Trong doanh nghiệp nhà nước, Trưởng Ban kiểm soát và Kiểm soát viên là những người có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giám sát hoạt động quản lý, điều hành, cũng như việc sử dụng vốn và tài sản của Nhà nước tại doanh nghiệp. Để bảo đảm tính minh bạch, khách quan và hiệu quả trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, pháp luật đã quy định rõ các trường hợp mà Trưởng Ban kiểm soát, Kiểm soát viên có thể bị miễn nhiệm hoặc cách chức. Những quy định này không chỉ nhằm nâng cao trách nhiệm của người thực hiện chức năng kiểm soát mà còn góp phần bảo đảm hoạt động của doanh nghiệp nhà nước diễn ra đúng quy định của pháp luật, hạn chế các sai phạm và bảo vệ lợi ích của Nhà nước.
1. Trưởng Ban kiểm soát, Kiểm soát viên bị miễn nhiệm trong những trường hợp nào?
Theo quy định của khoản 1 Điều 108 Luật Doanh nghiệp 2020, Trưởng Ban kiểm soát và Kiểm soát viên trong doanh nghiệp có thể bị miễn nhiệm khi thuộc một trong các trường hợp nhất định. Việc quy định các trường hợp miễn nhiệm nhằm bảo đảm rằng những người giữ chức vụ này luôn đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện và thực hiện tốt nhiệm vụ giám sát trong doanh nghiệp. Cụ thể như sau:
- Không còn đủ tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định tại Điều 103 của Luật này.
Trưởng Ban kiểm soát hoặc Kiểm soát viên sẽ bị miễn nhiệm khi không còn đáp ứng các tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định của pháp luật. Những tiêu chuẩn này thường liên quan đến trình độ chuyên môn, kinh nghiệm, phẩm chất đạo đức nghề nghiệp cũng như các điều kiện khác theo quy định của pháp luật. Khi một cá nhân không còn đáp ứng các yêu cầu này thì việc miễn nhiệm là cần thiết để bảo đảm chất lượng và hiệu quả của hoạt động kiểm soát trong doanh nghiệp.
Điều 103. Ban kiểm soát, Kiểm soát viên
1. Căn cứ quy mô của công ty, cơ quan đại diện chủ sở hữu quyết định thành lập Ban kiểm soát có từ 01 đến 05 Kiểm soát viên, trong đó có Trưởng Ban kiểm soát. Nhiệm kỳ Kiểm soát viên không quá 05 năm và có thể được bổ nhiệm lại nhưng không quá 02 nhiệm kỳ liên tục tại công ty đó. Trường hợp Ban kiểm soát chỉ có 01 Kiểm soát viên thì Kiểm soát viên đó đồng thời là Trưởng Ban kiểm soát và phải đáp ứng tiêu chuẩn của Trưởng Ban kiểm soát.
2. Một cá nhân có thể đồng thời được bổ nhiệm làm Trưởng Ban kiểm soát, Kiểm soát viên của không quá 04 doanh nghiệp nhà nước.
3. Trưởng Ban kiểm soát, Kiểm soát viên phải có tiêu chuẩn và điều kiện sau đây:
a) Có bằng tốt nghiệp đại học trở lên thuộc một trong các chuyên ngành về kinh tế, tài chính, kế toán, kiểm toán, luật, quản trị kinh doanh hoặc chuyên ngành phù hợp với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và có ít nhất 03 năm kinh nghiệm làm việc; Trưởng Ban kiểm soát phải có ít nhất 05 năm kinh nghiệm làm việc;
b) Không được là người quản lý công ty và người quản lý tại doanh nghiệp khác; không được là Kiểm soát viên của doanh nghiệp không phải là doanh nghiệp nhà nước; không phải là người lao động của công ty;
c) Không phải là người có quan hệ gia đình của người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan đại diện chủ sở hữu của công ty; thành viên Hội đồng thành viên của công ty; Chủ tịch công ty; Giám đốc hoặc Tổng giám đốc; Phó giám đốc hoặc Phó Tổng giám đốc, Kế toán trưởng; Kiểm soát viên khác của công ty;
d) Tiêu chuẩn và điều kiện khác quy định tại Điều lệ công ty.
4. Chính phủ quy định chi tiết Điều này.
Trưởng Ban kiểm soát hoặc Kiểm soát viên sẽ bị miễn nhiệm khi không còn đáp ứng các tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định của pháp luật. Những tiêu chuẩn này thường liên quan đến trình độ chuyên môn, kinh nghiệm, phẩm chất đạo đức nghề nghiệp cũng như các điều kiện khác theo quy định của pháp luật. Khi một cá nhân không còn đáp ứng các yêu cầu này thì việc miễn nhiệm là cần thiết để bảo đảm chất lượng và hiệu quả của hoạt động kiểm soát trong doanh nghiệp.
- Có đơn xin từ chức và được cơ quan đại diện chủ sở hữu chấp thuận.
Trong trường hợp Trưởng Ban kiểm soát hoặc Kiểm soát viên chủ động xin từ chức vì lý do cá nhân hoặc vì những nguyên nhân khác, họ có thể được miễn nhiệm nếu đơn xin từ chức được cơ quan đại diện chủ sở hữu chấp thuận. Quy định này thể hiện sự linh hoạt trong quản lý nhân sự và tôn trọng quyền tự nguyện của người giữ chức vụ.
- Được cơ quan đại diện chủ sở hữu hoặc cơ quan có thẩm quyền khác điều động, phân công thực hiện nhiệm vụ khác.
Trưởng Ban kiểm soát hoặc Kiểm soát viên cũng có thể bị miễn nhiệm trong trường hợp được cơ quan có thẩm quyền điều động hoặc phân công đảm nhiệm một nhiệm vụ khác. Việc miễn nhiệm trong trường hợp này nhằm tạo điều kiện để cá nhân đó thực hiện nhiệm vụ mới theo sự sắp xếp của cơ quan có thẩm quyền.
- Trường hợp khác theo quy định tại Điều lệ công ty.
Ngoài các trường hợp đã được quy định cụ thể trong pháp luật, Điều lệ công ty cũng có thể quy định thêm những trường hợp miễn nhiệm Trưởng Ban kiểm soát hoặc Kiểm soát viên. Điều này giúp doanh nghiệp có thể linh hoạt xây dựng các quy định phù hợp với đặc điểm tổ chức, quy mô và nhu cầu quản lý của mình.
2. Trưởng Ban kiểm soát, Kiểm soát viên bị cách chức trong những trường hợp nào?
Theo quy định của Khoản 2 Điều 108 Luật Doanh nghiệp 2020, Trưởng Ban kiểm soát và Kiểm soát viên có thể bị cách chức khi có hành vi vi phạm hoặc không thực hiện đúng các nhiệm vụ, trách nhiệm được giao. Việc quy định các trường hợp cách chức nhằm bảo đảm tính kỷ luật, trách nhiệm và hiệu quả trong hoạt động giám sát của Ban kiểm soát trong doanh nghiệp. Cụ thể bao gồm các trường hợp sau:
- Không thực hiện nghĩa vụ, nhiệm vụ, công việc được phân công trong 03 tháng liên tục, trừ trường hợp bất khả kháng.
Trưởng Ban kiểm soát hoặc Kiểm soát viên sẽ bị cách chức nếu không thực hiện các nghĩa vụ, nhiệm vụ hoặc công việc được giao trong thời gian ba tháng liên tục. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng đối với những trường hợp bất khả kháng như thiên tai, bệnh tật nghiêm trọng hoặc các sự kiện khách quan khiến cá nhân đó không thể thực hiện nhiệm vụ. Quy định này nhằm bảo đảm rằng các chức danh trong Ban kiểm soát luôn thực hiện đầy đủ trách nhiệm được giao.
- Không hoàn thành nghĩa vụ, nhiệm vụ, công việc được phân công trong 01 năm.
Trong trường hợp Trưởng Ban kiểm soát hoặc Kiểm soát viên không hoàn thành nhiệm vụ được giao trong thời gian một năm, họ có thể bị cách chức. Việc không hoàn thành nhiệm vụ trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kiểm tra, giám sát của doanh nghiệp, do đó cần có biện pháp xử lý để bảo đảm chất lượng hoạt động của Ban kiểm soát.
- Vi phạm nhiều lần, vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của Trưởng Ban kiểm soát, Kiểm soát viên quy định tại Luật này và Điều lệ công ty.
Nếu Trưởng Ban kiểm soát hoặc Kiểm soát viên có hành vi vi phạm nhiều lần hoặc vi phạm nghiêm trọng các quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm được quy định trong pháp luật và Điều lệ công ty thì có thể bị cách chức. Quy định này nhằm bảo đảm rằng những người giữ chức vụ giám sát phải tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật và thực hiện nhiệm vụ một cách trung thực, khách quan.
- Trường hợp khác theo quy định tại Điều lệ công ty.
Ngoài các trường hợp đã được quy định trong pháp luật, Điều lệ công ty cũng có thể quy định thêm những trường hợp khác dẫn đến việc cách chức Trưởng Ban kiểm soát hoặc Kiểm soát viên. Điều này cho phép doanh nghiệp xây dựng các quy định phù hợp với đặc điểm tổ chức và yêu cầu quản lý cụ thể của mình.
3. Quyết định của Ban kiểm soát được thông qua theo nguyên tắc nào?
Theo khoản 4 Điều 106 Luật doanh nghiệp 2020, Quyết định của Ban kiểm soát chỉ được thông qua khi có đa số thành viên tham dự cuộc họp tán thành. Điều này có nghĩa là khi Ban kiểm soát tiến hành họp để thảo luận và đưa ra quyết định về các vấn đề liên quan đến hoạt động kiểm tra, giám sát trong doanh nghiệp, các thành viên sẽ tiến hành biểu quyết. Nếu số lượng thành viên đồng ý với nội dung quyết định chiếm đa số so với tổng số thành viên tham dự cuộc họp thì quyết định đó sẽ được thông qua và có giá trị thực hiện.
Bên cạnh đó, đối với những ý kiến không đồng ý với nội dung quyết định đã được thông qua, các ý kiến này vẫn phải được ghi chép đầy đủ và chính xác trong biên bản cuộc họp. Việc ghi nhận các ý kiến khác biệt nhằm bảo đảm tính minh bạch, khách quan trong quá trình thảo luận và ra quyết định của Ban kiểm soát. Đồng thời, các ý kiến này cũng phải được báo cáo cho cơ quan đại diện chủ sở hữu để cơ quan này nắm bắt đầy đủ thông tin về quá trình thảo luận và ban hành quyết định của Ban kiểm soát.
Kết luận
Có thể thấy rằng, việc quy định các trường hợp miễn nhiệm và cách chức đối với Trưởng Ban kiểm soát và Kiểm soát viên trong doanh nghiệp nhà nước là hết sức cần thiết. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm những người giữ vị trí kiểm soát phải luôn tuân thủ pháp luật, thực hiện đúng chức trách và giữ vững tính khách quan, trung thực trong quá trình giám sát hoạt động của doanh nghiệp. Đồng thời, quy định này cũng góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong doanh nghiệp nhà nước, từ đó bảo vệ tốt hơn nguồn vốn và tài sản của Nhà nước, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển ổn định và bền vững.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.
