Cơ quan nào giải quyết khiếu nại về Bảo hiểm xã hội? Trình tự giải quyết khiếu nại về bảo hiểm xã hội

Trong quá trình tham gia và thụ hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, không tránh khỏi những trường hợp người lao động, người sử dụng lao động hoặc thân nhân phát sinh vướng mắc, tranh chấp liên quan đến quyền và lợi ích của mình. Khi đó, quyền khiếu nại là một cơ chế pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp, bảo đảm tính công bằng và minh bạch trong việc thực hiện chính sách an sinh. Theo quy định của pháp luật, việc giải quyết khiếu nại về bảo hiểm xã hội được thực hiện theo trình tự, thẩm quyền chặt chẽ, gắn với trách nhiệm của cơ quan quản lý như Bảo hiểm xã hội Việt Nam và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc hiểu rõ cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết cũng như trình tự khiếu nại sẽ giúp người dân chủ động, đúng hướng khi bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

1. Cơ quan nào giải quyết khiếu nại về Bảo hiểm xã hội? 

Theo điều 8 Nghị định 274/2025/NĐ-CP và khoản 4,5 Điều 130 Luật bảo hiểm xã hội 2024, Thẩm quyền giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội được phân định rõ ràng theo từng cấp, nhằm bảo đảm quyền khiếu nại của cá nhân, tổ chức được thực hiện đúng trình tự, đồng thời xác định cụ thể trách nhiệm của từng cơ quan, người có thẩm quyền. Cơ chế này vừa bảo đảm tính minh bạch, khách quan trong quá trình xem xét lại quyết định, hành vi hành chính, vừa tạo điều kiện để người khiếu nại có nhiều cấp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

1.1. Thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với quyết định, hành vi của cơ quan bảo hiểm xã hội

Đối với các quyết định, hành vi về bảo hiểm xã hội của cơ quan bảo hiểm xã hội (trừ trường hợp đặc biệt nêu tại mục 2 dưới đây), thẩm quyền giải quyết được thực hiện theo trình tự hai cấp như sau:

• Khiếu nại lần đầu: Thủ trưởng cơ quan bảo hiểm xã hội có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với quyết định, hành vi do chính mình ban hành hoặc do người thuộc quyền quản lý trực tiếp thực hiện. Đây là cấp giải quyết ban đầu, bảo đảm cơ quan ban hành quyết định có trách nhiệm tự xem xét lại tính hợp pháp, hợp lý trong hoạt động của mình.
• Khiếu nại lần hai: Trường hợp người khiếu nại không đồng ý với kết quả giải quyết lần đầu hoặc đã hết thời hạn mà khiếu nại chưa được giải quyết, thì Thủ trưởng cơ quan bảo hiểm xã hội cấp trên trực tiếp có thẩm quyền giải quyết. Cấp này có vai trò kiểm tra, giám sát hoạt động của cấp dưới, bảo đảm tính khách quan và đúng pháp luật.
• Quyền khởi kiện: Nếu người khiếu nại vẫn không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc lần hai, họ có quyền khởi kiện tại Tòa án theo quy định của pháp luật. Đây là cơ chế bảo đảm quyền tiếp cận tư pháp và sự giám sát của cơ quan xét xử độc lập.

1.2. Thẩm quyền giải quyết khiếu nại trong trường hợp đặc thù

Đối với các khiếu nại liên quan đến việc thụ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội hoặc tính thời gian công tác trong khu vực nhà nước để hưởng bảo hiểm xã hội trước ngày 01 tháng 01 năm 1995 mà không còn hoặc không đủ hồ sơ gốc, hoặc không còn cơ quan, đơn vị trực tiếp quản lý người lao động, thẩm quyền được xác định theo cơ chế riêng:

• Khiếu nại lần đầu: Thủ trưởng cơ quan bảo hiểm xã hội cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết. Việc giao thẩm quyền cho cấp tỉnh nhằm bảo đảm tính thận trọng, do đây là các trường hợp phức tạp, liên quan đến dữ liệu lịch sử và hồ sơ không đầy đủ.
• Khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện: Nếu người khiếu nại không đồng ý với kết quả giải quyết lần đầu hoặc quá thời hạn mà chưa được giải quyết, họ có quyền khiếu nại đến Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc khởi kiện tại Tòa án theo quy định của pháp luật.
• Khởi kiện sau lần hai: Trường hợp không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần hai của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc hết thời hạn mà khiếu nại không được giải quyết, người khiếu nại có quyền khởi kiện tại Tòa án theo quy định của pháp luật

Như vậy, thẩm quyền giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội được thiết kế theo cơ chế nhiều cấp, bảo đảm vừa đề cao trách nhiệm của cơ quan hành chính, vừa tạo điều kiện để người dân thực hiện đầy đủ quyền khiếu nại và quyền khởi kiện nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

2. Trình tự giải quyết khiếu nại về bảo hiểm xã hội

Theo khoản 3 điều 130 Luật bảo hiểm xã hội 2024, Trình tự khiếu nại đối với quyết định, hành vi về bảo hiểm xã hội được thiết kế theo hướng bảo đảm quyền tự bảo vệ của cá nhân, tổ chức khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Cơ chế này tạo điều kiện để người khiếu nại lựa chọn giữa con đường hành chính và con đường tư pháp, đồng thời quy định rõ các bước thực hiện nhằm bảo đảm tính minh bạch, khách quan trong quá trình giải quyết. Theo đó, Trình tự khiếu nại đối với quyết định, hành vi về bảo hiểm xã hội được thực hiện như sau, trừ trường hợp quy định tại khoản 5 Điều này:

- Khiếu nại lần đầu hoặc khởi kiện trực tiếp tại Tòa án

Khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi về bảo hiểm xã hội là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình thì người khiếu nại có quyền thực hiện khiếu nại lần đầu đến người đã ban hành quyết định hoặc đến cơ quan bảo hiểm xã hội nơi có người thực hiện hành vi đó. Việc khiếu nại lần đầu nhằm tạo cơ hội để chủ thể ban hành quyết định hoặc thực hiện hành vi tự xem xét lại tính hợp pháp, hợp lý của mình.

Bên cạnh đó, pháp luật cũng cho phép người khiếu nại lựa chọn khởi kiện ngay tại Tòa án theo quy định, thay vì bắt buộc phải qua bước khiếu nại hành chính. Quy định này thể hiện sự tôn trọng quyền tiếp cận công lý và bảo đảm quyền lựa chọn phương thức bảo vệ quyền lợi của người dân.

- Khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện tại Tòa án

Trường hợp người khiếu nại không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc đã hết thời hạn theo quy định mà khiếu nại không được giải quyết thì có quyền khiếu nại lần hai đến Thủ trưởng cơ quan bảo hiểm xã hội cấp trên trực tiếp của người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu, hoặc lựa chọn khởi kiện tại Tòa án theo quy định của pháp luật.

Riêng đối với trường hợp không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu của Thủ trưởng cơ quan Bảo hiểm xã hội Việt Nam hoặc hết thời hạn mà khiếu nại không được giải quyết thì người khiếu nại có quyền khởi kiện tại Tòa án theo quy định. Điều này xuất phát từ đặc thù đây là cấp cao nhất trong hệ thống cơ quan bảo hiểm xã hội, do đó không còn cấp hành chính trực tiếp để tiếp tục khiếu nại lần hai.

- Khởi kiện sau khi có quyết định giải quyết khiếu nại lần hai

Nếu người khiếu nại không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần hai hoặc đã hết thời hạn mà khiếu nại không được giải quyết thì có quyền khởi kiện tại Tòa án theo quy định của pháp luật. Đây là bước bảo đảm cuối cùng về mặt pháp lý, cho phép Tòa án xem xét tính hợp pháp của quyết định, hành vi hành chính và đưa ra phán quyết có hiệu lực bắt buộc thi hành.

Như vậy, trình tự khiếu nại được xây dựng theo hướng linh hoạt nhưng chặt chẽ, bảo đảm sự giám sát nhiều cấp và tạo điều kiện tối đa cho người dân bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình thông qua cả con đường hành chính và tư pháp.

3. Công khai quyết định giải quyết khiếu nại

Công khai quyết định giải quyết khiếu nại là một bước quan trọng nhằm bảo đảm tính minh bạch, khách quan và trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền trong quá trình xử lý khiếu nại. Việc công khai không chỉ giúp người khiếu nại, người bị khiếu nại và các chủ thể có liên quan nắm rõ nội dung, căn cứ và kết quả giải quyết mà còn góp phần tăng cường sự giám sát của xã hội đối với hoạt động hành chính. Theo quy định điều 10 Nghị định 274/2025/NĐ-CP , trong thời hạn 15 ngày kể từ khi ban hành quyết định giải quyết khiếu nại, người có thẩm quyền phải thực hiện việc công khai bằng một trong các hình thức sau đây: 

Thứ nhất, công bố tại cuộc họp của cơ quan nơi người bị khiếu nại công tác.

Đây là hình thức công khai trực tiếp, bảo đảm sự minh bạch thông qua việc thông tin công khai trước tập thể. Thành phần tham dự bao gồm người giải quyết khiếu nại, người khiếu nại hoặc người đại diện hợp pháp, người bị khiếu nại cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Để bảo đảm tính chuẩn bị và nghiêm túc của cuộc họp, người có thẩm quyền phải thông báo bằng văn bản cho các bên liên quan trước ít nhất 03 ngày làm việc. Hình thức này tạo điều kiện đối thoại công khai, hạn chế hiểu lầm và nâng cao trách nhiệm của các bên.

Thứ hai, niêm yết tại trụ sở làm việc hoặc nơi tiếp công dân của cơ quan đã giải quyết khiếu nại.

Đây là hình thức công khai mang tính phổ biến, tạo điều kiện cho nhiều người tiếp cận thông tin. Thời gian niêm yết ít nhất là 15 ngày kể từ ngày niêm yết, nhằm bảo đảm đủ thời gian để cá nhân, tổ chức quan tâm có thể theo dõi và giám sát nội dung quyết định. Việc niêm yết công khai cũng góp phần tăng cường tính minh bạch trong hoạt động của cơ quan hành chính.

Thứ ba, thông báo công khai kết quả giải quyết khiếu nại trên phương tiện thông tin đại chúng hoặc cổng thông tin điện tử.

Người có thẩm quyền có thể lựa chọn một trong các phương tiện như báo nói, báo hình, báo in, báo điện tử hoặc đăng tải trên cổng/trang thông tin điện tử của cơ quan. Quy định về số lần phát sóng hoặc số kỳ đăng báo (ít nhất 02 lần đối với báo nói, báo hình, báo in) và thời gian đăng tải tối thiểu 15 ngày liên tục đối với báo điện tử, cổng thông tin điện tử nhằm bảo đảm thông tin được truyền tải rộng rãi, đầy đủ và minh bạch.

Như vậy, việc quy định đa dạng các hình thức công khai quyết định giải quyết khiếu nại không chỉ tạo cơ chế linh hoạt cho cơ quan có thẩm quyền lựa chọn phương thức phù hợp mà còn bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hành chính và củng cố niềm tin của người dân đối với hoạt động giải quyết khiếu nại.

Kết luận 

Khiếu nại trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội không chỉ là quyền mà còn là công cụ pháp lý quan trọng giúp bảo đảm tính minh bạch, công bằng trong việc thực thi chính sách an sinh. Việc xác định đúng cơ quan có thẩm quyền và thực hiện đúng trình tự, thủ tục sẽ giúp quá trình giải quyết diễn ra nhanh chóng, hiệu quả, hạn chế phát sinh tranh chấp kéo dài. Trong bối cảnh hệ thống bảo hiểm xã hội ngày càng hoàn thiện và cải cách thủ tục hành chính theo hướng công khai, minh bạch, người tham gia bảo hiểm cần chủ động nắm vững quy định pháp luật để tự bảo vệ quyền lợi của mình một cách hợp pháp và đúng trình tự. Hiểu rõ cơ quan giải quyết và trình tự khiếu nại chính là bước đi đầu tiên để bảo đảm tiếng nói của người dân được lắng nghe và quyền lợi chính đáng được bảo vệ một cách công bằng, đúng pháp luật.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.