1. Khái niệm suy đoán vô tội

Để đảm bảo bảo vệ tốt nhất và đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của mọi cá nhân trong mọi hoàn cảnh, nước ta luôn tập trung và xây dựng một hệ thống pháp luật dân chủ và công bằng nhằm bảo vệ công lý và quyền của con người. Đặc biệt trong các vụ án hình sự, nguyên tắc suy đoán vô tội được quy định trong Hiến pháp 2013Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 nhằm hướng dẫn việc xây dựng và thi hành luật hình sự.

Theo tiếng Anh, suy đoán vô tội được hiểu là "presumption of innocence" hoặc "the right to be presumed innocent".

Theo Điều 31 của Hiến pháp 2013: Người bị buộc tội sẽ được suy đoán là vô tội cho đến khi được chứng minh có tội theo trình tự luật định và thông qua một bản án cuối cùng của một tòa án có thẩm quyền.

Hoặc theo Điều 13 của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, suy đoán vô tội được định nghĩa là: Người bị buộc tội sẽ được suy đoán là vô tội cho đến khi được chứng minh có tội theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định và thông qua một bản án cuối cùng của một tòa án có thẩm quyền.

Do đó, dựa trên các quy định trên, có thể hiểu rằng một người bị buộc tội được đoán suy là vô tội cho đến khi được chứng minh có tội theo các quy trình do pháp luật quy định và thông qua một bản án cuối cùng của một tòa án có thẩm quyền.

Nguyên tắc suy đoán vô tội, như quy định tại Điều 13 của Bộ Luật Tố tụng Hình sự 2015, khẳng định quyền lợi và nguyên tắc cơ bản của người bị buộc tội. Theo đó:

- Người bị buộc tội được xem là vô tội cho đến khi bị chứng minh có tội theo quy trình thủ tục và bởi một bản án có hiệu lực pháp luật.

- Trong trường hợp không có bằng chứng đủ để buộc tội theo quy trình pháp lý, người bị buộc tội phải được coi là vô tội. Các cơ quan tố tụng không được đối xử với họ như với người phạm tội, phải tránh định kiến và thiên lệch.

- Quá trình chứng minh tội phạm phải tuân thủ đúng trình tự, thủ tục pháp lý. Các phương tiện không đúng pháp luật như bức cung, mớm cung không được chấp nhận, để đảm bảo công bằng và tính minh bạch của vụ án.

- Khi không có đủ bằng chứng để buộc tội theo quy trình pháp lý, cơ quan tố tụng phải kết luận người bị buộc tội là vô tội. Mọi nghi ngờ phải được giải thích theo hướng có lợi cho người bị buộc tội. Trách nhiệm chứng minh tội thuộc về bên buộc tội, và người bị buộc tội có quyền im lặng để không tự gây bất lợi cho mình.

 

2. Vai trò của luật sư trong việc thực hiện suy đoán vô tội

Tố tụng hình sự là quá trình tổ chức và thực hiện các hoạt động liên quan đến việc giải quyết các vụ án hình sự theo trình tự và quy trình được luật pháp quy định. Đây bao gồm các hoạt động như khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án của các cơ quan có thẩm quyền như Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án.

Vai trò của luật sư trong tố tụng hình sự là bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của người bị cáo buộc, bị tạm giam hoặc bị kết án. Họ tham gia vào quá trình giải quyết vụ án để đảm bảo rằng các quyền của bị cáo được tôn trọng và bảo vệ. Tư cách là người bào chữa, luật sư có nhiệm vụ đảm bảo rằng quyền lợi của người bị tố giác hoặc bị kiến nghị khởi tố được bảo vệ đầy đủ. Đồng thời, khi đại diện cho bị hại hoặc đương sự, họ cũng phải đảm bảo rằng quyền và lợi ích của họ được đề xuất một cách công bằng và hiệu quả.

Luật sư có vai trò, vị trí và chức năng riêng biệt trong mỗi giai đoạn của quá trình tố tụng hình sự, đảm bảo rằng các quy trình pháp lý được tuân thủ và đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong hệ thống tư pháp.

* Giai đoạn điều tra: Giai đoạn điều tra đóng vai trò quan trọng trong quá trình tố tụng hình sự vì ở giai đoạn này, sự cẩn trọng là cực kỳ quan trọng. Nếu không thận trọng, ranh giới giữa việc không phạm tội và phạm tội, giữa lỗi và tội có thể trở nên rất mong manh. Có một số đặc điểm nổi bật trong giai đoạn điều tra:

- Cơ quan điều tra và các điều tra viên đóng vai trò chủ động trong quá trình điều tra, có khả năng áp đặt ý kiến ​​lên người bị tình nghi hoặc bị buộc tội, thường không đảm bảo sự khách quan và toàn diện và thường thiên về việc kết án hoặc buộc tội.

- Người bị tình nghi hoặc bị buộc tội thường là những người không có đủ chứng cứ để chứng minh mình vô tội hoặc có tội. Họ thường đối diện với tâm lý lo lắng, không ổn định khi làm bản tường trình, dễ dàng bị đưa vào tình trạng khai báo không nhất quán.

- Luật sư đóng vai trò quan trọng đối với người bị tình nghi hoặc bị buộc tội, đó là người được tiếp cận để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ. Luật sư có trách nhiệm giải thích các quy định pháp lý, quyền được bảo đảm bởi pháp luật, và chuẩn bị tâm lý cho bị can để họ có thể tham gia vào quá trình điều tra một cách bình tĩnh và đồng thời khai báo một cách trung thực, khách quan, và đúng luật.

Trong giai đoạn điều tra, luật sư cần tuân thủ đúng các quy trình để được tham gia vào quá trình tố tụng với tư cách là người bào chữa. Sau khi hoàn tất các thủ tục đăng ký, họ tiến hành gặp gỡ với cơ quan điều tra, trao đổi về nội dung của vụ án để đảm bảo lợi ích cho người được bảo vệ. Họ cũng tham gia vào các hoạt động điều tra như khám nghiệm hiện trường, thực nghiệm điều tra, và xem xét các dấu vết để phát hiện ra những tình tiết mới trong vụ án, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hoặc chứng minh sự vô tội của người bị buộc tội. Đây là giai đoạn quan trọng đầu tiên trong quá trình tố tụng hình sự, đồng thời là lúc mà luật sư cần định hình chiến lược bảo vệ tốt nhất cho người được bào chữa.

* Giai đoạn truy tố: Khi hoàn thành các công việc trong giai đoạn điều tra, Cơ quan điều tra đưa ra kết luận và thực hiện thủ tục thông báo kết quả điều tra cho bị can trong vụ án, sau đó chuyển hồ sơ cho Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp. Trong giai đoạn truy tố, luật sư được phép truy cập và sao chụp hồ sơ vụ án để phục vụ cho việc nghiên cứu của mình.

Trong quá trình nghiên cứu hồ sơ vụ án, vai trò của luật sư được thể hiện thông qua việc phát hiện các tình tiết mâu thuẫn trong vụ việc, dựa trên các tài liệu và chứng cứ như biên bản lời khai và các tài liệu khác trong vụ án. Họ cũng tìm ra các vi phạm tố tụng về thời gian, thẩm quyền, trách nhiệm, trình tự và thủ tục tố tụng của các cơ quan và cá nhân tham gia vào quá trình tố tụng. Ngoài ra, luật sư cũng tìm kiếm các tình tiết có lợi cho bị cáo và bổ sung tài liệu, chứng cứ để hỗ trợ bảo vệ quyền lợi của bị cáo. Cuối cùng, dựa trên nghiên cứu của mình, họ đưa ra các đề xuất và định hướng bào chữa nhằm đảm bảo quyền lợi của bị cáo được thực hiện một cách tối ưu. Đây là những hoạt động cần thiết và quan trọng của luật sư để đảm bảo rằng quyền lợi của bị cáo được bảo vệ đầy đủ theo đúng quy định của pháp luật.

* Giai đoạn xét xử: Trong quá trình tham gia vào tố tụng, luật sư thực hiện nhiều hoạt động nhằm thu thập thông tin, tài liệu và chứng cứ liên quan đến vụ án thông qua việc tiếp xúc với thân chủ và những bên liên quan. Nhờ điều này, họ có thể nắm được những tình tiết quan trọng nhằm chứng minh xem bị cáo đã thực hiện hành vi phạm tội hay không, nếu có, thì tội danh cụ thể là gì, động cơ và mục đích của hành vi phạm tội, cũng như các yếu tố tăng nặng hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Dựa trên nghiên cứu hồ sơ vụ án và thực tế tham gia vào hoạt động tố tụng, luật sư đưa ra ý kiến và đề xuất nhằm làm sáng tỏ sự thật của vụ án, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ.

Trong thực tế hoạt động xét xử vụ án hình sự, luật sư không chỉ đóng vai trò trong việc tìm kiếm sự thật và giải quyết vụ án một cách nhanh chóng và chính xác mà còn có vai trò quan trọng trong việc giám sát các hoạt động tố tụng của các cơ quan và cá nhân tham gia, hạn chế lạm quyền và thiếu trách nhiệm. Luật sư đặc biệt quan trọng đối với bị can và bị cáo. Thực tế cho thấy, sự tham gia của luật sư từ giai đoạn điều tra giúp đảm bảo quyền lợi của người bị buộc tội được bảo vệ tốt hơn. Họ được quyền thực hiện các quyền như quyền bào chữa và được đối xử công bằng theo quy định của pháp luật. Khả năng bị bức cung và nhục hình cũng sẽ giảm đi đáng kể trong những vụ án có sự tham gia của luật sư từ giai đoạn điều tra.

Theo quy định về nguyên tắc suy đoán vô tội, một người chỉ được coi là có tội và phải chịu hình phạt khi có bản án kết tội có hiệu lực của Tòa án. Do đó, trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử, các cơ quan và cá nhân tham gia tố tụng cần tạo điều kiện cho bị can và bị cáo thực hiện quyền của họ theo quy định của pháp luật. Sự tham gia của luật sư trong quá trình giải quyết vụ án là một trong những bảo đảm cho việc thực hiện những quyền đó trên thực tế.

Bài viết liên quan: Suy đoán vô tội là gì ? Quy định về suy đoán vô tội theo pháp luật hiện hành?

Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng qua số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!