Tội trộm cắp tài sản có thể xin bảo lãnh không?

Trong hệ thống tố tụng hình sự của Việt Nam, việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đóng vai trò then chốt nhằm đảm bảo sự có mặt của bị can, bị cáo, đồng thời ngăn chặn họ tiếp tục phạm tội hoặc cản trở hoạt động điều tra, truy tố, xét xử. Trong số các biện pháp này, tạm giam được xem là biện pháp nghiêm khắc nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do cá nhân. Để đảm bảo tính nhân văn và hạn chế tối đa việc tước đoạt tự do khi không thực sự cần thiết, pháp luật đã quy định các biện pháp ngăn chặn thay thế, trong đó có biện pháp bảo lãnh tại ngoại, hay còn gọi là bảo lĩnh. Bài viết này đi sâu phân tích khả năng áp dụng biện pháp bảo lĩnh đối với Tội trộm cắp tài sản, một trong những tội danh phổ biến nhất được quy định tại Điều 173 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.  

1. Nền tảng pháp lý của tội trộm cắp tài sản và quyền được bảo lãnh

1.1. Khái niệm của tôi trộm cắp tài sản

Mặc dù Bộ luật Hình sự không có quy định cụ thể về khái niệm, Tội trộm cắp tài sản có thể được hiểu là hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản của người khác đang có người quản lý hoặc đang thuộc sở hữu của một cá nhân, tổ chức nào đó. Bản chất "lén lút" thể hiện ở chỗ người phạm tội thực hiện hành vi một cách bí mật, lợi dụng sự sơ hở, mất cảnh giác của người quản lý tài sản, khiến họ không biết hoặc không kịp thời ngăn cản hành vi đó. Mục đích của hành vi này là nhằm chiếm đoạt tài sản để thu lợi bất chính.   

1.2. Bản chất của bảo lãnh tại ngoại 

Bảo lãnh tại ngoại, hay bảo lĩnh, là một trong các biện pháp ngăn chặn thay thế biện pháp tạm giam, được quy định chi tiết tại Điều 121 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015. Đây là biện pháp được Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, hoặc Tòa án quyết định nhằm cho phép bị can, bị cáo được tại ngoại dưới sự giám sát và cam kết của một cá nhân hoặc tổ chức.  

Mục đích chính của bảo lĩnh là đảm bảo sự có mặt của bị can, bị cáo trong suốt quá trình tố tụng, đồng thời ngăn chặn họ có các hành vi tiêu cực như bỏ trốn, tiếp tục phạm tội, hoặc cản trở hoạt động điều tra. Biện pháp này không làm thay đổi trách nhiệm hình sự của người bị buộc tội. Việc áp dụng bảo lĩnh mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Nó thể hiện sự tôn trọng quyền con người, quyền tự do cá nhân, cho phép bị can, bị cáo được tại ngoại khi không cần thiết phải giam giữ. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho họ chuẩn bị tinh thần và các bằng chứng cần thiết cho việc bào chữa, ổn định tâm lý và cuộc sống trong quá trình chờ xét xử. Đối với hệ thống tư pháp, bảo lãnh cũng giúp giảm gánh nặng cho các cơ sở giam giữ và tiết kiệm nguồn lực của Nhà nước. Biện pháp này thể hiện sự cân bằng tinh tế giữa việc đảm bảo công lý (kiểm soát người bị buộc tội) và việc bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. 

2. Tội trộm cắp tài sản có thể xin bảo lãnh không?

Theo đó, việc quyết định cho bị can, bị cáo được bảo lĩnh phải dựa trên việc cân nhắc kỹ lưỡng tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và nhân thân của họ. Trong thực tiễn, biện pháp này thường được áp dụng cho những người có nhân thân tốt, phạm tội lần đầu, thuộc trường hợp ít nghiêm trọng, có nơi cư trú rõ ràng, thái độ thành khẩn khai báo hoặc bị ốm đau, bệnh nặng.  

2.1. Điều kiện đối với bị can, bị cáo

Để được xem xét bảo lãnh, bị can, bị cáo phải đáp ứng hai nhóm điều kiện chính: yếu tố nhân thân và tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

2.2.1. Yếu tố nhân thân

Yếu tố nhân thân là điều kiện tiên quyết. Bị can, bị cáo phải có lý lịch rõ ràng, có nơi cư trú ổn định. Đây là bằng chứng quan trọng để chứng minh rằng họ không có nguy cơ bỏ trốn. Ngoài ra, việc phạm tội lần đầu, thái độ thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải cũng là những yếu tố được các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét tích cực. Ngược lại, những bị can có dấu hiệu bỏ trốn (không có nơi cư trú rõ ràng, đã từng bị áp dụng biện pháp ngăn chặn khác nhưng vi phạm) hoặc có dấu hiệu tiếp tục phạm tội sẽ rất khó được xem xét bảo lãnh.  

2.2.2. Tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm

Đối với Tội trộm cắp tài sản, khả năng được bảo lãnh phụ thuộc trực tiếp vào khung hình phạt mà bị can bị truy tố.

• Tội phạm ít nghiêm trọng (Khoản 1 Điều 173): Với khung hình phạt tối đa 3 năm tù, Tội trộm cắp tài sản ở khung này được coi là tội phạm ít nghiêm trọng. Nếu bị can có nhân thân tốt, nơi cư trú rõ ràng, khả năng được xem xét bảo lãnh là cao nhất.
• Tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng (Khoản 2, 3 Điều 173): Khung hình phạt từ 2-7 năm và 7-15 năm tù cho thấy mức độ nguy hiểm cao hơn của hành vi. Mặc dù luật không cấm, nhưng trong thực tiễn, việc bảo lãnh cho các tội phạm thuộc các khung này là rất hiếm và chỉ xảy ra trong các trường hợp ngoại lệ (ví dụ: bị can mắc bệnh hiểm nghèo).  
• Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng (Khoản 4 Điều 173): Với khung hình phạt từ 12-20 năm tù, việc bảo lãnh cho tội phạm thuộc khung này gần như là không thể.

Khả năng được bảo lãnh tại ngoại đối với Tội trộm cắp tài sản là một vấn đề phức tạp, phụ thuộc vào việc đánh giá tổng thể nhiều yếu tố: tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân của bị can, và điều kiện của người bảo lãnh. Trong khi tội phạm ít nghiêm trọng (khoản 1 Điều 173) có cơ hội được bảo lãnh cao hơn, các trường hợp phạm tội có tổ chức hoặc gây hậu quả nghiêm trọng sẽ rất khó được xem xét.

2.3. Điều kiện của cá nhân hoặc cơ quan, tổ chức nhận bảo lãnh

2.3.1. Đối với cá nhân

Người nhận bảo lãnh phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ được quy định tại Điều 121 BLTTHS 2015:

• Phải là người đủ 18 tuổi trở lên.  
• Phải có nhân thân tốt, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, có công việc và thu nhập ổn định.  
• Phải có mối quan hệ thân thích với bị can, bị cáo.  
• Phải có ít nhất 02 cá nhân cùng đứng ra bảo lãnh.  
• Phải làm giấy cam đoan có xác nhận của chính quyền địa phương nơi cư trú hoặc cơ quan, tổ chức nơi người đó làm việc, học tập.  

2.3.2. Đối với cơ quan, tổ chức

Cơ quan, tổ chức chỉ có thể nhận bảo lãnh cho người thuộc cơ quan, tổ chức của mình. Khi nhận bảo lãnh, tổ chức phải làm giấy cam đoan có xác nhận của người đứng đầu cơ quan. Người đứng đầu cơ quan, tổ chức phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu người được bảo lãnh vi phạm nghĩa vụ cam đoan.

3. Ví dụ thực tế

Anh A (20 tuổi) bị khởi tố về tội trộm cắp tài sản theo Khoản 1, Điều 173 Bộ luật Hình sự. Cụ thể, anh A đã lén lút lấy trộm một chiếc xe đạp điện trị giá 5 triệu đồng từ một cửa hàng. Đây là lần đầu tiên anh A vi phạm pháp luật và không có tiền án, tiền sự. Ngay sau khi bị bắt, anh A đã hợp tác tích cực với cơ quan điều tra, thành khẩn khai báo toàn bộ hành vi của mình. Gia đình anh A cũng đã nhanh chóng bồi thường toàn bộ thiệt hại cho bị hại và bị hại đã có đơn bãi nại.  

Với những tình tiết này, anh A có đủ điều kiện để được xem xét bảo lãnh tại ngoại, cụ thể là:

• Về nhân thân: Anh A có lý lịch rõ ràng, không có tiền án tiền sự và có nơi cư trú ổn định.  
• Về tính chất tội phạm: Tội trộm cắp tài sản trị giá 5 triệu đồng thuộc Khoản 1, Điều 173 Bộ luật Hình sự, được xem là tội phạm ít nghiêm trọng với khung hình phạt từ 6 tháng đến 3 năm tù, do đó không bắt buộc phải tạm giam.  
• Các yếu tố khác: Anh A đã thành khẩn khai báo và gia đình đã bồi thường thiệt hại, đây là những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quan trọng.

4. Kết luận

Bảo lãnh tại ngoại không chỉ là một thủ tục pháp lý mà còn là một cơ chế xã hội sâu sắc, phản ánh triết lý nhân văn của nền tư pháp hiện đại. Nó thể hiện sự cân bằng giữa quyền tự do cá nhân và yêu cầu của hoạt động tố tụng, đồng thời là một công cụ mạnh mẽ để đảm bảo công lý được thực thi một cách toàn diện. Từ góc độ xã hội, việc cho phép bảo lãnh không phải là sự khoan dung hay bỏ qua tội lỗi, mà là sự tin tưởng có điều kiện của Nhà nước vào cá nhân và cộng đồng. Bằng cách trao quyền và trách nhiệm cho gia đình và tổ chức để giám sát bị can, pháp luật đã biến người thân không còn là những người đứng ngoài cuộc mà trở thành những nhân tố tích cực trong quá trình tư pháp. Tóm lại, biện pháp bảo lãnh tại ngoại đối với tội trộm cắp tài sản không chỉ là một quy định pháp luật. Nó là một minh chứng cho sự tiến bộ của hệ thống tư pháp, nơi công lý không chỉ được đo lường bằng hình phạt mà còn bằng khả năng hàn gắn, cải tạo và trao quyền cho con người.

Mọi thắc mắc quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp Tổng đài tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến số Hotline: 1900.6162 để gặp luật sư tư vấn trực tiếp giải đáp các thắc mắc. Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!