiệt hại về tài sản từ 100 triệu đồng là dấu hiệu của Khoản 1, do đó không thể được coi là tình tiết tăng nặng khi áp dụng hình phạt trong khung này.

Điều 268 cũng là một trong số ít các điều luật có quy định về hình phạt cho hành vi chuẩn bị phạm tội. Khoản 4 cho phép truy cứu trách nhiệm hình sự ngay cả khi hậu quả chưa xảy ra, nhưng hành vi đó có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Việc định khung hình phạt như vậy cho thấy nhà lập pháp muốn trừng trị cả sự nguy hiểm tiềm ẩn của hành vi, không chỉ chờ đến khi hậu quả đặc biệt nghiêm trọng xảy ra, qua đó nhấn mạnh tính răn đe, phòng ngừa của pháp luật.

2.2. Miễn trách nhiệm hình sự 

Các trường hợp miễn trách nhiệm hình sự và miễn hình phạt đối với Tội cản trở giao thông đường sắt tuân theo các quy định chung của Bộ luật Hình sự. Người phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự nếu hành vi của họ không còn nguy hiểm cho xã hội do có sự thay đổi hoàn cảnh theo Điều 29 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), cụ thể:

• Có sự thay đổi chính sách, pháp luật làm cho hành vi phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa.
• Khi có quyết định đại xá.
• Chuyển biến của tình hình mà người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa.
• Người phạm tội mắc bệnh hiểm nghèo dẫn đến không còn khả năng gây nguy hiểm cho xã hội nữa.
• Trước khi hành vi phạm tội bị phát giác, người phạm tội tự thú, khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và điều tra tội phạm, cố gắng hạn chế đến mức thấp nhất hậu quả của tội phạm và lập công lớn hoặc có cống hiến đặc biệt, được Nhà nước và xã hội thừa nhận
• Người thực hiện tội phạm nghiêm trọng do vô ý hoặc tội phạm ít nghiêm trọng gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc tài sản của người khác và được người bị hại hoặc người đại diện của người bị hại tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự.

2.3. Trách nhiệm bồi thường dân sự

Trách nhiệm bồi thường dân sự là một phần không thể thiếu trong các vụ án hình sự liên quan đến hậu quả thiệt hại. Cơ sở pháp lý cho trách nhiệm này là chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Mọi tổ chức, cá nhân gây ra sự cố, tai nạn giao thông đường sắt đều phải bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm của mình gây ra theo quy định của pháp luật. Phạm vi bồi thường bao gồm thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản, chi phí cứu chữa, mai táng, và đặc biệt là chi phí khắc phục hậu quả, khôi phục giao thông, bao gồm cả "thiệt hại do chậm tàu".

3. Phân biệt với các tội danh tương tự

Để có cái nhìn toàn diện, cần phân biệt Tội cản trở giao thông đường sắt với các tội danh khác có tính chất tương tự, đặc biệt là trong cùng Chương XXI của Bộ luật Hình sự.

4. Thực tiễn xét xử và đề xuất kiến nghị

Thực tiễn xét xử về Tội cản trở giao thông đường sắt không có nhiều án lệ hoặc bản án công khai, điển hình. Các vụ việc liên quan đến an toàn đường sắt thường được xử lý theo các tội danh khác hoặc ở mức độ vi phạm hành chính. Điều này có thể xuất phát từ việc các vụ tai nạn chủ yếu xảy ra do ý thức kém của người tham gia giao thông tại các lối đi tự mở qua đường sắt, như vượt rào chắn hoặc không chú ý quan sát tín hiệu cảnh báo.

Tuy nhiên, có thể phân tích các nguyên tắc xét xử từ các vụ án tương tự để làm rõ cách Tòa án áp dụng pháp luật. Ví dụ, trong các vụ án về "Tội cản trở giao thông đường bộ" (Điều 261), Tòa án thường áp dụng các tình tiết giảm nhẹ được quy định tại Điều 51 Bộ luật Hình sự, chẳng hạn như "thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải" và "tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại". Tương tự, trong các vụ án "Vô ý làm chết người", bị cáo thường được hưởng án treo nếu có thái độ tốt, khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại cho nạn nhân. Các nguyên tắc này cũng sẽ được áp dụng trong các vụ án về Tội cản trở giao thông đường sắt.

Một số vụ việc ném đá tàu hỏa hoặc phá hoại đường ray đã được ghi nhận trong thực tế. Những hành vi này, nếu gây ra hậu quả nghiêm trọng, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 268. Tuy nhiên, việc xác định và truy bắt thủ phạm thường gặp khó khăn do các vụ việc xảy ra ở khu vực vắng vẻ hoặc vào ban đêm.

Thực trạng cho thấy phần lớn các vụ tai nạn đường sắt tại Việt Nam xảy ra tại các "lối đi tự mở" do ý thức kém của người tham gia giao thông. Điều này cho thấy mặc dù pháp luật hình sự đã có tính răn đe, nhưng hiệu quả phòng ngừa vẫn còn hạn chế. Do đó, việc nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý cần được tiếp cận một cách toàn diện:

• Giải pháp pháp lý: Cần tăng cường tuyên truyền pháp luật, làm cho người dân, đặc biệt là những người sống gần các tuyến đường sắt, hiểu rõ về các hành vi nguy hiểm và ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự.
• Giải pháp kỹ thuật và cơ sở hạ tầng: Đây là giải pháp cốt lõi để giảm thiểu tai nạn. Cần xóa bỏ triệt để các "lối đi tự mở" qua đường sắt. Đồng thời, đầu tư lắp đặt thêm hệ thống đèn, biển cảnh báo, và rào chắn tự động tại các đường ngang , cũng như cải tạo tầm nhìn tại các điểm giao cắt nguy hiểm.
• Giải pháp quản lý và phối hợp: Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chức năng như Cục Đường sắt Việt Nam, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, lực lượng Công an và chính quyền địa phương trong việc kiểm tra, giám sát, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm, đảm bảo an toàn cho hệ thống giao thông đường sắt quốc gia.

Như vậy, Tội cản trở giao thông đường sắt là một tội phạm nghiêm trọng được quy định tại Điều 268 Bộ luật Hình sự Việt Nam. Tội phạm này có cấu thành vật chất, với mặt chủ quan là lỗi vô ý, và các khung hình phạt được xác định dựa trên mức độ nghiêm trọng của hậu quả. Mặc dù có các quy định rõ ràng và chi tiết, việc áp dụng trong thực tiễn có thể gặp một số khó khăn do tính chất phức tạp của các vụ việc. Trách nhiệm bồi thường dân sự là một yếu tố không thể tách rời, bao gồm cả việc bồi thường các thiệt hại về vật chất và tinh thần.

Trong trường hợp quý khách hàng có bất cứ khúc mắc nào trong bài viết hay pháp luật vui lòng liên hệ tổng đài luật sư tư vấn pháp luật hình sự: 1900.6162 để được hỗ trợ giải quyết nhanh chóng.